137
https://eyib.uz
1-sho‘ba.
O‘zbekiston iqtisodiyoti va boshqa sohalarida raqamlashtirish jarayonlari.
BIM modellashtirish
BIM - bu binoning raqamli modeli bo'lib, u barcha elementlarning xususiyatlarini
o'z ichiga oladi, yuk ko'taruvchi devorlar va tom yopishdan isitish moslamasidagi ball
klapanlarigacha. BIM modelida siz materiallarni, narxlarni, ish jadvallarini ko'rishingiz
mumkin va model bir vaqtning o'zida barcha qurilish ishtirokchilari uchun mavjud.
Qurilish tugagandan so'ng, model operatorga topshiriladi va ko'p yillar o'tgach ham
u qanday texnik echimlar ishlatilganligini tushunishi mumkin. Shuningdek, u qaysi
uskunaning xizmat qilish muddati tugashini oldindan bilib oladi va ta'mirlash yoki
almashtirishni rejalashtirishi mumkin.
BIM yordamida ishlab chiquvchilar xarajatlarni aniq nazorat qilishlari va xaridlar
va materiallardan foydalanish bo'yicha real vaqtda hisobotlarni ko'rishlari mumkin. BIM
modeli sizga tezda ish jadvalini tuzish va binoning har qanday elementining
rejalashtirilgan tugash sanasini bir soniya ichida aniqlash imkonini beradi. Elektron hujjat
aylanishi va elektron raqamli imzolar bilan birgalikda BIM modeli qurilish
maydonchasida, shu jumladan davlat tomonidan "jonli" nazorat miqdorini keskin
kamaytiradi.
Qurilish va georazvedka uchun yuqori texnologiyali topografik suratga olish
QURILISHDA RAQAMLI TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISH ISTIQBOLLARI
Abdullayev
Ikromjon
Aminjanovich
AIQI “ Qurilish muhandisligi” kafedrasi katta o’qituvchisi
Tel:99893 483 10 79
Email: abdullayevikrom934@gmail.com
Qaxramonov Behruz
Bahtiyor o‘g‘li
“QMBKICH” yo’nalishi14-22 guruh talabasi
Tel:99890 733 31 14
Email:bekhruz111kakhramonov@gmail.com
A
nno
ta
ts
iy
a
Odatda qurilish sanoati konservativ sanaladi: qo'l mehnati ko'p, qog'ozbozlik,
yuqori texnologiyalar sekin va ko'pincha xoxishsiz joriy etiladi. Lekin bugungu
kunda har qanday sohada raqamlashtirish zamon talabi hisoblanadi.Qurilish
sanoatida IT texnologiyalaridan foydalanish qurilish kompaniyalari
mablag‘larini qanday tejashini, mehnat xavfsizligini yaxshilashni va mijozlar
bilan ishlashni yangi bosqichga ko‘tarishini ko‘rib turibmiz. Ushbu maqolada
qurilish sohasida qo’llanilayotgan IT texnologiyalarini ayrimlari to’g’risida
ma’lumotlar keltiramiz.
Kalit so‘zlar:
Modellashtirish,texnologiya,qurilish,konstruksiya,toposyomka
138
https://eyib.uz
1-sho‘ba.
O‘zbekiston iqtisodiyoti va boshqa sohalarida raqamlashtirish jarayonlari.
Qurilish maydonchasini tanlash va tuproqni tekshirish uchun endi burg'ulash,
namunalar olish va o'nlab mutaxassislarni taklif qilish kerak emas. Aeromonitoring
an'anaviy geodeziyaga qaraganda arzonroq va tezroq: dron, hatto batareyalarni
almashtirish uchun vaqti-vaqti bilan to’xtatilganda ham, kuniga 40-50 gektardan ortiq
maydonni aylanishi mumkin.
Zamonaviy georadarlar tuproq tarkibini aniqlashda buzmasdan namuna olish
usullardan foydalanishga imkon beradi va shuning uchun qoziqning joylashishi va
chuqurligini aniqlash yoki beton plitani to'g'ri hisoblash imkonini beradi.
Fotogrammetriya texnologiyasi oddiy fotosuratlar va lazerli skaner (lidar)
ma'lumotlaridan foydalanib, eng kichik detallarda sirtning 3D modelini yaratish va uni
BIMga birlashtirish imkonini beradi.
