78
“HAMKORBANK” ATBDA LIZING OPERATSIYALARI TAHLILI
Rustamova Zarnigor Farxodovna
O‘zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15469280
Hamkorbank" aksiyadorlik-tijorat banki 33 yil davomida respublikaning barcha
ma’muriy mintaqalarini qamrab olgan filiallarning keng tarmog’ini tashkil etdi. Hozirgi vaqtda
bankda 209 ta xizmat ko’rsatish punkti mavjud, ulardan 32 ta filial, 158 ta minibank, 19 ta
to’lovlarni qabul qilish punkti mavjud. Shuningdek, bank 5 ta lizing kompaniyasi faoliyatini
tashkil etdi.
1-rasm. Lizing bitimlarini asosiy vositalar turlari bo’yicha taqsimlash
(Hamkorbank ATB)
Manba: “Hamkorbank” ATB ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan (https://
hamkorbank.uz/).
Ushbu grafikda ko'rinib turibdiki, 2017-2023 yillarda lizing bozorida o'zgarishlar yuz
bergan. Qishloq xo'jaligi texnikasiga bo'lgan talabning oshishi kuzatiladi, bu esa qishloq
xoʻjaligi sohasini rivojlantirishga qaratilgan davlat siyosatini aks ettiradi. Ayni paytda,
avtotransport vositalariga bo'lgan talab biroz kamaygan, bu esa transport sohasidagi raqobat
va takomillashuv natijasi bo'lishi mumkin. Ko'chmas mulk bo'yicha lizing bitimlari ulushining
pasayishi esa ushbu sohada moliyaviy investitsiyalar pasayganligini ko'rsatishi mumkin.
28%
13 %
40%
36,6 %
24%
27 %
9%
5,7 %
0%
5%
10%
15%
20%
25%
30%
35%
40%
45%
2017 г
2023 г
Texnologik uskunalar
Qishloq xo'jaligi texnikasi
Avtotransport vositalari
Ko'chmas mulk
79
2-rasm. "Hamkorbank"ATB lizing mahsulotlari (2023-yil)
Manba: “Hamkorbank” ATB ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan (https://
hamkorbank.uz/).
Ushbu ko'rsatilgan ma'lumotlarga asoslangan holda "Hamkorbank" ATB ning lizing
mahsulotlari haqida quyidagi xulosalarni chiqarish mumkin:
Moliyaviy lizing asosiy turlari: Rasmda ko'rinib turibdiki, 2023-yilda "Hamkorbank"
ATBning lizing mahsulotlari portfelining 64,90% ini moliyaviy lizing tashkil etadi. Bu
bankning moliyaviy lizingga yo'naltirilgan strategiyasini aks ettiradi. Qaytariladigan lizing
kamroq ishlatiladi: Qaytariladigan lizing ulushi 35,10% ni tashkil etadi, bu esa moliyaviy
lizingga nisbatan kamroq qo'llanilishini ko'rsatadi. Bu bankning ehtimol moliyaviy lizingni
yanada afzal ko'rishini anglatishi mumkin.
Qaytariladigan lizingning kamchiliklari esa quyidagilar:
Yana katta xarajat: Qaytariladigan lizing moliyaviy lizingga nisbatan ancha xarajatliroq
bo'lishi.
Ko'proq talablar: Qaytariladigan lizingni olish uchun talablar ancha qattiqroq bo'lishi.
1-jadval
"Hamkorbank"ATB lizing portfelining holati dinamikasi
Yillar
Lizing
operatsiyalari
hajmi (million
dollar) AQSh)
O’tgan yilga
nisbatan
lizing
portfelining
o’sishi, %
Bankning kredit
portfelidagi lizing
portfelining
ulushi, %
Kredit portfelining
o’tgan yilga nisbatan
o’sishi, %
2019
3,7
54%
2,8%
37%
2020
5,9
59%
3,6%
36%
2021
6,4
8%
3,1%
17%
2022
8,3
29%
2,9%
86%
2023
10,4
25%
2,2%
82%
Manba: “Hamkorbank” ATB ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan (https://
hamkorbank.uz/).
