33
BO‘LAJAK HARBIY TA’LIM O‘QITUVCHILARINING KREATIV QOBILIYATLARINI
RIVOJLANTIRISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISHGA TA’SIR QILUVCHI
OMILLAR
Jamshid Xoliyorovich Nazarov
Termiz davlat universiteti tyutori
E-mail: jamshidnazarov887@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15869351
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bo‘lajak harbiy ta’lim o‘qituvchilarining kreativ
qobiliyatlarini rivojlantirish metodikasini takomillashtirishga ta’sir qiluvchi asosiy omillar tahlil
qilinadi. Metodik yondashuvlar, shaxsiy-psixologik tayyorgarlik, zamonaviy axborot-
kommunikatsiya texnologiyalari, ijtimoiy-tashkiliy muhit hamda xorijiy tajribalarni milliy
sharoitga moslashtirish jarayonlari o‘rganiladi. O‘zbekiston harbiy ta’lim tizimidagi yangilanishlar
va pedagogik innovatsiyalar kontekstida kreativlikni oshirish yo‘llari ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot
natijalari bo‘lajak harbiy pedagoglarning ijodiy salohiyatini rivojlantirish hamda harbiy ta’lim
jarayonini yanada samarali tashkil etish uchun ilmiy-amaliy asoslarni yaratishga qaratilgan.
Kalit so‘zlar:
Bo‘lajak harbiy ta’lim o‘qituvchilari, kreativ qobiliyatlar, pedagogik metodika,
harbiy pedagogika, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, ijtimoiy-tashkiliy muhit, metodik
innovatsiyalar, O‘zbekiston harbiy ta’limi, shaxsiy-psixologik tayyorgarlik, xorijiy tajriba.
Abstract:
This article analyzes the key factors influencing the improvement of methods for
developing the creative abilities of future military education instructors. It examines
methodological approaches, personal and psychological preparation, modern information and
communication technologies, the socio-organizational environment, and the adaptation of foreign
experience to national contexts. Special attention is given to recent reforms and innovations in
Uzbekistan’s military education system aimed at enhancing the creative potential of educators.
The findings aim to provide a scientific and practical foundation for fostering the creative
capacities of military educators and improving the effectiveness of the educational process.
Key words:
Future military education instructors, creative abilities, pedagogical
methodology, military pedagogy, information and communication technologies, socio-
organizational environment, methodological innovations, military education in Uzbekistan,
personal and psychological preparation, foreign experience.
Bo‘lajak harbiy ta’lim o‘qituvchilarining kreativ qobiliyatlarini rivojlantirish metodikasini
takomillashtirish bugungi kun harbiy-pedagogik jarayonining eng muhim vazifalaridan biri
hisoblanadi, chunki kreativlik murakkab, noaniq va tezkor o‘zgaruvchi sharoitlarda samarali
qaror qabul qilish, yangi pedagogik yondashuvlar ishlab chiqish va ularni amaliyotga joriy etishda
hal qiluvchi ahamiyatga ega. Shu nuqtai nazardan, metodik yondashuvlarni yangilash, zamonaviy
pedagogik texnologiyalarni qo‘llash va harbiy o‘qituvchilarning shaxsiy-psixologik tayyorgarligini
oshirish muhimdir. Interaktiv va situatsion metodlar, masalan, stsenariy asosida treninglar,
muammoli vaziyatlarni yechish (problem-based learning), case-study tahlillari harbiy sharoitdagi
real vaziyatlarni chuqurroq anglashga imkon berib, ijodiy fikrlashni rivojlantirishga xizmat qiladi.
James C. Kaufman va Ronald A. Beghetto tomonidan ishlab chiqilgan «To‘rt C modeli»
pedagoglarning kreativ qobiliyatlarini shaxsiy va professional rivojlanish nuqtai nazaridan tahlil
qilishda muhim ilmiy asos bo‘lib xizmat qiladi. Shaxsiy psixologik omillar, jumladan kreativ
moslashuvchanlik, stressga chidamlilik va yuqori motivatsiya harbiy o‘qituvchilarning ijodiy
salohiyatini oshirishda muhim ahamiyatga ega.
