99
MASOFAVIY TAʼLIMNI TASHKIL ETISH VA BOSHQARISH
Egamnazarova Malika Shonazar qizi
Arabova Aziza Botir qizi
Shahrisabz davlat pedagogika institutini
Tabiiy fanlar fakulteti Biologiya yoʻnalishi
talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.14545641
Annotatsiya:
Ushbu maqolada masofaviy taʼlimning tashkiliy mexanizmlarini ishlab
chiqish taʼlim olish imkoniyatlarini kengaytirish, innovatsiyalar va tajribalarni ragʻbatlantirish
hamda barcha talabalarning yuqori sifatli taʼlim imkoniyatlaridan foydalanishini taʼminlashning
muhim strategiyasi haqida fikr yuritiladi. Masofaviy taʼlim oliy o‘quv yurtlarida talabalar va
o‘qituvchilar uchun har qanday vaqtda, geografik joylashuvidan qatʼi nazar, qulayligi tufayli
ommalashib ketdi.
Kalit soʻzlar:
masofaviy ta’lim markazlari, Axborot texnologiyalari boʻlimi, Elektron
platformalar, internet resurslari.
Kirish:
Oliy taʼlimda masofaviy taʼlimning tashkiliy mexanizmlarini ishlab chiqish bugungi
raqamli davrda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Bunday mexanizmlarning roli geografik joylashuvi,
vaqt zonalari yoki jismoniy imkoniyatlaridan qatʼi nazar, kengroq auditoriyaga taʼlim olish
imkoniyatini berishdir. Koʻpgina talabalar masofaviy taʼlimni qulayligi tufayli tanlaydilar, chunki
ular oʻqishlarini ish yoki oilaviy majburiyatlar bilan muvozanatlashtira oladilar. Anʼanaviy
taʼlimga nisbatan masofaviy taʼlimning arzonligi ham koʻplab talabalar uchun jozibador
xususiyatdir
Masofaviy taʼlimning tashkiliy va institutsional mexanizmlarini ishlab chiqishda Axborot
texnologiyalari (IT) boʻlimining oʻrni va ahamiyati katta. IT boʻlimi zarur texnologik infratuzilma,
qoʻllab-quvvatlash va tajriba bilan taʼminlash orqali samarali masofaviy taʼlim tizimini yaratishda
hal qiluvchi rol oʻynaydi:
- masofaviy taʼlim uchun zarur boʻlgan texnologik infratuzilmani yaratish va qoʻllab-quvvatlash
uchun javobgardir. Bunga serverlar, tarmoqlar, internetga ulanish va onlayn oʻquv platformalari,
tizimlari uchun zarur boʻlgan boshqa apparat va dasturiy taʼminotlarni sozlash kiradi. Ular
masofaviy taʼlimga boʻlgan talabni qoʻllab-quvvatlash uchun infratuzilmaning kengaytiriladigan,
xavfsiz va ishonchli boʻlishini taʼminlaydi;
- onlayn taʼlim platformalarini yoki Taʼlimni boshqarish tizimlarini (LMS) tanlash, amalga
oshirish, sozlash va boshqarishda muhim rol oʻynaydi. Ushbu platformalar kontentni yetkazib
berish, talabalarni jalb qilish, baholash, masofaviy taʼlim uchun zarur boʻlgan boshqa
xususiyatlarni osonlashtiradi. IT boʻlimi LMS ning foydalanuvchilar uchun qulay, foydalanish
mumkin boʻlishini va boshqa tizimlar bilan uzluksiz integratsiyalashuvini taʼminlaydi;
- masofaviy taʼlim koʻpincha talabalar, professor-oʻqituvchilar va xodimlar tomonidan duch
keladigan texnik muammolarni bartaraf etishni talab qiladi. IT boʻlimi onlayn taʼlim tizimlarining
uzluksiz ishlashini taʼminlash, texnik nosozliklarni tuzatish va apparat, dasturiy taʼminot, ulanish
yoki platformadan foydalanish bilan bogʻliq foydalanuvchi soʻrovlarini hal qilish uchun texnik
yordam koʻrsatish uchun javobgardir. Ular yordam stollari, onlayn chat, elektron pochta yoki
telefon orqali yordam taklif qilishadi;
100