64,90%
35,10%
Moliyaviy lizing
Qaytariladigan lizing
80
"Hamkorbank" ATBning lizing portfelining dinamikasini tahlil qilsak, quyidagilarni
ko'rishimiz mumkin:
Lizing portfeli hajmining o'sishi: 2019 yildan 2023 yilgacha lizing operatsiyalari hajmi
o'sib borgan. O'sish 2020 yilda 59% ga yetdi, 2022 yilda 29% ga o'sdi va 2023 yilda 25% ga
o'sdi. Bu bankning lizing bozoridagi faol ishtirokini va ushbu sohaga qiziqishning oshganligini
ko'rsatadi.
O'sish sur'ati: O'sish sur'ati barqaror bo'lmagan, ba'zi yillarda sezilarli darajada o'sish
kuzatilsa, boshqa yillarda o'sish sekinroq bo'ldi. Masalan, 2021 yilda o'sish sur'ati 8% ga yetdi,
bu avvalgi va keyingi yillardagi sur'atdan ancha pastroq edi.
Kredit portfelining o'sishi: Jadvalda bankning kredit portfelining o'tgan yilga nisbatan
o'sishi ham ko'rsatilgan. 2019-2022 yillar davomida kredit portfelining o'sishi juda yuqori edi,
2022 yilda o'sish 86% ga yetgan. 2023 yilda kredit portfelining o'sishi sekinlashdi (82%).
Kredit portfelining tez o'sishi lizingning ulushiga ta'sir qilgan bo'lishi mumkin.
"Hamkorbank" ATBning lizing portfeli hajmi yillar davomida o'sib bormoqda, bu
bankning lizing bozoridagi ishtiroki mustahkamligini ko'rsatadi. Biroq, lizing portfelining
bankning kredit portfelidagi ulushi pasaymoqda. Bu esa bankning boshqa turdagi kredit
mahsulotlariga ham katta e'tibor berayotganini ko'rsatadi.
Hozirgi vaqtda "Hamkorbank" ATBning sho’ba korxonalari tarkibiga 5 ta lizing
kompaniyasi kiradi: "Hamkor and Lizinging" MChJ, "Hamkor Maz Lizinging" MChJ, "Hamkor
Invest Lizinging" MChJ, "Partner Business Lizinging" MChJ va "Business Lizinging Group"
MChJ.
2-jadval
"Hamkorbank"ATB lizing portfelining holati dinamikasi
№
Lizing kompaniyalar nomi
01-01-22
01-01-23
Portfel
(ming so’m)
Papkalar
soni
Portfel (ming
so’m)
Papkalar
soni
1
Hamkor and Lizinging MChJ
8,485,484
125
12,806,777
194
2
Hamkor Maz Lizinging MChJ
5,100,851
83
7,213,752
111
3
Hamkor Invest Lizinging
4,036,561
52
7,669,804
112
4
Partner Business Lizinging
MChJ
1,737,483
21
4,764,919
61
JAMI:
19,360,379
281
32,455,252
478
Manba: “Hamkorbank” ATB ma’lumotlari asosida muallif tomonidan tuzilgan (https://
hamkorbank.uz/).
Gorizontal tahlil: Portfel hajmi: 2023-yil 1-yanvar holatiga ko'ra barcha lizing
kompaniyalarining portfel hajmi o'sgan. Eng katta o'sish "Hamkor and Lizing MChJ"da
kuzatilgan, u 12,806,777 ming so'mga yetgan, bu 2022-yil 1-yanvardagi 8,485,484 ming
so'mdan 50% dan ko'proqni tashkil qiladi. Papkalar soni: 2023-yil 1-yanvar holatiga ko'ra
barcha lizing kompaniyalarining papkalar soni o'sgan. Eng katta o'sish "Hamkor and Lizing
MChJ"da kuzatilgan, u 194 ta papkaga yetgan, bu 2022-yil 1-yanvardagi 125 ta papkadan 55%
ko'p.
