57
MAGISTRATURA BOSQICHIDA KOGNITIV LINGVISTIKANI O‘QITISH:
MAQSADLAR, YONDASHUVLAR VA TAJRIBALAR
Sadinova Mohira Abdirashid qizi
OʻzDJTU, Ispan tili nazariy fanlar
kafedrasi stajyor-oʻqituvchisi
sadinov.abdirawid.62@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15645516
Annotatsiya.
Ushbu maqolada magistratura bosqichida kognitiv lingvistikani o‘qitishning
maqsadlari, yondashuvlari va amaliy tajribalari tahlil qilinadi. Kognitiv lingvistikaning nazariy
asoslari, o‘qitish metodlari va innovatsion texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari ko‘rib
chiqiladi. Maqola ta’lim jarayonida yuzaga keladigan qiyinchiliklar va ularni bartaraf etish
yo‘llarini ham o‘z ichiga oladi. Tadqiqot natijalari magistrantlarning bilim va ko‘nikmalarini
chuqurlashtirishga qaratilgan samarali ta’lim tizimini shakllantirishga yordam beradi.
Kalit soʻz:
Kognitiv lingvistika, magistratura, ta’lim metodlari, tilshunoslik, innovatsion
texnologiyalar.
ПРЕПОДАВАНИЕ КОГНИТИВНОЙ ЛИНГВИСТИКИ В МАГИСТРАТУРЕ:
ЦЕЛИ, ПОДХОДЫ И ОПЫТ
Садинова Мохира Абдирашид кизи
УзГУМЯ, стажёр-преподаватель кафедры
теоретических наук испанского языка
sadinov.abdirawid.62@gmail.com
Аннотатция.
В статье анализируются цели, подходы и практический опыт
преподавания когнитивной лингвистики в магистратуре. Рассматриваются теоретические
основы когнитивной лингвистики, методы обучения и возможности использования
инновационных технологий. В статье также освещаются трудности, возникающие в
образовательном процессе, и пути их преодоления. Результаты исследования
способствуют формированию эффективной системы обучения, направленной на
углубление знаний и навыков магистрантов.
Ключевые слова:
Когнитивная лингвистика, магистратура, методы обучения,
лингвистика, инновационные технологии
TEACHİNG COGNİTİVE LİNGUİSTİCS İN MASTER’S PROGRAMS: GOALS,
APPROACHES, AND EXPERİENCES
Sadinova Mohira Abdirashid qizi
UzSWLU, Intern-teacher at the Department of
Theoretical Spanish Linguistics
sadinov.abdirawid.62@gmail.com
Abstract.
This article analyzes the goals, approaches, and practical experiences of teaching
cognitive linguistics in master’s programs. The theoretical foundations of cognitive linguistics,
teaching methods, and the use of innovative technologies are examined. The article also addresses
challenges in the educational process and ways to overcome them. The research results contribute
to the development of an effective educational system aimed at deepening master’s students’
knowledge and skills.
58
Key words:
Cognitive linguistics, master’s program, teaching methods, linguistics,
innovative technologies.
Bugungi kunda tilshunoslik sohasida kognitiv lingvistika muhim o‘rin tutmoqda. U tilni inson
ongining faoliyati va kognitiv jarayonlar nuqtai nazaridan o‘rganadi hamda til va tafakkur
o‘rtasidagi murakkab bog‘liqliklarni ochib beradi. Kognitiv lingvistikaning nazariy va amaliy
jihatlari nafaqat tilshunoslikka, balki ta’lim jarayoniga ham katta ta’sir ko‘rsatmoqda.
Magistratura bosqichida kognitiv lingvistikani o‘qitish nafaqat nazariy bilimlarni, balki
amaliy ko‘nikmalarni ham shakllantirishga qaratilgan. Bu fan yordamida talabalar tilni yanada
chuqurroq tushunib, uning murakkab strukturaviy va konseptual tomonlarini anglay olishadi.
Ushbu maqolada magistrantlarni kognitiv lingvistika asosida oʻqitishning maqsadlari,
yondashuvlari va metodlari hamda amaliy tajribalar tahlil qilinadi. Shuningdek, kognitiv
lingvistikani o‘qitish jarayonida yuzaga keladigan muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari
haqida fikr yuritiladi.
