86
PEDAGOGIKA DARSLARIDA DIDAKTIK O‘YINLARDAN FOYDALANISH
TEXNOLOGIYALARI
Qodirova Feruza
Andijon davlat pedagogika insitituti
Pedagogika yo‘nalishi 1-bosqich magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14535307
Annotatsiya
Mazkur tezis pedagogika darslarida didaktik o‘yinlardan foydalanish texnologiyalarini
o‘rganishga bag‘ishlangan. Unda didaktik o‘yinlarning tushunchasi, ta’lim jarayonidagi o‘rni va
samaradorligi ilmiy asoslangan holda yoritilgan. Didaktik o‘yinlarning turlari, ulardan samarali
foydalanish texnologiyalari va o‘quvchilarning bilim olish jarayoniga ta’siri batafsil tahlil qilingan.
O‘yin texnologiyalarining qo‘llanilishi ta’lim samaradorligini oshirish, o‘quvchilarning ijodiy va
mantiqiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish imkonini beradi.
Kalit so‘zlar:
didaktik o‘yinlar
,
pedagogik texnologiyalar
,
o‘yin texnologiyalari, faol o‘qitish
usullari, ta’lim samaradorligi, ijodiy fikrlash, mantiqiy fikrlash, rolli o‘yinlar, o‘quvchilar faolligi.
Kirish
Zamonaviy ta’lim tizimida samaradorlikka erishish uchun o‘qitish jarayonida didaktik
o‘yinlardan foydalanish muhim o‘rin tutadi. Didaktik o‘yinlar o‘quvchilarning bilim olish
jarayonini faollashtiradi, bilim va ko‘nikmalarni amaliy mashg‘ulotlar orqali mustahkamlash
imkonini beradi. Mazkur maqola pedagogika darslarida didaktik o‘yinlardan foydalanish
texnologiyalarini ilmiy asoslash va samaradorligini tahlil qilishga qaratilgan.
Bolalarning hayotida maktab davri juda katta o’rin tutadi. Chunki bolalar bog’cha ta’limidan
so’ng aynan savodining chiqishi shu davrga to’g’ri keladi. Bu davrda bolalarga har taraflama
tushunarli bo’lgan mashg’ulotlardan, qiziqarli zamonaviy usullardan foydalanish lozim. Maktab
davrida bolaning savodi chiqishi bilan birgalikda uning dunyoqarashi shakllanib, fikrlash doirasi
kengayib boradi. Bolalarning bilimini rivojantirishda turli xil o’yinlardan foydalanish katta
ahamiyatga ega. Bolalar o’yinlar orqali o’z bilimlarini mustahkamlab oladilar. ularni o’rganib
oladilar. Ta’lim jarayonida qo’llaniladigan didaktik o’yinlar ta’lim sifatini yanada oshirish, bilish
jarayonining muvafaqqiyatli boshqarilishiga turtki bo’ladi. Didaktik o’yinlar boshlang’ich
ta’limning keyingi bosqichlarida ham bolalarning bilimini rivojiga turtki bo’lishi mumkin. Dars
jarayonida o’zlashtirishi past o’quvchilarning bilimini oshirishga bu o’yinlar o’z ta’sirini ko’rsatadi.
Shiddat bilan rivojlanayotgan bugungi kunda pedagogik texnologiyalar asosida ta’limni
tashkillashtirishga e’tibor kuchaymoqda. Pedagogik texnologiyalardan foydalailmoqda.
Pedagogik texnologiyalar - ta’limning shakllari, metodlari hamda yangi usullari tarbiyaviy
vositalar yig’indisi hisoblanadi. Pedagogik texnologiyalar o’quvchilar imkoniyati va qobiliyatini
yuzaga chiqarishda eng mahoratli vositalardan biri hisoblanadi, ular orqali ta’lim jarayonining
tezlashishi oshadi. Oʻquvchilardaning mustaqil fikrlash doirasi shakllanadi. Bolalarda mexr
muhabbat qiziqish hissi ortib boradi.
Didaktik o‘yinlar – ta’lim mazmunini egallash jarayonini osonlashtirish va o‘quvchilarning
qiziqishini oshirish maqsadida maxsus tashkil etilgan faoliyat shaklidir. Ushbu o‘yinlar
quyidagilarga yordam beradi:
O‘quvchilarning mantiqiy fikrlashini rivojlantirish;
Bilimlarni mustahkamlash va qo‘llash ko‘nikmalarini shakllantirish;
O‘quvchilarning ijodiy va mustaqil fikrlash qobiliyatlarini rivojlantirish
87
Didaktik o‘yinlarni tanlash va loyihalash: Mavzu va ta’lim maqsadlariga mos o‘yin turlarini
aniqlash. O‘yin qoidalarini aniq va tushunarli shaklda ishlab chiqish.
Pedagogik dars jarayoniga integratsiya qilish: O‘yinni darsning kirish, asosiy va yakuniy
bosqichlarida qo‘llash; O‘yinlar yordamida bilimlarni o‘zlashtirish va nazorat qilish.
Jadval va kartochka o‘yinlari – mavzuga oid tushunchalarni o‘zlashtirish;
Rolli o‘yinlar – amaliy vaziyatlarni modellashtirish va muammolarni hal qilish;
Elektron o‘yin texnologiyalari – zamonaviy kompyuter va multimedia dasturlardan
foydalanish.
Didaktik o‘yinlar o‘quvchilar bilimini chuqurlashtirish bilan birga, ularning dars jarayoniga
bo‘lgan qiziqishini oshiradi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘yin texnologiyalari qo‘llanilgan
darslar quyidagi natijalarga olib keladi:
O‘quvchilar faolligining ortishi;
Ta’lim materialini tezroq o‘zlashtirish;
O‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida samarali muloqotning rivojlanishi.
Xulosa
Didaktik o‘yinlardan foydalanish pedagogika darslarining samaradorligini oshirishda
muhim texnologiyalardan biridir. Zamonaviy ta’limda bunday texnologiyalarni o‘zlashtirish va
o‘qituvchilar tomonidan tizimli ravishda qo‘llash zarur. Bu nafaqat bilim berishni samarali amalga
oshirish, balki yoshlarning ijodiy va mustaqil fikrlashini shakllantirishga ham xizmat qiladi.
References:
1.
Hasanboyeva M. Pedagogik texnologiyalar asoslari. Toshkent: O‘zbekiston, 2021.
2.
Jalolov J. Didaktik o‘yinlar va ta’lim texnologiyalari. Toshkent: Fan, 2020.
3.
N. A. Masanova. "Ta’limda o‘yin texnologiyalarining o‘rni va ahamiyati". Pedagogika jurnali,
№3, 2022.
4.
Vygotsky, L. S. Mind in Society: Development of Higher Psychological Processes. Harvard
University Press, 1978.
5.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining PQ-4884-sonli qarori. "Ta’lim sifatini oshirishda
innovatsion texnologiyalardan foydalanish to‘g‘risida". 2020-yil 23-iyul.
