88
ZAMONAVIY O’QITISH TEXNOLOGIYA DARSLARIDA AMALIY ISH TURLARI VA
MAZMUNLARI
O’ralova Barno Dilmurod qizi
Termiz iqtisodiyot va servis universiteti
2-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14892269
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy Texnologiya darslari haqida umumiy
tushunchalar haqida fikir yuritiladi. Shu munosabat bilan mehnat ta’limi jarayoni
o’quvchilarda bilim mehnat ahloqiy estetik va aqliy mehnat jarayonlariga qaratilgan natijalar
bundan tashqari Texnologiya darslarini hayotimizga tutgan o’rni va Texnologiya darslarida
zamonaviy texnologiyalardan foydalanish maqolaning asosiy mazmunini tashkil etadi.
Kalit so’zlar;
Texnologiya, zamonaviy, qo’l mehnati, innovatsion Texnologiya,
hunarmantchilik, mehnat faoliyati, ta’lim tizimi.
Bugungi kunda ta’lim jarayoni tezkorlik bilan o’zgarib zamonaviy pedagogika
texnologiyalar asosida rivojlanmoqda. An’anaviy dars shakllaridan farqli ravishda zamonaviy
o’qitish texnologiyalari o’quvchilarning mustaqil fikrlashini rivojlantirish ularning qobiliyat
va kompetensiyalarni shakllantrishga qaratilgan. Bu jarayonda amaliy ishlarning o’rni juda
muhim bo’lib ular o’quvchilarning nazariy bilimlarini mustahkamlash va real hayotga tatbiq
etish imkonini beradi.[1;4]. Ta’lim sohasidagi ilmiy – pedagogik adabiyodlarda Texnologiya,
pedagogic Texnologiya, texnologik yondashuv ta’limni texnologiyalashtirish texnologik
tayyorgarlik haqida so’z yuritilib ularga turlicha talqin va ta’riflar beriladi. Menimcha avvalo
‘’texnologiya’’ so’zining ma’nosini bilish maqsadga muvofiqdir. Texnologiya so’zining grek
tilidan tajrimasi tayyor mahsulot buyumlar olish maqsadida ishlab chiqishning mos keladigan
qurilma va jihozlari bilan xom-ashyo va materiallarini ishlov berish usullari majmuasini
tizimlashturuvchi fanni bildiradi. Shuning uchun bo’lsa kerak ba’zida uni ‘’texno’’ - hunar
yoki san’at ‘’logos’’ fan deb buyum olish uchun xom-ashyolarga ishlov berish san’ati haqidagi
fan sifatida e’tirof etishadi.Bundan tashqari o’quvchilarni Texnologiya darslarida texnik
ijodkorlikni qobiliyatini taffukurini rivojlantirish dars jarayonida turli va tabiiy hamda metal
va metallmas materiallarga Texnologiya asosida ishlov berish usullarini o’rgatish orqali
kasb-hunarga yo’naltirishni yanada kuchaytirish xalq hunarmandchiligi asoslari
ro’zg’orshunoslikka elektrotexnika ishlarini bajarishda kasb-hunarga yo’llash bo’yicha bilim,
ko’nikma va malakalarini egallash hamda ularni hayotda qo’llay olish loyoqatini
shakllantirish ko’zds tutilgan .[2;7]. Umumiy o’rta ta’lim muassasalarida Texnologiya o’quv
fanini o’qitishning asosiy maqsadi o’quvchilarda texnik-texnologik hamda texnologik
jarayon davomida bajariladigan operatsiyalar yuzasidan olgan bilim ko’nikma va
malakalarni mustaqil amaliy faoliyatida qo’llash kasb-hunar tanlash milliy va umuminsoniy
qadriyatlar asosida ijtimoiy munosabatlarga kirisha olish kompetensiyalarini
