17
TURIZM VA UNING TURLARI
Boyqulova Shaxzoda
Samarqand agroinnovatsiyalar va tadqiqotlar instutiti
Agroturizm yo'nalishi
https://doi.org/10.5281/zenodo.13827871
Annotatsiya.
Maqolada asosan turizm turizm tashkilotlari orqali turizm marshrutlari va
uning yunalishlari yoritiladi. Turizmning juda koʻp turlari va shakllari mavjud ichki, xalqaro,
havaskorlik turizmi, uyushgan turizm, yaqin joyga sayohat, uzoqqa sayohat, tarixiy madaniy
turizm,diniy turizm,bilim saviyasini kengaytirish maqsadidagi turizm, toqqa chiqish, suv turizmi,
avtoturizm, piyoda yuriladigan turizm, sport turizmi va boshqalar keltirib o’tilgan.
Kalit so’zlar.
Turizm, eko turizm, agro turizm, tarixiy madaniy turizm, turistik maxsulot,
avtoturizm, xalqaro turizm.
Hozirgi kunda turizm yuqori suratlarda jadal rivojlanadigan soxalaridan biri xisoblanadi
Prezidentimiz tomonidan turizmning har bir soxasi rivojlanishi uchun juda ko’p imkonyatlar
yaratib berilmoqda shu bilan birgalikda turizm to’g’risida ko’plab muxum qarorlar qabul
qilinmoqda.O’zbekiston Respublikasi Prezidentining 1992 yil 28 iyuldagi Farmoniga binoan
“O’zbekturizm” Milliy Kompaniyasi tashkil qilindi. Bu kompaniya O’zbekiston Respublikasi
kasaba uyushmalari federatsiyasi Kengashi, “Inturtaj” qo’shma korxonasi “Sayyoh-Intur”
respublika xo’jalik xisobidagi birlashmasi va sobiq “Goskominturist” korxonalari asosida tashkil
qilindi. “O’zbekturizm” Milliy Kompaniyasi bir necha yillik faoliyati davomida milliy va xalqaro
turizmni qayta tiklash, moddiy-texnik va me’yoriy bazani mustahkamlash va kengaytirish, yangi
turizm marshrutlarini ishlab chiqish, ekskursiya mavzularini yangilash, mavjud turizm baza va
kempinglarini takomillashtirish va yangilarini tashkil qilish, qo’shimcha xizmatlar ko’rsatish
hajmini oshirish bo’yicha ma’lum miqdordagi ishlarni amalga oshirdi. Turizmni rivojlantirish
darajasi – mamlakat, uning hududlari ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi va aholi farovonligini
tavsiflovchi parametrlardan biridir. Turizm sohasida ayniqsa innovatsiyalar muhim rol oʻynaydi.
Jahon amaliyoti shuni koʻrsatadiki, turizm rentabelligi va rivojlanish dinamikasi boʻyicha neft va
gazni qazib olish va qayta ishlashdan keyin ikkinchi oʻrinda turadi. Turizm koʻplab davlatlarning
milliy iqtisodiyotlari uchun iqtisodiy faoliyatning eng muhim sohasidir. Bundan tashqari, turizm
axborotga boy soha boʻlib, unda axborotni yigʻish, uzatish, tahlil qilish va saqlash sohaning
barcha darajalarida qarorlar qabul qilishda muhim rol oʻynashini taʼkidlash lozim. 1992 yildayoq
“O’zbekturizm” Milliy Kompaniyasi tizimida 135 korxona bor bo’lib, ular ichida jami 10 ming
o’rinlik 34 mehmonxona, turbazalar, kempinglar, motellar bor edi. Qiymati asosiy fondlarning
1,6 mlrd so’mni tashkil qilar edi, ularning 79 foizi qurilganiga 15-20 yil bo’lgan bino va ishootlar
edi. 1992 yil davomida respublikada 408 ming kishiga xizmat ko’rsatildi, ulardan 40 ming kishi
Hindiston, Pokiston, Turkiya, Janubiy-SHarqiy Osiyodan, 30 foizi yevropadan va 10 foizi
SHimoliy va Lotin Amerikasidan kelgan turistlar edi. CHet ellarga 60 ming kishi yuborildi.Shu
bilan birgalikda bizga ham ichki turizmni ham tashqi turizmni rivojlanganini ko’rishimiz
mumkin. 2016 yilda O’zbekiston turizm sohasini tubdan isloh qilish jarayoni boshlandi. Turizm
sohasidagi o’zgarishlar milliy iqtisodiyotni rivojlantirishning strategik yo’nalishlaridan biri
bo’lib, u hududlarning jadal rivojlanishini ta’minlay oladi. Xususan, 2016-2019 yillar oralig‘ida
O’zbekistonga tashrif buyurgan xalqaro sayyohlarning sonida sezilarli o’sish kuzatildi.
Solishtirish uchun, 2016 yilda mamlakatga 2 million chet ellik sayyohlar tashrif buyurgan bo’lsa,
18
2019 yilda ularning soni 3,3 barobarga ko’payib, 6,7 millionga yetdi. 2018 yilda chet ellik
sayyohlar soni 2017 yilga nisbatan 98%ga, sayyohlik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi korxona va
tashkilotlar soni esa 131%ga ko’paydi.Shu qatorda turizmning turli xil yunalishlari rvojlanib
bormoqda sarguzasht turizmi,agroturizm,madaniy turizm,eko turizm,tibbiyot turizmi,diniy
turizm,sport turizmi va boshqalar.
