68
XALQARO TURIZMNING IQTISODIYOTGA TA`SIRI VA AHAMIYATI
Abdualimova Ziyodaxon Panjiyevna
Samarqand viloyati
Pastdarg`om tumani 39- maktab o`qituvchisi
Tel: +99890 030 08 58
https://doi.org/10.5281/zenodo.14862854
Xalqaro turizm — bu odamlarning o‘z yashash mamlakatidan tashqarida, boshqa
mamlakatlarga sayohat qilish faoliyatini ifodalaydi. Xalqaro turizmda sayyohlar o‘zining turli
maqsadlari (dam olish, biznes, madaniyat, tibbiyot va boshqalar) uchun boshqa davlatlarga
boradilar. Bu turizm turi nafaqat sayyohlarning harakatini, balki ikki mamlakat o‘rtasidagi
iqtisodiy, madaniy va ijtimoiy aloqalarni ham o‘z ichiga oladi.Xalqaro turizmning asosiy
xususiyatlari quyidagilardan iborat. Davlatlar o‘rtasidagi chegara. Xalqaro turizmda sayohat
qiluvchi odamlar bir mamlakatdan boshqasiga o‘tishadi, ya'ni chegaralar kesiladi. Bu turizm turi
ichki (milliy) turizmga qaraganda yanada murakkabroq, chunki sayohatlar bo‘yicha viza,
bojxona, transport va boshqa masalalar ham muhim rol o‘ynaydi. Turizmning turlari Xalqaro
turizmning turli turlari mavjud: dam olish turizmi: Sayyohlar boshqa mamlakatlarda dam olish
va yangi joylarni o‘rganishadi. Biznes turizmi: Konferensiyalar, seminarlar va boshqa
ishbilarmon uchrashuvlar uchun sayohat qilish. Madaniy turizm: Tarixiy va madaniy obidalarni
ko‘rish, san'at asarlarini o‘rganish. Tibbiy turizm: Tibbiy muolajalar olish maqsadida sayohat
qilish. Religioz turizm: Diniy ziyoratlar va e'tiqodga asoslangan sayohatlar. Iqtisodiy ta’sir
xalqaro turizm mamlakatlar uchun iqtisodiy foyda keltiradi. Sayyohlar mamlakatga kelib,
mehmonxonalarda qolishadi, restoranlarda ovqatlanishadi, ekskursiyalarni tashkil etishadi va
shu orqali mamlakatning iqtisodiy faoliyatiga hissa qo‘shadilar. Bu valyuta oqimlarini oshiradi va
tashqi savdo balansini yaxshilaydi. Kulturotlararo almashinuv
Xalqaro turizm madaniy almashinuvni rag‘batlantiradi. Sayyohlar boshqa mamlakatlarning
urf-odatlari, an'analari, san'ati, tillari va hayot tarzini o‘rganishadi. Bu, o‘z navbatida, xalqlar
o‘rtasidagi tushunishni va do‘stlikni kuchaytiradi. Transport va kommunikatsiyalar. Xalqaro
turizm rivojlanishi uchun transport tizimi (avtomobillar, samolyotlar, poyezdlar, kema va
boshqalar) hamda kommunikatsiya tarmoqlari (internet, telefon, teleradiokanallar) rivojlangan
bo‘lishi zarur. Bu sayyohlarning oson va tez harakatlanishini ta'minlaydi. Ijtimoiy va ekologik
ta’sir
Xalqaro turizm mamlakatning ekologik muhitiga ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Sayyohlar ko‘p
bo‘lganda tabiiy resurslar va muhitga zarar yetkazishi mumkin. Shu bilan birga, ekologik turizm
orqali sayyohlar tabiatni saqlashga hissa qo‘shishadi. Xalqaro turizm mamlakatlar o‘rtasidagi
aloqalar va hamkorlikni kuchaytiradi, iqtisodiy rivojlanishni rag‘batlantiradi, madaniy
almashinuvni rivojlantiradi. Bu turizm turi iqtisodiyot, siyosat, madaniyat va ekologiyaga katta
ta'sir ko‘rsatadi. Xalqaro turizmning kengayishi global miqyosda iqtisodiy o‘sishga, yangi ish
o‘rinlari yaratishga va xalqlar o‘rtasidagi aloqalarni mustahkamlashga yordam beradi.