- masofaviy taʼlim bilan shugʻullanuvchi talabalar, professor-oʻqituvchilar va xodimlarning
maxfiy maʼlumotlarini himoya qiladi. Ular foydalanuvchi maʼlumotlarini himoya qilish, ruxsatsiz
kirishni oldini olish va maʼlumotlar yaxlitligini taʼminlash uchun zarur xavfsizlik choralarini
koʻradi. Shuningdek, ular shaxsiy va akademik yozuvlarning maxfiyligini saqlash uchun tegishli
maxfiylik qoidalariga rioya qiladilar;
- masofaviy taʼlimda qoʻllaniladigan talabalar axborot tizimlari, kutubxonalarni boshqarish
tizimlari, kontent omborlari va tashqi vositalar kabi turli tizimlar oʻrtasida integratsiya va oʻzaro
muvofiqlikni taʼminlaydi. Ular roʻyxatga olish, roʻyxatga olish, baholash va hisobot berish kabi
jarayonlarni avtomatlashtiradi, maʼmuriy yuklarni kamaytiradi va samaradorlikni oshiradi;
- professor-oʻqituvchilar, xodimlar va talabalarga texnologik koʻnikmalarini oshirish, oʻquv
platformalaridan samarali foydalanish va masofaviy taʼlim uchun raqamli vositalardan
foydalanish uchun oʻqitish va malaka oshirish dasturlarini taqdim etadi. Ular seminarlar,
vebinarlar oʻtkazadilar, onlayn taʼlim va oʻqitishda doimiy takomillashtirish va innovatsiyalar
uchun resurslarni taqdim etadilar.IT boʻlimi texnologik infratuzilmani oʻrnatadilar, texnik
yordam koʻrsatadilar, maʼlumotlar xavfsizligini taʼminlaydilar, tizimlarni birlashtiradilar va
samarali masofaviy taʼlim tajribasini taʼminlash uchun treninglarni taklif qiladilar. Ularning
tajribasi va yordamisiz masofaviy taʼlim bugungidek samarali, qulay va kengaytiriladigan
boʻlmasdi. IT boʻlimi va Talabalarga xizmat koʻrsatish markazi faoliyati bilan bogʻliq oʻtkazilgan
soʻrovnoma natijalariga koʻra “Masofaviy taʼlim jarayonida Talabalarga xizmat koʻrsatish
markazi faoliyatini qanday baholaysiz?” savoliga koʻplab ishtirokchilar Talabalarga xizmat
koʻrsatish markazi faoliyatini ijobiy baholagan. Yaʼni ishtirokchilarning 26 foiz (668 nafar)i aʼlo,
47 foiz (1231 nafar)i yaxshi, 13 foiz (347 nafar)i qoniqarli, 5 foiz (140 nafar)i qoniqarsiz, 9 foiz
(224 nafar)i esa javob berishga qiynalaman variantini tanlagan.
Shuningdek, infratuzilma masofaviy taʼlimning tashkiliy va institutsional
mexanizmlarini rivojlantirishda alohida ahamiyatga ega. Bu masofadan turib taʼlim
berishni qoʻllab-quvvatlash uchun zarur boʻlgan jismoniy va texnologik resurslarni
nazarda tutadi:
- masofaviy taʼlim uchun zarur boʻlgan kompyuterlar, internetga ulanish, dasturiy taʼminot,
serverlar va taʼlimni boshqarish tizimlari kabi zarur texnik yordam tizimlari va jihozlarini
taʼminlaydi. Ushbu resurslar onlayn kurslar va materiallarning uzluksiz ishlashi va yetkazib
berilishiga imkon beradi;
- oʻqituvchilar, talabalar va yordamchi xodimlar oʻrtasida samarali muloqotni osonlashtiradi. Bu
elektron pochta, xabarlar taxtasi, video konferensiya va chat platformalari kabi turli xil kanallar
orqali real vaqtda yoki asinxron aloqani taʼminlaydi. Bu masofaviy taʼlim muhitida muhim
elementlar boʻlgan oʻzaro taʼsir va hamkorlikni kuchaytiradi;
- maʼruzalar, multimedia resurslari va baholashlarni oʻz ichiga olgan onlayn modul mazmunini
yetkazib berish uchun platforma boʻlib xizmat qiladi. U ushbu materiallarni saqlash va