Kognitiv lingvistika — tilni inson ongining kognitiv jarayonlari bilan bog‘liq tarzda
o‘rganadigan ilmiy soha hisoblanadi. Bu yo‘nalish til va tafakkur o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqliklarni
o‘rganib, til shakllarining ma’nolarini inson miya faoliyati orqali tushunishga harakat qiladi. Lakoff
va Johnsonga koʻra kognitiv lingvistika tilde metafora orqali namoyon boʻladi va tilni inson
tajribasi bilan chambarchas bog‘laydi [3].
Kognitiv lingvistikaning asosiy tushunchalari sifatida mental kontseptlar (ongda
shakllangan tushunchalar), metafora va metonimiya kabi kognitiv jarayonlar, til birliklarining
ma’nolarini kontekstda o‘rganish kabilarni olish mumkin [1]. Kognitiv lingvistika tilning semantik
va sintaktik tuzilmalari bilan bog‘liq kognitiv model va sxemalarni ishlab chiqadi va tilni insonning
idrok doirasida tushunishga intiladi.
Tomas Ungerer va Hans-Jörg Schmidlarning fikricha, kognitiv lingvistika tilni oʻrganishda
alohida ahamiyat kasb etib, uning yordamida til o‘rganuvchilar til birliklarini faqat yodlash bilan
cheklanmay, balki ularni yanada chuqurroq tushunish imkoniga ega bo‘lishadi [4].
Kognitiv lingvistika tilshunoslikning boshqa yo‘nalishlaridan farqli tilni inson miya faoliyati
doirasida, bilim va tajriba bilan bog‘liq jarayon sifatida ko‘radi [3]. Ushbu yondashuv til o‘qitishda
innovatsion metodlarni qo‘llashga asos yaratadi, masalan, vizualizatsiya, konseptual xaritalar va
interaktiv mashqlar orqali o‘rgatish.
So‘nggi yillarda kognitiv lingvistika magistratura bosqichida o‘qitishda keng qo‘llanilmoqda.
Bu esa tilshunoslikda yangi konseptlar va metodlarni ishlab chiqish hamda amaliyotda tatbiq
etishga yordam beradi.
Magistratura bosqichida kognitiv lingvistikani o‘qitishning asosiy maqsadi talabalar bilim
darajasini oshirish, tilni chuqur tushunish va tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishdan iborat.
Ushbu fan yordamida magistrantlar nafaqat nazariy bilimlarga ega bo‘lishadi, balki til va tafakkur
o‘rtasidagi murakkab bog‘liqliklarni amaliy jihatdan o‘rganish imkoniyatiga ega bo‘ladilar.
Shuningdek, kognitiv lingvistika tadqiqot ishlarini olib borish uchun zarur kognitiv
kompetentsiyalarni shakllantirish ham muhim vazifa hisoblanadi.
O‘qitishda turli yondashuvlar qo‘llaniladi. Nazariy bilimlarni mustahkamlash uchun
interaktiv darslar, seminarlar va ilmiy muhokamalar tashkil etiladi. Amaliy mashg‘ulotlarda esa
vizualizatsiya, konseptual xaritalar, metafora va metonimiyani aniqlash kabi usullar keng
59
qo‘llaniladi. Innovatsion texnologiyalar yordamida o‘quvchilar mustaqil fikrlash va tahliliy
ko‘nikmalarni rivojlantiradilar.
Innovatsion yondashuvlar doirasida interaktiv platformalar, multimedia vositalari va guruh
ishlari qo‘llanilib, talabalar mustaqil fikrlash, muammolarni hal qilish va ilmiy tadqiqotlarni olib
borishga o‘rgatiladi. Bu usullar o‘qitish jarayonini yanada samarali va qiziqarli qiladi.
Bu yondashuvlarning barchasi talabalarda analitik fikrlash qobiliyatini rivojlantiradi, ularni
nafaqat tilshunoslik, balki boshqa fan sohalarida ham tadqiqotlar olib borishga tayyorlaydi. Shu
bilan birga, o‘qituvchilarning o‘z metodikasini doimiy ravishda takomillashtirishlari va zamonaviy
pedagogik texnologiyalarni joriy etishlari ta’lim sifatini oshirishda muhim rol o‘ynaydi.
