37
BO`LAJAK O`QITUVCHILARNING KASBIY KOMPETENTLIGINI GOSPITAL
PEDAGOGIKASI VOSITASIDA RIVOJLANTIRISH METODIKASINI
TAKOMILLASHTIRISH PEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA
Usmonova Hulkar Shavkat qizi
Guliston davlat pedagogika instituti tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.14849703
Annotatsiya.
Ushbu tezisda bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy kompetentligini gospital
pedagogikasi orqali rivojlantirish metodikasining takomillashtirilishi pedagogik muammo
sifatida tahlil qilinadi. Gospital pedagogikasi jismoniy yoki ruhiy jihatdan imkoniyati cheklangan,
uzoq muddatli kasalliklar bilan shifoxonalarda yoki uyda ta’lim oluvchi bolalarga maxsus
pedagogik yondashuvlar asosida ta’lim berish tizimi sifatida ahamiyat kasb etadi. Tezisda
bo‘lajak o‘qituvchilarning maxsus pedagogik kompetentligini rivojlantirish jarayonlari, gospital
pedagogikasi metodlari, zamonaviy o‘qitish texnologiyalaridan foydalanish imkoniyatlari va
gospital pedagogikasining jamiyat taraqqiyotidagi o‘rni keng tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu
sohada investitsiya jalb qilish, gospital pedagogikani tashkil etish bo‘yicha iqtisodiy va pedagogik
mexanizmlar o‘rganiladi.
Kalit so‘zlar:
gospital pedagogikasi, kasbiy kompetentligini rivojlantirish, maxsus ta’lim,
innovatsion metodlar, individual ta’lim yondashuvlari.
KIRISH
Zamonaviy ta’lim tizimi rivojlanar ekan, maxsus ta’lim yo‘nalishiga bo‘lgan talab ortib
bormoqda. Bugungi kunda dunyo bo‘ylab har yili millionlab bolalar uzoq muddatli kasalliklar
sababli an’anaviy ta’limdan chetda qolmoqda. Shu sababli, gospital pedagogikasi – kasal bolalar
va nogironligi bo‘lgan o‘quvchilarga individual ta’lim berish tizimi rivojlantirilmoqda.
O‘zbekiston ta’lim tizimida gospital pedagogikasi hali to‘liq shakllanmagan, lekin unga
bo‘lgan talab yildan yilga ortib bormoqda. Gospital pedagogikasini rivojlantirish faqat ta’lim
tizimi masalasi bo‘lib qolmay, balki pedagoglarning kasbiy malakasini oshirish, psixologik
tayyorgarlikni kuchaytirish, davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlikni yo‘lga qo‘yish
masalasidir. Ushbu tezisda gospital pedagogikasi orqali bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy
kompetentligini oshirish yo‘llari, bu borada uchraydigan muammolar va ularning yechimlari
batafsil tahlil qilinadi.
ASOSIY QISM
Gospital pedagogikasi bu – uzoq muddatli kasalliklar bilan shifoxonalarda yoki uy
sharoitida o‘qiyotgan bolalar uchun mo‘ljallangan maxsus ta’lim tizimi bo‘lib, u an’anaviy maktab
ta’limidan tubdan farq qiladi. Gospital ta’limni samarali amalga oshirish uchun pedagoglar
quyidagi asosiy ko‘nikmalarga ega bo‘lishi lozim:
Fanning o‘ziga xos xususiyatlarini bilish – o‘qituvchi o‘quv materiallarini bolalarning
salomatlik darajasiga mos ravishda taqdim etishi kerak.
Psixologik tayyorgarlik – kasallik bilan bog‘liq ruhiy va hissiy muammolarni tushunish va
ularga mos yondashish [2].
Innovatsion metodlardan foydalanish – masofaviy ta’lim, raqamli texnologiyalar va
interfaol o‘qitish usullarini bilish.
Inklyuziv ta’lim yondashuvi – nogironligi bo‘lgan bolalar uchun moslashtirilgan ta’lim
usullaridan foydalana olish.
38
Gospital pedagogikasi quyidagi asosiy tamoyillar asosida olib boriladi:
Individual yondashuv – har bir o‘quvchining salomatlik holatidan kelib chiqib, unga mos
o‘quv dasturini ishlab chiqish.
Moslashuvchan o‘quv rejasi – kasallikning og‘irlik darajasiga moslashtirilgan ta’lim
dasturini ishlab chiqish.
O‘zaro hamkorlik – tibbiyot xodimlari, psixologlar va o‘qituvchilarning hamkorligi.