34
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalari va simulyatsion platformalar harbiy ta’lim
jarayonida kreativlikni rivojlantirish uchun keng imkoniyatlar yaratmoqda. UNESCOning «ICT
Competency Framework for Teachers» hujjatida ta’limda raqamli vositalardan samarali
foydalanish zarurligi ta’kidlangan. Virtual realilik, interaktiv simulyatsiyalar, o‘yin texnologiyalari
bo‘lajak o‘qituvchilarga real harbiy vaziyatlarni modellashtirish va ijodiy qaror qabul qilish
ko‘nikmalarini shakllantirish imkonini beradi. Harbiy ta’lim muassasalarida tashkil etilgan
ijtimoiy-tashkiliy muhit, mentorlik tizimi, professional rivojlanish dasturlari va ijodiy
guruhlarning faoliyati esa pedagoglarning kreativ salohiyatini oshirishda muhim rol o‘ynaydi.
NATO va boshqa xorijiy harbiy ta’lim markazlarida qo‘llanilayotgan «adaptive leadership labs»,
«critical incident training» kabi innovatsion metodlar harbiy pedagoglarning ijodiy fikrlashini
rivojlantirishda samaradorlikni oshiradi.
O‘zbekiston harbiy ta’lim tizimida ham so‘nggi yillarda kreativlikni rivojlantirishga
qaratilgan qator ijobiy o‘zgarishlar yuz bermoqda. Milliy mudofaa va xavfsizlik sohasi
mutaxassislari uchun tashkil etilgan zamonaviy tayyorgarlik dasturlari, pedagogik kadrlarni qayta
tayyorlash va malakasini oshirish kurslari o‘quv jarayonida interaktiv metodlarni keng joriy
qilishga xizmat qilmoqda. Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Mudofaa vazirligi va oliy harbiy
ta’lim muassasalari hamkorligida tashkil etilgan treninglar, seminarlar va simulyatsion
mashg‘ulotlar orqali bo‘lajak harbiy o‘qituvchilarning ijodiy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini
rivojlantirishga e’tibor qaratilmoqda. Milliy harbiy ta’limda raqamli texnologiyalarni keng joriy
etish, o‘quv jarayonida o‘yin elementlari va interaktiv metodlardan foydalanish pedagoglarning
kreativligini oshirishga xizmat qilmoqda.
Shu bilan birga, O‘zbekistonda harbiy-pedagogik kadrlarni tayyorlash jarayonida xorijiy
ilg‘or tajribalarni o‘rganish va ularni milliy sharoitga moslashtirishga doimiy e’tibor qaratilmoqda.
AQSh West Point akademiyasi, Janubiy Koreya Milliy Mudofaa Universiteti hamda NATO o‘quv
markazlarining zamonaviy metodologiyalari tahlil qilinib, mamlakatimiz harbiy ta’lim tizimiga
integratsiya qilinmoqda. Bu esa pedagoglarning kreativ fikrlash qobiliyatlarini oshirish, ularni
murakkab harbiy-siyosiy vaziyatlarda samarali yetakchilik qilishga tayyorlash imkonini yaratadi.
Natijada, metodik yondashuvlarni takomillashtirish, shaxsiy-psixologik tayyorgarlikni
oshirish, texnologik imkoniyatlardan unumli foydalanish hamda ijtimoiy-tashkiliy qo‘llab-
quvvatlash tizimini kuchaytirish orqali bo‘lajak harbiy ta’lim o‘qituvchilarining kreativ
qobiliyatlarini rivojlantirish jarayoni yanada samarali bo‘lishi va milliy mudofaa salohiyatining
oshishiga xizmat qilishi mumkin.