shaklantirishdan iborat. Zamonaviy darslarda qo’llaniladigan amaliy ishlar bir necha
turlarga ajraladi. Ular amaliy ishlar, laboratoriya ishlari , loyiha ishlari , trening va muammoli
vaziyatlar ustida ishlash , axborot texnologiyalaridan foydalanilgan holda amaliy ishlar ,
ekskursiyalar va kuzatish ishlari , amaliy ishlar. Hozirgi kunda ta’lim jarayoni tezkorlik bilan
o‘zgarib, zamonaviy pedagogik texnologiyalar asosida rivojlanmoqda. An’anaviy dars shakllaridan
farqli ravishda, zamonaviy o‘qitish texnologiyalari o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini
rivojlantirish, ularning qobiliyat va kompetensiyalarini shakllantirishga qaratilgan. Bu jarayonda
89
amaliy ishlarning o‘rni juda muhim bo‘lib, ular o‘quvchilarning nazariy bilimlarini mustahkamlash
va real hayotga tatbiq etish imkonini beradi. Zamonaviy o‘qitish texnologiyalarida amaliy ishlar
asosiy o‘rin tutadi. Ular o‘quvchilarning nazariy bilimlarini chuqurlashtirish bilan birga, kasbiy
ko‘nikmalarini rivojlantirish va hayotiy muammolarni hal qilishga tayyorlashda muhim
ahamiyatga ega. Texnologik savodxonlikni oshirish, zamonaviy axborot texnologiyalaridan
foydalanish ko‘nikmalarini egallash. Zamonaviy o‘qitish texnologiyalarida amaliy ishlar ta’lim
jarayonining ajralmas qismi bo‘lib, o‘quvchilarning nazariy bilimlarini chuqurlashtirish, amaliy
tajribalar o‘tkazish va hayotiy muammolarni hal qilish ko‘nikmalarini rivojlantirishda muhim o‘rin
tutadi. O‘qituvchilar darslarni rejalashtirishda amaliy mashg‘ulotlarga alohida e’tibor qaratishlari
lozim, chunki ular o‘quvchilarning kasbiy va hayotiy tayyorgarligini oshirishga xizmat qiladi.
Maishiy-xo'jalik mehnati jarayonida, shuningdek, bolalarga tejamkorlik bo'lish xislatlari, ko'zga
ko'rinmas tartibsizlikni seza bilish va o'z tashabbusi bilan uni bartaraf etish qobiliyatlarni tarkib
toptirish uchun juda yaxshi imkoniyatlar yaratadi.
Boshlang'ich sinflarda qo'l mehnatiga o'rgatishning tashkil qilish shakillaridan yana biri -
tabiat quchog'idagi mehnat turlari hisoblanadi. Bolalarning tabiat quchog'idagi mehnati jismoniy
rivojlantirish uchun qulay sharoit yaratadi, harakatni takomillashtiradi.[5;10].
Tabiatdagi quchog'idagi mehnat, shuningdek, bolalarning aqliy va sensor rivojlanishlari
uchun katta ahamiyatga ega. Boshlang'ich sinflarda qo'l mehnatiga o'rgatishning tabiat quchog'ida
mehnat turi 2 xil yo'l bilan amalga oshiriladi.
1. Sinfda bajariladigan ishlar.
2. Sinfdan tashqari, ya'ni sinflar uchun ajratilgan yer maydonchash(uchastka)si, ajratilgan
hududlarda ishlash.
Tabiat quchog'ida bajariladigan mehnat bolalarning tarbiyasida ijobiy omillarni
shakllanishiga katta asos qo'shadi. Bu mehnat turi orqali bolalrdagi kuzatuvchanlik,
qiziquvchanlik yanado oshadi. Ularda qishloq xo'jalik mehnatiga qiziqish ushbu ish bilan
shug'ullanuvchi kishilarga nisbatan hurmat-izzatda bo'lish, ular mehnatini e'zozlash xislatlarini
tarkib toptiradi. Bolalarni qo'l mehnatiga ahloqiy va ruhiy tayyorlash muhim ahamiyat kasb etadi.