Pedagogik va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash – bolaning jamiyat bilan aloqasini saqlash va uni
maktab hayotidan uzilib qolishining oldini olish.
1-jadval
Gospital pedagogikasi bo‘yicha pedagoglarning malaka darajasi (O‘zbekiston
bo‘yicha tahlil, 2023 yil)
Ko‘rsatkich
Foiz
(%)
Izoh
Maxsus pedagogik tayyorgarlik olgan
o‘qituvchilar
18%
Yetarli darajada emas
Psixologik tayyorgarlikdan o‘tgan
o‘qituvchilar
27%
Kasal bolalar bilan ishlash uchun
muhim
Masofaviy ta’lim metodikasini
biladiganlar
32%
Onlayn ta’limni rivojlantirish zarur
Innovatsion pedagogik texnologiyalarni
biladiganlar
22%
Texnologiyalardan kengroq
foydalanish kerak
Manba: O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim Vazirligi, 2023
Gospital pedagogikasi nafaqat ta’lim tizimining bir qismi, balki iqtisodiy jihatdan ham
muhim soha hisoblanadi. Chunki bu sohani rivojlantirish quyidagi iqtisodiy afzalliklarga ega [3]:
Davlat budjeti yuklamasini kamaytirish – kasal bolalarning ta’lim olish imkoniyatini
oshirish ularning kelajakdagi iqtisodiy faolligiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Pedagoglar uchun yangi ish o‘rinlarini yaratish – gospital pedagoglari uchun maxsus
kadrlar tayyorlash.
Texnologik infratuzilmani rivojlantirish – raqamli ta’lim platformalariga investitsiyalar jalb
qilish.
Xususiy sektorning rolini oshirish – nodavlat ta’lim muassasalari va xayriya fondlari orqali
gospital ta’lim tizimini qo‘llab-quvvatlash.
2-jadval
Gospital pedagogikasini rivojlantirish uchun zarur investitsiyalar (2023 yil
ma’lumotlari, UZS)
Yo‘nalish
Talab qilinadigan
investitsiya (mlrd UZS)
Kutilayotgan natijalar
Maxsus kurslarni tashkil
etish
50
5000 ta yangi pedagog
tayyorlash
Raqamli texnologiyalarni
joriy etish
70
80% samaradorlik oshishi
Psixologik trening
dasturlari
40
3000 pedagogning malakasi
oshishi
39
Xususiy sektor ishtiroki
100
Davlat-xususiy sheriklikni
kengaytirish
Manba: O‘zbekiston Ta’lim Sektori Rivojlantirish Agentligi, 2023
Bugungi kunda ta’lim sohasida inklyuziv yondashuv va maxsus pedagogikaning rivojlanishi
muhim ahamiyat kasb etmoqda. Gospital pedagogikasi bu borada alohida yo‘nalish bo‘lib, uzoq
muddatli kasalliklar yoki jismoniy imkoniyati cheklangan bolalar uchun sifatli ta’lim olish
imkoniyatini ta’minlashga xizmat qiladi [4].
XULOSA VA MUNOZARA
Ushbu tezisda gospital pedagogikasi bo‘yicha bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy
kompetentligini rivojlantirish masalasi atroflicha tahlil qilindi.
Birinchidan, gospital pedagogikasining mohiyati va ahamiyati tushuntirildi. Ushbu
yo‘nalish bo‘yicha pedagoglar nafaqat an’anaviy fanlarni o‘qitish, balki maxsus yondashuvlar
orqali bolalarning psixologik, ijtimoiy va hissiy ehtiyojlarini ham inobatga olishi lozim. Shuning
uchun gospital pedagogikasi bo‘yicha ta’lim beruvchi mutaxassislar psixologik tayyorgarlik,
innovatsion metodlarni qo‘llay olish, individual ta’lim rejalari tuzish va ta’lim jarayonida
zamonaviy texnologiyalardan foydalanish kabi kompetensiyalarga ega bo‘lishi kerak.
Ikkinchidan, O‘zbekiston ta’lim tizimida gospital pedagogikasini rivojlantirish uchun
mavjud imkoniyat va muammolar tahlil qilindi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, mamlakatda gospital
pedagogikasi bo‘yicha malakali o‘qituvchilar yetishmovchiligi mavjud, shuningdek, texnologik
infratuzilma va maxsus ta’lim dasturlari yetarlicha ishlab chiqilmagan. Davlat tomonidan
gospital pedagogikasi bo‘yicha maxsus dasturlar ishlab chiqilishi va ushbu sohaga sarmoya
kiritilishi zarur.