tarqatishni qoʻllab-quvvatlaydi, talabalar ularga istalgan vaqtda istalgan joydan osongina va
xavfsiz kirishlarini taʼminlaydi
- samarali infratuzilma masofaviy taʼlimning geografik joylashuvidan qatʼi nazar, keng doiradagi
talabalar uchun foydalanish imkoniyatini taʼminlaydi. Bu talabalarga oʻzlarining shaxsiy va
professional masʼuliyatlarini hisobga olgan holda turli xil sharoitlarda darslarda qatnashish
imkonini beradi. Bu moslashuvchanlik taʼlimning qamrovi va inklyuzivligini oshiradi;
101
- talabalar maʼlumotlarini, jumladan, roʻyxatga olish maʼlumotlarini, baholarni va muvaffaqiyatni
kuzatishni boshqarish uchun asos boʻlib xizmat qiladi. U mustahkam texnologiyalar va
protokollarni joriy etish, talabalarning shaxsiy hayotiga oid maʼlumotlarni himoya qilish va
institutsional ishonchlilikni saqlash orqali ushbu maʼlumotlarning xavfsizligi va maxfiyligini
taʼminlaydi;
- masofaviy taʼlim dasturlari samaradorligini monitoring qilish va baholashni qoʻllab-
quvvatlaydi. Bu talabalarning ishlashi, kursni yakunlash darajasi va fikrmulohazalar kabi
maʼlumotlarni toʻplash va tahlil qilish imkonini beradi.
XULOSA
Jadal ravishda butun dunyo bo'ylab masofaviy ta'lim talabalar orasida mashhur o'quv
uslubiga aylanib bormoqda. Ushbu tendentsiya maktablar va universitetlarda ham ko'rinadi,
uning o'quv faoliyatini qo'llab-quvvatlash uchun onlayn ta'limdan foydalanadigan bir nechta oliy
ma'lumotli masofaviy ta'lim muassasalari paydo bo'ldi. Tashkilot muvaffaqiyat qozonishni istasa,
amalga oshirilishi kerak bo'lgan onlayn kurs yo'nalishini aniqlash uchun zarurdir.
References:
1.
Berdiyeva, Gulnoza, and Avazbek Narzulloyev. "VIRTUAL BORLIQ VA UNING TURLI
SOHALARDA QO ‘LLANILISHI." Solution of social problems in management and economy 3.4
(2024): 18-23
2.
Berdieva, Gulnoza. "The Role, Importance And Relevance Of Information Technology In The
Motivational Phase Of Teaching." The American Journal of Applied sciences 3.04 (2021): 334-
338.
3.
Berdiyeva, G. "INFORMATIKA VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARI FANINI OQITISHDA
MASOFAVIY TALIM TEXNOLOGIYALARINING AHAMIYATI." Экономика и социум 12-1 (91)
(2021): 146-150.
4.
Berdieva, Gulnoza, and Named after Nizami. "The importance of students' use of
information technology in computer science." (2021).
5.
Бердиева, Гулноза. " Электрон таълимни ташкил этиш ва ахборот тизимлари
таҳлили" Муғаллим хам узликсиз билимлендириу Илмиу-методикалиқ журнал
3.3(2022):121-123
6.
Berdiyeva, Gulnoza. "TA’LIMDA MULTIMEDIA VOSITALARIDAN FOYDALANISH." THEORY
AND ANALYTICAL ASPECTS OF RECENT RESEARCH Turkey International scientific-online
conference 4.1(2022): 150-152.
7.
Jurayev, Suhrobjon. "GENERAL ISSUES OF IMAGE PROCESSING AND ANALYSIS
ANDCAPABILITIES OF WEB PROGRAMMING LANGUAGES." Академические исследования в
современной науке 3.4 (2024): 97-108.
8.
Jurayev, Suhrobjon. "TASVIRLARGA ISHLOV BERISH VA TAHLIL ETISHNING UMUMIY
MASALALARI VA WEB DASTURLASH TILLARINING IMKONIYATLARI." Инновационные
исследования в современном мире: теория и практика 3.1 (2024): 113-122.
9.
Saloxiddin o’g’li, Jurayev Suxrob, and Botirov Odilbek Xayrullo o’g’li. "MODERN SERVER
TECHNOLOGIES." НАУЧНЫЕ ДОСТИЖЕНИЯ И ОТКРЫТИЯ 2019: сборник статей X (2019):
53.