Diniy turizm
, shuningdek,
e'tiqod turizm
i muqaddas joylarga alohida yoki guruh bo'lib
sayohat qilishni anglatadi. Bu joylarga madaniy, tarixiy va diniy ahamiyatini bilmoqchi bo‘lgan
diniy e’tiqodsiz sayyohlar ham tashrif buyurishadi. Dunyodagi mashhur diniy turizm
yoʻnalishlari: Shvedagon pagodasi, San-Vitale bazilikasi, MAKKA, Xarmandir Sohib, Osmon
ibodatxonasi, Bahai bogʻlari, Vatikan, Vat Rong Khun, Avliyo Bazil sobori, Paro Taktsang, Ispaniya
sinagogasi va Quddus eng ko’p ziyorat qilinadigan hududlar.
Sport turizmi
sport musobaqasini kuzatish yoki ishtirok etishni o'z ichiga oladi. Bu eng tez
rivojlanayotgan tarmoqlardan biri bo'lib, 7,68 milliard dollarga teng. Sport turizmi, shuningdek,
sport tadbirlari turizmi, mashhur va nostalji sport turizmi va faol sport turizmi kabi tasniflanadi.
Odatda, sayyohlar Olimpiya o'yinlari, FIFA Jahon kubogi, F1 Gran-prisi, tennis bo'yicha Jahon
chempionati, BWF Jahon chempionati va Kriket bo'yicha Jahon kubogi kabi tadbirlarga jalb
qilinadi.
Tibbiy turizm
deganda davolanish uchun boshqa davlatga sayohat qiladigan odamlar
tushuniladi. Rivojlangan mamlakatlardan odamlar arzon narxlarda davolanish uchun
rivojlanayotgan mamlakatlarga boradilar. Dunyodagi mashhur tibbiy turizm yo'nalishlari
Hindiston, Malayziya, Braziliya, Tailand, Meksika, Kosta-Rika, Tayvan, Janubiy Koreya va
Singapurdir.
Ekoturizm
buzilmagan tabiiy hududlarga tashrif buyurishni o'z ichiga oladi. Bu atrof-
muhitni asrash va mahalliy aholi farovonligini oshirishga yordam beradi. Dunyodagi eng yaxshi
ekoturizm yo'nalishlari qatoriga Alyaska, Amazonka, Antarktida, Avstraliyaning Moviy tog'lari,
Borneo, Botsvana, Kosta-Rika, Dominika, Galapagos orollari va Himoloy tog'lari kiradi.
Madaniy turizm
- bu sayohatchilar mamlakat yoki din madaniyati, ayniqsa turmush tarzi
va odamlar hayotini shakllantirgan boshqa elementlar bilan shug'ullanadigan joy. Sayyohlar
marosimlar va festivallar kabi tegishli tadbirlarga sho'ng'ishadi. Dunyodagi mashhur madaniy
turizm yo'nalishlaridan ba'zilari Madagaskardir; Lombok, Indoneziya; Latviya; Haida Gvayi,
Britaniya Kolumbiyasi; Shimoliy Shri-Lanka; Chiang May, Tailand; Aristi, Gretsiya; G'arbiy Keyp,
Janubiy Afrika va Tamilnadu, Hindiston.
Agroturizm
yoki agroturizm odatda fermer xo'jaliklarida sodir bo'ladi. Bu sayohatchilarga
qishloq hayotini boshdan kechirish, mahalliy taomlarni tatib ko'rish va turli dehqonchilik
vazifalari bilan tanishish imkoniyatini beradi. Ushbu turdagi turizm Italiyada fermer xo'jaligi deb
ham ataladi. Agroturizmning ba'zi turlari to'g'ridan-to'g'ri bozor agroturizmi, tajriba va ta'lim
agroturizmi va tadbir va dam olish agroturizmidir.
Sarguzasht turizmi
sayohatchilar kutilmagan hodisalarni kutishlari mumkin bo'lgan uzoq
joylarni o'rganishni o'z ichiga oladi. Bu yangi madaniyat yoki yangi landshaft bilan bog'lanishni
va ayni paytda jismoniy faollikni o'z ichiga oladi. Sarguzasht turizmining ba'zi turlari kunduzgi
yurish, ryukzak, zip astar, erkin tushish, rafting, tog 'velosipedi, chang'i va snoubordni o'z ichiga
oladi.
19
References:
1.
Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022 yil 28 yanvardagi “2022-2026 yillarga
moʻljallangan yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida”gi PF-60-son Farmoni.
2.
Raximov Z.O. Turizm sohasida mehmonxonalar xoʻjaligini rivojlantirishning
ijtimoiyiqtisodiy muammolari.// Monografiya. – Samarqand: SamISI, 2021. 212 bet.
3.
Raximov Z.O., Ibadullaev N.E., Xaitboev R. Turopereuting.// Darslik. – Toshkent:
«Innovatsion rivojlanish nashriyot-matbaa uyi», 2021, 396 bet.
4.
Raximov Z.O., Ismailov N.I. Rivojlanayotgan raqamli iqtisodiyotda raqamlashayotgan
turizmning ahamiyati./ Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universitetining Axborotnomasi.
Nukus 2020 yil 3-son (ISSN 2010-9075). 42-45 bet.
5.
Raximov Z.O. Raqamli iqtisodiyotda raqamlashayotgan turizmning yangi turlarining
rivojlanishi./ SamISIda oʻtkazilgan «Turizmda innovatsion-investitsiya jarayonlarini
rivojlantirish istiqbollari» mavzusida xalqaro onlayn ilmiy-amaliy konfrensiyasi. (2020 yil, 3-
iyun) – Samarqand:.