Vertikal tahlil: 2022-yil 1-yanvar holatiga ko'ra: Eng katta portfelga ega bo'lgan
kompaniya "Hamkor and Lizing MChJ" bo'lib, u umumiy portfelning 43,8% ni tashkil qiladi.
81
Eng kam portfelga ega bo'lgan kompaniya "Partner Business Lizing MChJ" bo'lib, u umumiy
portfelning 9% ni tashkil qiladi. Eng ko'p papkaga ega bo'lgan kompaniya "Hamkor and Lizing
MChJ" bo'lib, u umumiy papkalarning 44,5% ni tashkil qiladi. Eng kam papkaga ega bo'lgan
kompaniya "Partner Business Lizing MChJ" bo'lib, u umumiy papkalarning 7,5% ni tashkil
qiladi. 2023-yil 1-yanvar holatiga ko'ra: Eng katta portfelga ega bo'lgan kompaniya "Hamkor
and Lizing MChJ" bo'lib, u umumiy portfelning 39,5% ni tashkil qiladi. Eng kam portfelga ega
bo'lgan kompaniya "Partner Business Lizing MChJ" bo'lib, u umumiy portfelning 14,7% ni
tashkil qiladi. Eng ko'p papkaga ega bo'lgan kompaniya "Hamkor and Lizing MChJ" bo'lib, u
umumiy papkalarning 40,8% ni tashkil qiladi. Eng kam papkaga ega bo'lgan kompaniya
"Partner Business Lizing MChJ" bo'lib, u umumiy papkalarning 12,7% ni tashkil qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Natsionalnыe bankovskie sistemы. Uchebnik. Pod red. prof. V.I. Rыbina.-M.: Infra-M,
2010. –S.49.
2.
Nesterenko Ye.K. Konsepsiya modernizatsii kreditnoy deyatelnosti kommercheskogo
banka. – Saratov: SGSEU, 2005. – S. 37-38.
3.
Novikov A.M., Novikov D.A. Metodologiya nauchnogo issledovaniya. Moskva. 2010 – S. 6.
4.
Nort D. Institutы, institutsionalnыe izmeneniya i funksionirovanie ekonomiki. Per. s
angl. – M.: Fond ekonomicheskoy knigi «Nachala», 1997. – S. 68.
5.
Ojegov S.I.,Shvedova N.Yu. Tolkovыy slovar russkogo yazыka: 80000 slov i
frazeologicheskix vыrajeniy/ RAN. Institut russkogo yazыka im. V.V.Vinogradova. 4-ye izd.,
dop. i pererab. M.: Azbukovnik, 1999. s. 841.
6.
Organizatsiya deyatelnosti sentralnogo banka: uchebnik / G.G.Fetisov, O.I.Lavrushin,
I.D.Mamonova.-M.: KNORUS, 2006. -S.367
7.
Ovchinnikova N.E. Adaptivnaya ustoychivost bankovskoy sistemы v usloviyax globalnoy
finansovoy nestabilnosti. Avtoreferat dissertatsii na soiskanie uchenoy stepeni kandidata
ekonomicheskix nauk. Orel. -2014. -23 str
8.
Papin D.S. Finansovaya ustoychivost predpriyatiy kak faktor stabilizatsii bankovskoy
sistemы. Avtoreferat dissertatsii na soiskanie uchenoy stepeni kandidata ekonomicheskix
nauk. Moskva. -2006. -18 str.
9.
Polfreman D., Ford F.Osnovы bankovskogo dela.-M.:Infra -M, 1996. - S- 63-67.
10.
Risk-menedjment v kommercheskom banke: monografiya / kollektiv avtorov; pod red.
I.V.Larionovoy.-M.:KNORUS,2014.-456 s
11.
Rotbard M. Istoriya denejnogo obraщeniya i bankovskoe delo v SShA. Per. s angl. – M.:
Delo, 2012.