Xulosa
Bo‘lajak harbiy ta’lim o‘qituvchilarining kreativ qobiliyatlarini rivojlantirish metodikasini
takomillashtirish bugungi harbiy-pedagogik jarayonning ustuvor yo‘nalishlaridan biridir.
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, kreativlikni rivojlantirishga ta’sir qiluvchi omillar bir necha
asosiy yo‘nalishlarda to‘planadi: metodik yangiliklar va interaktiv pedagogik texnologiyalarni
joriy etish, shaxsiy psixologik tayyorgarlik va motivatsiyani oshirish, zamonaviy axborot-
kommunikatsiya vositalaridan foydalanish hamda ijtimoiy-tashkiliy qo‘llab-quvvatlash tizimini
mustahkamlash. O‘zbekiston harbiy ta’lim tizimidagi zamonaviy yondashuvlar va xorijiy ilg‘or
tajribalarni milliy sharoitga moslashtirish pedagoglarning kreativligini oshirish va samarali ta’lim
jarayonini tashkil etishda muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu bilan birga, o‘qituvchilarning
kreativ salohiyatini rivojlantirishga qaratilgan metodik kompleks yondashuvlarning ishlab
chiqilishi va doimiy takomillashtirilishi harbiy ta’lim sifatining yanada yuqori bosqichga
35
ko‘tarilishiga xizmat qiladi. Ushbu jarayon harbiy pedagogik kadrlarning murakkab harbiy-siyosiy
vaziyatlarda ijodiy, tezkor va samarali qaror qabul qilish ko‘nikmalarini shakllantirishga imkon
yaratadi hamda milliy mudofaa salohiyatining oshishiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdullaeva Z. Sh. Pedagogik innovatsiyalar va kreativ fikrlash asoslari. – Toshkent:
O‘zbekiston pedagogika nashriyoti, 2020. – 164 b.
2.
Xolboyev A. A. Harbiy pedagogika asoslari. – Toshkent: Harbiy nashriyot, 2019. – 200 b.
3.
Qodirova N. A. Kreativ fikrlashni rivojlantirishning psixologik-pedagogik asoslari // O‘zDJTU
ilmiy axborotnomasi. – 2021. – №3. – B. 115–121.
4.
Guilford J. P. The Nature of Human Intelligence. – New York: McGraw-Hill, 1967. – 438 p.
5.
Runco M. A., Acar S. Divergent Thinking as an Indicator of Creative Potential // Creativity
Research Journal. – 2012. – Vol. 24, №1. – P. 66–75.
6.
Torrance E. P. Torrance Tests of Creative Thinking. – Bensenville, IL: Scholastic Testing
Service, 1974. – 112 p.
7.
Robinson K. Out of Our Minds: Learning to be Creative. – London: Capstone Publishing, 2001.
– 284 p.
8.
Vygotsky L. S. Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes. –
Cambridge, MA: Harvard University Press, 1978. – 159 p.
9.
Hasanov B. T. Innovatsion ta’lim texnologiyalari. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2022. – 176
b.
10.
Karimov I. A. Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch. – Toshkent: Ma’naviyat, 1997. – 191 b.
11.
Kozakov V. A. Kreativ pedagogika: nazariya va amaliyot. – Moskva: Akademiya, 2005. – 254
s.
12.
Xodjayev A., Komilov B. Harbiy oliy ta’limda innovatsion metodlardan foydalanishning
dolzarbligi // Harbiy bilimlar jurnali. – 2020. – №2. – B. 87–92.
13.
Sternberg R. J. The Nature of Creativity. – Cambridge: Cambridge University Press, 2006. –
312 p.
14.
Mumford M. D. Where have we been, where are we going? Taking stock in creativity research
// Creativity Research Journal. – 2003. – Vol. 15, №2–3. – P. 107–120.
15.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ–2909-son qarori. Harbiy ta’lim tizimini
rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida. – 2017 yil 20 aprel.