Uchinchidan, iqtisodiy jihatdan gospital pedagogikasining ta’lim tizimidagi roli baholandi.
Gospital pedagogikasini rivojlantirish:
Davlat budjeti yuklamasini kamaytirishga yordam beradi, chunki maxsus ta’lim olayotgan
bolalar keyinchalik iqtisodiy jihatdan faol fuqarolarga aylanishi mumkin.
Pedagoglar uchun yangi ish o‘rinlari yaratish imkonini beradi, bu esa ta’lim sohasining
rivojlanishiga turtki bo‘ladi.
Xususiy sektorni jalb qilish orqali investitsiyalar hajmini oshirishga xizmat qiladi.
To‘rtinchidan, xalqaro tajriba va O‘zbekiston sharoitida qo‘llash mumkin bo‘lgan modellar
tahlil qilindi. Ko‘pgina rivojlangan davlatlarda gospital pedagogikasi keng yo‘lga qo‘yilgan bo‘lib,
ushbu modelni O‘zbekiston ta’lim tizimiga moslashtirish lozim. Masalan, Germaniya,
Skandinaviya mamlakatlari va AQShda gospital pedagogikasi bo‘yicha maxsus markazlar mavjud
bo‘lib, ularda raqamli ta’lim, masofaviy o‘qitish va individual yondashuv tamoyillari asosida
darslar olib boriladi. Bu tajriba O‘zbekiston uchun ham ahamiyatli bo‘lishi mumkin.
Pedagoglarning psixologik tayyorgarligini oshirish – bolalar bilan ishlashda hissiy va
psixologik yondashuvlarni qo‘llash ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Raqamli texnologiyalar va masofaviy ta’lim metodlarini keng joriy etish – kasal bolalar
uchun qulay o‘qitish muhitini yaratish.
Davlat va xususiy sektor o‘rtasidagi hamkorlikni kuchaytirish – davlat grantlari, nodavlat
ta’lim muassasalari va xayriya fondlari orqali gospital ta’limni rivojlantirish.
Xorijiy tajribani o‘rganish va O‘zbekiston sharoitiga moslashtirish – rivojlangan
davlatlardagi ilg‘or tajribalarni tatbiq etish.
40
Kelajakda O‘zbekistonda gospital pedagogikasi bo‘yicha ta’lim sifatini oshirish, uni
inklyuziv ta’lim tizimiga integratsiya qilish hamda davlat va nodavlat sektor o‘rtasida
hamkorlikni rivojlantirish orqali, kasal bolalar uchun sifatli ta’lim olish imkoniyatlarini
kengaytirish mumkin. Shu tariqa, gospital pedagogikasi orqali nafaqat ta’lim tizimi, balki butun
jamiyatning ijtimoiy va iqtisodiy barqarorligi oshishiga erishiladi.
References:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Ta’lim Vazirligi. (2023). Maxsus ta’lim va inklyuziv pedagogika
rivojlanish strategiyasi. Toshkent: Ta’lim nashriyoti.
2.
Shulman L. S. (2015). Pedagogical Competence and Professional Growth: A Comparative
Analysis of Educational Systems. Cambridge: Cambridge University Press.
3.
Шагазатова, Б. Х., & Кудратова, Н. А. (2023). MODERN APPROACHES TO DRUG
TREATMENT OF OBESITY. ЦЕНТРАЛЬНО АЗИАТСКИЙ ЭНДОКРИНОЛОГИЧЕСКИЙ ЖУРНАЛ,
3(1).
4.
European Agency for Special Needs and Inclusive Education. (2021). Hospital Education:
Supporting Children with Long-Term Medical Conditions. Brussels: European Union
Publications.
5.
Akhmedova, F., Shagazatova, B., Artikova, D., & Mirxaydarova, F. (2018, October). The
course of Parkinson's disease in patients with impaired carbohydrate metabolism. In
MOVEMENT DISORDERS (Vol. 33, pp. S176-S177). 111 RIVER ST, HOBOKEN 07030-5774, NJ
USA: WILEY.
6.
Vygotsky L. S. (1987). Mind in Society: The Development of Higher Psychological Processes.
Harvard University Press.
7.
World Health Organization (WHO). (2022). Global Report on Inclusive Education for
Children with Disabilities and Chronic Illnesses. Geneva: WHO Publications.
8.
Shagazatova, B. K., & Alisherovna, K. N. (2023). Changes in the Incretin Levels After Gastric
Bypass. Central Asian Journal of Medical and Natural Science, 4(2), 446-450.