Geologiya sohasidagi kutilmagan hodisalar qurilishdagi eng noqulaylik
tug’diruvchi omillardan biri bo'lib, ko'pincha byudjetni ortiqcha sarflashga va o'tkazib
yuborilgan muddatlarga olib keladi. Muammolar darhol yechimini topsa yaxshi bo'ladi,
lekin ular allaqachon qurilgan binoda paydo bo'ladi va uning xavfsizligiga jiddiy tahdid
soladi. Qurilishdagi zamonaviy raqamli texnologiyalar juda erta bosqichda, hatto birinchi
kavlash ishlari boshlanishidan oldin, yer ostida nima borligini aniqlash va loyihaga to'g'ri
texnik echimlarni kiritish imkonini beradi
3D printer
Bir necha yil oldin plastik mahsulotlarni 3D bosib chiqarish yangilik edi, ammo
hozir bu hech kimni ajablantirmaydi. Ko'pgina quruvchilar xuddi shunday tarzda betonni
bosib chiqarish va butun uylarni qurish mumkinligiga ishonishmadi, lekin bu ham
haqiqatga aylandi. Hozirgi kunda qator davlatlarda qurilishga 3D printer texnologiyalari
faol joriy etilmoqda.
Qurilish printerining o'zi unga solingan komponentlar aralashmasini tayyorlaydi
va devor yoki shift bo'lsin, qatlam-qatlam tuzilmalarni quradi. Zamonaviy printerlarni
nafaqat zavod sharoitida ishlatish mumkin,balki, ular to'g'ridan-to'g'ri qurilish
maydonchasiga o'rnatilishi mumkin.
3D printerdan foydalanilganda binoni qurish jarayoni sezilarli darajada tezlashadi,
chunki beton aralashmasini darhol tayyorlash mumkin va printer eng professional
quruvchilar jamoasiga qaraganda tezroq va kuniga 24 soat ishlashi mumkin; Qurilishdagi
3D bosib chiqarish texnologiyalari to'liq avtomatlashtirilgan jarayon inson omilining
ta'sirini yo'q qiladi.Quyish jarayonoda biror joyda teshiklar qolmaganligi sababli
devorning "yiqillib tushishi" yoki muzlashi ehtimoli yo'q.
Vaqt o‘tishi bilan 3D printer qurilish arxitekturasi haqidagi fikrimizni o‘zgartirishi
mumkin, chunki printerlar qiyshiq devorlar va boshqa murakkab geometrik vazifalarni
osonlikcha bajara oladi, ob’ektlarga g‘ayrioddiy, lekin chiroyli va funktsional shakllar
beradi.
Xulosa.
Kelgusi yillarda qurilish industriyasi IT-texnologiyalarni joriy etish hisobiga o‘z
qiyofasini tubdan o‘zgartirishi mumkin. Qurilish hamma uchun shaffofroq va tushunarli
bo'ladi, ya'ni o'z samaradorligi, xarajatlarni kamaytirish va mijozlarga xizmat ko'rsatishni
rivojlantirish haqida o'ylayotgan kompaniyalar ustunlikka ega bo'ladilar.
Qurilishdagi raqamli texnologiyalar mehnat unumdorligini oshirishi, qurilish
maydonchasidagi xavfsizlikni yaxshilashi va ob'ektni loyihalashdan tortib to
139
https://eyib.uz
1-sho‘ba.
O‘zbekiston iqtisodiyoti va boshqa sohalarida raqamlashtirish jarayonlari.
ekspluatatsiya qilishgacha bo'lgan butun qurilish jarayonida har qanday mayda
detallarning ko’zda tutilishini ta'minlaydi.
Foydalanilgan adabiyotlar royhati.
Абдуллаев, И. А. "ПРИМЕНЕНИЕ ЯЧЕИСТОБЕТОННЫХ ИЗДЕЛИЙ В
ГРАЖДАНСКОМ СТРОИТЕЛЬСТВЕ." V Международный студенческий
строительный форум-2020 (2020): 147-150.
O‘G, NO‘MONOV MASHRABJON BAHODIRJON, et al. "ARTIFICIAL
INTELLIGENCE AND ITS POSSIBILITIES." HOLDERS OF REASON 4.1 (2024): 6-
12.
O‘G, NO‘MONOV MASHRABJON BAHODIRJON, et al. "BAZALT FIBER
AND ITS COMPOSITIONS: GENERAL VIEW." HOLDERS OF REASON 4.1 (2024):
36-42.
Abdullayev, I. A., M. B. No‘monov, and J. N. Akbarov. "COARSE AND FINE
FILLERS IN CONCRETE." HOLDERS OF REASON 4.1 (2024): 30-35.
Abdullayev, I. A., M. B. No‘monov, and JN Akbarov Toʻlqinov IM. "GAZLI
BETON MATERIALINING QURILISHDA ISHLATILISH SXEMASI." HOLDERS
OF REASON 4.1 (2024): 24-29.
Aminjanovich, Abdullayev Ikromjon, and Sotvoldiyev Azamatjon Akramjon
o‘g‘li. "DEVOR KONSTRUKSIYALARINI ISSIQLIKNI HIMOYA QILISH
XUSUSIYATLARINI KAMAYTIRADIGAN OMILLAR." Journal of Integrated
Education and Research 3.3 (2024): 54-59.
Aminjanovich, Abdullayev Ikromjon. "MODERN BUILDING MATERIALS
FOR FLOOR STRUCTURES." Spectrum Journal of Innovation, Reforms and
Development 25 (2024): 24-33.