Tajriba shuni ko‘rsatadiki, kognitiv lingvistikani o‘qitish jarayonida qiyinchiliklar ham
uchraydi. Jumladan, terminologiyaning murakkabligi, talabalarning yangi konseptsiyalarni
o‘zlashtirishdagi qiyinchiliklari, amaliy mashg‘ulotlar yetishmasligi, mustaqil ta’lim
kompeteniyasining shakllanmaganligi. Shu bilan birga, o‘qituvchilar o‘z metodikasini doimiy
ravishda takomillashtirib, interaktiv yondashuvlar va amaliy vazifalarni ko‘paytirish orqali bu
muammolarni bartaraf etmoqda.
Magistrantlarning fikr-mulohazalari ham o‘qitish jarayonining samaradorligini oshirishga
yordam beradi. Ko‘pchilik talaba kognitiv yondashuv asosida tilni o‘rganishning intuitiv va
tushunarli ekanini ta’kidlaydi, bu esa ularning o‘z ilmiy tadqiqotlari va amaliy faoliyatida katta
yordam beradi.
Magistratura bosqichida kognitiv lingvistikani o‘qitish tilshunoslikning zamonaviy
yondashuvlarini o‘zlashtirishda muhim ahamiyatga ega. Ushbu fan talabalar bilim va
ko‘nikmalarini chuqurlashtirib, til va tafakkur o‘rtasidagi bog‘liqliklarni anglashga yordam beradi.
Tadqiqotlar va amaliy tajribalar shuni ko‘rsatadiki, interaktiv va innovatsion metodlarni qo‘llash
ta’lim samaradorligini oshiradi hamda talabalarni mustaqil fikrlashga undaydi.
O‘qituvchilarga tavsiya sifatida, kognitiv lingvistika nazariyalarini o‘qitishda amaliyot bilan
uyg‘unlikni ta’minlash, turli metod va vositalardan foydalanib, talabalarning ijodiy va tahliliy
ko‘nikmalarini rivojlantirishga alohida e’tibor qaratishni aytish mumkin. Shuningdek, yangi
pedagogik texnologiyalarni joriy qilish va ilmiy tadqiqotlarga asoslangan darsliklar yaratish zarur.
Kelajakda kognitiv lingvistikani o‘qitish sohasida yanada ko‘proq ilmiy-tadqiqot ishlari olib
borilib, yondashuvlar takomillashtirilishi va amaliyotda keng qo‘llanilishi ta’minlanishi lozim. Bu
nafaqat tilshunoslik sohasining rivojlanishiga, balki magistrantlarning professional salohiyatini
oshirishga xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Evans, V., & Green, M. (2006). Cognitive Linguistics: An Introduction. Edinburgh University
Press.
2.
Geeraerts, D. (2010). Theories of Lexical Semantics. Oxford University Press.
3.
Lakoff, G., & Johnson, M. (1980). Metaphors We Live By. University of Chicago Press.
4.
Ungerer, F., & Schmid, H.-J. (1996). An Introduction to Cognitive Linguistics. Longman.
5.
Полат Е. С. Инновационные технологии на уроках иностранного языка
//Иностранные языки в школе. – 2001. – №. 3. – С. 97.
60
6.
Садинова , М.А. 2025. ИННОВАЦИОННЫЕ ПОДХОДЫ К ФОРМИРОВАНИЮ IT-
КОМПЕТЕНЦИЙ У СТУДЕНТОВ СОЦИОЛИНГВИСТИЧЕСКИХ СПЕЦИАЛЬНОСТЕЙ. Журнал
гуманитарных и естественных наук. 1, 21 [1] (апр. 2025), 102–111.
7.
Садинова , М.А. 2025. РОЛЬ ЦЕЛЕВОГО ОБУЧЕНИЯ ИНОСТРАННЫМ ЯЗЫКАМ В
ФОРМИРОВАНИИ ПРОФЕССИОНАЛЬНЫХ КОМПЕТЕНЦИЙ. Журнал гуманитарных и
естественных наук. 1, 19 [1] (фев. 2025), 126–132.