Xalqaro turizm va iqtisodiyot o‘rtasidagi bog‘liqlik juda katta, chunki xalqaro turizm
mamlakatlarning iqtisodiy tizimiga sezilarli ta’sir ko‘rsatadi. Xalqaro turizm, o‘zining iqtisodiy
ahamiyati bilan, global miqyosda iqtisodiy rivojlanishni qo‘llab-quvvatlashda muhim rol
o‘ynaydi. Quyida xalqaro turizmning iqtisodiyotga ta’siri va uning o‘rni haqida batafsil
tushuntirib o‘tamiz. Valyuta oqimlari va tashqi savdo xalqaro turizmning asosiy iqtisodiy ta’siri
mamlakatga valuta oqimlarining kirib kelishidir. Sayyohlar o‘zlarining sayohatlari davomida
69
sarflaydigan mablag‘lari orqali mamlakatga xorijiy valyuta kiritadilar. Bu, o‘z navbatida,
mamlakatning tashqi savdo balansini yaxshilashga yordam beradi, valyuta kursining
barqarorligini saqlaydi va iqtisodiy o‘sish uchun muhim omil bo‘ladi. Xalqaro turizm, ayniqsa,
turizmga bog‘liq mamlakatlar uchun, iqtisodiy barqarorlikning muhim manbai hisoblanadi. Ish
o‘rinlari yaratish xalqaro turizm iqtisodiyotda yangi ish o‘rinlarini yaratadi. Sayyohlar turizm
sektori orqali mehmonxonalarda, restoranlarda, ekskursiyalarni tashkil etishda, transport
xizmatlarida va boshqa xizmatlarda ishlashadi. Shuningdek, bu sohada ish o‘rinlari yaratish bilan
birga, boshqa sohalar (qurilish, transport, axborot texnologiyalari, marketing) ham rivojlanadi,
chunki turizmga xizmat ko‘rsatish uchun yangi infrastrukturaga ehtiyoj bor. Investitsiyalar va
infratuzilma rivojlanishi xalqaro turizm, shuningdek, investitsiyalarni jalb qilishga yordam
beradi. Mamlakatlar turizmni rivojlantirish uchun mehmonxona komplekslarini qurish,
aeroportlarni modernizatsiya qilish, yangi yo‘llar va transport tizimlarini yaratishga
investitsiyalar kiritadilar. Yangi infratuzilma va turizm ob'ektlarining qurilishi, o‘z navbatida,
iqtisodiy faoliyatni kuchaytiradi va boshqa tarmoqlarga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Mahalliy
biznes va kichik biznesni qo‘llab-quvvatlash. Xalqaro turizm nafaqat yirik kompaniyalar uchun,
balki mahalliy bizneslar uchun ham foydalidir. Mahalliy restoranlar, kafelar, do‘konlar,
hunarmandchilik va san’at asarlarini ishlab chiqaradigan kichik bizneslar sayyohlar tomonidan
xarid qilinadi. Bu, o‘z navbatida, mahalliy iqtisodiyotning rivojlanishiga hissa qo‘shadi
.
Davlat
budjetiga daromad kiritish. Xalqaro turizm davlat byudjetiga to‘lovlar (bojxona, vizalar, turistik
xizmatlar uchun soliqlar) shaklida daromad keltiradi. Sayyohlar tomonidan sarflangan
mablag‘lar, mehmonxona soliqlari va boshqa xizmatlar uchun yig‘iladigan soliqlar davlatga
qo‘shimcha daromad manbai bo‘ladi. Bu mablag‘lar keyinchalik infratuzilma, sog‘liqni saqlash,
ta'lim va boshqa sohalarga sarflanadi. Raqobatbardoshlikni oshirish
.