Bu jihatlar bolalarni politexnik bilim bilan qurollantirish, mehnat ta'limi jarayonida bilim, malaka
va ko'nikmalarni o'stirish pirovardlarida tarkib topadi. Texnologiya fani mashg'ulotlarining eng
muhim vazifalaridan biri sifatida: bolalarni mehnatga nisbatan muhabbat ruhida tarbiyalash,
ularni mehnatsevar, intizomli, har bir ishda ham o'z burchi va mas'uliyatini sezadigan, jamoaviy
ishlarni qo'llab-quvvatlaydigan qilib tarbiyalash hisoblanadi. Texnologiya darslarida bolalarga ish
joyini batartib va ozoda saqlab, asboblarini ayab, ehtiyotlab ishlatish, materiallarni tejab yo'llari
o'rgatiladi va ularni shunga odatlantiriladi. Texnologiya darslarining yana bir muhim vazifasi -
bolalarni axloqiy tayyorlash va ularga jamoada ishlash, ijodiy tashabbus, tashkilotchilik
qobiliyatlarini namoyish qilishni o'rgatishdan iborat. Zero, bolalarni mehnatga ruhiy tayyorlash
o'ziga xos murakkab, uzoq davom etadigan va mazmun-mohiyatiga ko'ra ko'p qirrali jarayon
bo'lib, u bolalarni butun mehnat ta'limi va tarbiyasiga singib ketadigan omillardan biri
hisoblanadi. Omillarning har biri garchi o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lsada, mehnatga ahloqiy
tayyorlashga juda yaqindir. Bolani mehnat qilishga o'rgatish va buning uchun uni ruhiy jihatdan
to'g'ri tayyorlash kerak. Bu unda mehnatga nisbatan, ayniqsa, uning yoshiga muvofiq keluvchi
ongli va ijobiy munosabatlarni tarkib toptirish, unda amaliy malaka va ko'nikmalarni egallab
olishiga qiziqishni shakllantirish demakdir. Bolalarni mehnat qilishga ruhiy tayyorlash turli
psixologik jarayonlarni rivojlantirish va takomillashtirishni nazarda tutadi. Bular sezib anglash,
90
psixomotor, hissiy idrok, diqqat, xotira, tafakkur va boshqalardir. Maktab ta'limining hozirgi
bosqichida o'quvchilarni mehnatga tayyorlash, o'sib kelayotgan avlodning ta'lim va tarbiyasidagi
eng zarur masalalrdan biri. Qo'l mehnatiga o'rgatishda boshqa fanlarni o'rgatishda bo'lganidek,
o'qitishning xilma-xil usullarini qo'llab, ular yordamida o'quvchilarning bilim, malaka va
ko'nikmalarini egallab olishga, bilish qobiliyatlarini rivojlanishiga erishiladi. O'qituvchi darsga
tayyorlanar ekan, har bir tayyor mavzu mazkur dars uchun uning maqsad va vazifalariga muvofiq
keladigan ishni usul va ko'rgazmali qurollarni tayyorlaydi. O'quvchilarga bayon etilayotgan aynan
buyum emas, balki o'z biliml, malaka va mahoratlari bilan buyumni shaklan mazmunli bajarilishni
yod etishlari talab etiladi. O'quvchilarni qo'l mehnatiga o'rganishda ta'limiy ishlarini to'g'ri tashkil
etish va pedagogik usullariga qo'yiladigan umumiy talablarga muvofiq tarzda amalga oshirish
kerak. Texnologiya fani o'qituvchisi har tomonlama etuk va o'z ishini mohirona egallagan bo'lishi
kerak. O'qituvchining dasga tayorgalik darajasi, mavzu mazmunini yoritish mahorati, intilishi,
hatti-harakati dars davomida o'quvchilarning diqqat e'tiborlari susaymasligiga, fikrlarning
jamlangan bo'lishiga, ularning chambarchasligiga yo'llangan bo'lishi kerak. O'quvchilar
o'qituvchining darslarda suhbat, gapirib berish, amaliy jihatdan ko'rgazmali bajarib berishini,
mavzunu nazariy va amaliy o'zlashtirish qobiliyat va bilimlarni tekshirishini, yangi mavzuni
tushuntirish va o'tilgan mavzuni mustahkamlash usullarini eng boshidan o'rganishlari lozim.