Xalqaro turizm,
mamlakatlarni raqobatbardoshligini oshirishga yordam beradi. Turizmni rivojlantirish uchun
mamlakatlar o‘z madaniyatini, tarixini va tabiiy go‘zalligini dunyoga tanitishga harakat qiladilar.
Buning natijasida, turizmni rivojlantirish orqali mamlakatlar iqtisodiy jihatdan rivojlanadi va
boshqa mamlakatlarga nisbatan raqobatbardosh bo‘lib qoladilar. Madaniy almashinuv va
ijtimoiy ta'sir
.
Xalqaro turizm madaniy almashinuvni rag‘batlantiradi. Sayyohlar boshqa
mamlakatlarning urf-odatlari, san'ati, tili va hayot tarzini o‘rganishadi. Bu mamlakatlar o‘rtasida
madaniy bog‘liqlikni kuchaytiradi va ijtimoiy muhitni yaxshilashga yordam beradi. Turizm orqali
xalqlar o‘rtasida tushunish va do‘stlik mustahkamlanadi. Barqaror rivojlanish va ekologik ta'sir
Xalqaro turizmning iqtisodiyotga ta’siri bilan birga, uning ekologik ta'siri ham mavjud.
Haddan tashqari turizm tabiiy muhitga zarar yetkazishi, resurslarni kamaytirishi va atrof-
muhitni ifloslantirishi mumkin. Shu sababli, barqaror turizmni rivojlantirish va ekologik
mas'uliyatni hisobga olish zarur. Ekologik turizm orqali tabiatni saqlashga hissa qo‘shish
mumkin.
Xalqaro turizm iqtisodiyotga nafaqat iqtisodiy foyda, balki madaniy va ijtimoiy
rivojlanishning muhim omili bo‘lib xizmat qiladi. U valyuta oqimlarini oshiradi, yangi ish
o‘rinlarini yaratadi, investitsiyalarni jalb qiladi va mamlakatning raqobatbardoshligini oshiradi.
Shuningdek, turizmni barqaror va ekologik jihatdan to‘g‘ri rivojlantirish, uning salbiy ta'sirlarini
kamaytirish va ijtimoiy barqarorlikni ta'minlash muhimdir.
70
References:
1.
Rasuleva, M.A. (2024). Hayot faoliyati xavfsizligining madaniyatini shakllantirish asoslari:
Darslik. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy va Oʻrta Maxsus Ta’lim Vazirligi.
2.
Vlasova L.M., Sapronov V.V., Frumkina E.S., Shershnev L.I. (2009). Bezopasnost
zhiznedeyatelnosti. Sovremennyy kompleks problem bezopasnosti: ucheb.-metod. posob. dlya
obrazovatelnykh uchrezhdeniy. Moskva: 110 s.
3.
Gafner V.V. (2016). Osnovy bezopasnosti: ponyatiyno-terminologicheskiy slovar. Moskva:
FLINTA
4.
Baeva I.A. (2002). Psikhologicheskaya bezopasnost v obrazovanii: monografiya. Sankt-
Peterburg: Soyuz. – 271 s.
5.
Vyazmitinov S.N. (2015). Formy i metody formirovaniya kultury bezopasnosti
zhiznedeyatelnosti v Orenburgskom PKU. Molodoy ucheny. moluch.ru
6.
Durnev R.A. (2006). Kultura bezopasnosti zhiznedeyatelnosti kak klyuchevoy faktor
snizheniya riskov. Doklad na VI Vserossiyskoy konferentsii «Sovremennoe sostoyanie i
perspektivy razvitiya kursa OBZh». Moskva, AP Ki PRO Minobrnauki Rossii.