O'quvchilar mavzuga oid bilimlarni o'zlashtirgandan keyingina sinfning imkoniyatlarini nazarda
tutgan holda yangisini qo'llash mumkin. O'qitish usullari o'quvchilar tomonidan bilimlarni
egallanishida shunday xizmat qilishi kerakki, unda o'quvchilar chizmani o'qituvchi chizgan
o'lchamlar asosida emas, balki buyumni istalgan o'lchami bo'yicha chizib, egallagan bilimlarini
amalda qo'llay olsinlar.
Qo'l mehnatiga o'rgatishda turli usullar tizimi qo'llaniladi.
1. Og'zaki bayon qilish;
2. Tushuntirish va hikoya qilish;
3. Suhbat;
4. Mashqlar;
5. Amaliy ishlar;
6. Laboratoriya ishlari;
7. Mustaqil ishlar;
8. Ekskursiya;
9. Kitob bilan ishlash;
10. Texnik vositalar.
Bu usullar qo'l mehnati darslarida bolalarni mehnat qilishning dastlabki malakalarini hosil
qildirishda, qog'oz, karton, gazlama va boshqa materiallardan o'z qo'llari bilan turli buyum yasash
uchun foydalanish ahamiyatli hisoblanadi. Qo’l mehnati mashg'ulotlarida bolalarga avvalo, eng
oddiy buyumlardan turli shakllar, o'yinchoqlar, xilma-xil o'yinlar o'ynash uchun buyumlar,
ko'rgazmali qurollar, o'qli asboblar va shu singari boshqa narsalar yasash o'rgatiladi. Texnoloiya
fani o'qituvchisi ta'lim-tabiya samaradorligini oshirishda, avvalambor, o'zining yuksak
mahoratiga, ish mahorati va qobiliyatiga ega bo'lishi kerak. O'qituvchi mahorati qanchalik yuksak
bo'lsa bolalarga o'z fanini chuqur singdira oladi. Texnologiya fani o'qituvchisi qo'l mehnati
mashg'ulotlarida bir qancha usullardan foydalanishi mumkin. Masalan, texnologiya darsida
o'tiladigan har bir mavzuga doir nazariy tushunchalar amaliy ishlab bilan o'z tasdiqini topishi
kerak. Bu o'z navbatida, o'sha mavzuning qiziqarli, foydali tomonlari va jamiyatda aynan o'sha
91
mehnatning roli kattaligini, aynan shu mavzu orqali bolalar kelajakdagi hunar yoki kasb
tanlashdagi qarorini mustahkamlashaga da'vat etadi.[6;12]. Qo'l mehatining boshqa mehnat
turlari singari tarbiyaviy imkoniyatlai keng. Ayniqsa, bolalarni aqliy va axloqiy, estetik va jismoniy
jihatdan o'stirishda qo'l mehnati ta'limining roli ko'p qirralidir. Qo'l mehnati o'zining qiziqarliligi
va amaliy ishlarga jalb qilish jarayonlari bilan o'quvchilarning bilim olishlariga intilishlarini
qo'zg'ovchi nafaqat vositasi, balki uning manbai, omili hamdir. Mehnat samaradorligini oshirishda
qo'llaniladigan har qanday usul o'quvchilar tomonidan egallanishi lozim bo'lgan bilimlarning
etarli darajada egallanishiga xizmat qilisi kerak. O'quvchilar chizmani o'qituvchi chizgan
o'lchamlari asosida emas, balki buyumni istalgan o'lchami bo'yicha chizib, egallagan bilimlarini
amalda qo'llay olsinlar. Mehnat samaradorligini oshirshda hozirgi zamon taraqqiyotidan kelib
chiqqan holda, har bir o'qituvchi yangi pedagogik texnologiya fanini yaxshi o'qib, chuqur
o'zlashtirsa o'z oldiga qo'ygan maqsadidan ham yuqori natijaga erishdi. Qo'l mehnati ta'limiga
o'rgatishning ahamiyati bolalarda mehnat malakalarini egallash uchun yaxshi imkonni beradi.
O'qituvchi ta'limning qo'l mehnati turini o'rgatishda boshqa fanlarni o'rgatishda bo'lganidek,
o'qitishning xilma-xil usullarini qo'llab ular yordamida o'quvchilarni bilim malaka, ko'nikmalarini
egallab olishlariga. Maishiy-xo'jalik mehnati jarayonida, shuningdek, bolalarga tejamkorlik bo'lish
xislatlari, ko'zga ko'rinmas tartibsizlikni seza bilish va o'z tashabbusi bilan uni bartaraf etish
qobiliyatlarni tarkib toptirish uchun juda yaxshi imkoniyatlar yaratadi. Boshlang'ich sinflarda qo'l
mehnatiga o'rgatishning tashkil qilish shakillaridan yana biri - tabiat quchog'idagi mehnat turlari
hisoblanadi. Bolalarning tabiat quchog'idagi mehnati jismoniy rivojlantirish uchun qulay sharoit
yaratadi, harakatni takomillashtiradi. Tabiatdagi quchog'idagi mehnat, shuningdek, bolalarning
aqliy va sensor rivojlanishlari uchun katta ahamiyatga ega. Boshlang'ich sinflarda qo'l mehnatiga
o'rgatishning tabiat quchog'ida mehnat turi 2 xil yo'l bilan amalga oshiriladi. Texnologiya
darslarining yana bir muhim vazifasi - bolalarni axloqiy tayyorlash va ularga jamoada ishlash,
ijodiy tashabbus, tashkilotchilik qobiliyatlarini namoyish qilishni o'rgatishdan iborat. Zero,
bolalarni mehnatga ruhiy tayyorlash o'ziga xos murakkab, uzoq davom etadigan va mazmun-
mohiyatiga ko'ra ko'p qirrali jarayon bo'lib, u bolalarni butun mehnat ta'limi va tarbiyasiga singib
ketadigan omillardan biri hisoblanadi. Omillarning har biri garchi o'ziga xos xususiyatlarga ega
bo'lsada, mehnatga ahloqiy tayyorlashga juda yaqindir. Bolani mehnat qilishga o'rgatish va buning
uchun uni ruhiy jihatdan to'g'ri tayyorlash kerak. Bu unda mehnatga nisbatan, ayniqsa, uning
yoshiga muvofiq keluvchi ongli va ijobiy munosabatlarni tarkib toptirish, unda amaliy malaka va
ko'nikmalarni egallab olishiga qiziqishni shakllantirish demakdir. [8;14]. Bolalarni mehnat
qilishga ruhiy tayyorlash turli psixologik jarayonlarni rivojlantirish va takomillashtirishni nazarda
tutadi. Bular sezib anglash, psixomotor, hissiy idrok, diqqat, xotira, tafakkur va boshqalardir.
Boshqacha qilib aytganda, ular mehnatning psixologik component deyiladi. Maktab ta'limining
hozirgi bosqichida o'quvchilarni mehnatga tayyorlash, o'sib kelayotgan avlodning ta'lim va
tarbiyasidagi eng zarur masalalrdan biri. Qo'l mehnatiga o'rgatishda boshqa fanlarni o'rgatishda
bo'lganidek, o'qitishning xilma-xil usullarini qo'llab, ular yordamida o'quvchilarning bilim, malaka
va ko'nikmalarini egallab olishga, bilish qobiliyatlarini rivojlanishiga erishiladi. O'qituvchi darsga
tayyorlanar ekan, har bir tayyor mavzu mazkur dars uchun uning maqsad va vazifalariga muvofiq
keladigan ishni usul va ko'rgazmali qurollarni tayyorlaydi. O'quvchilarga bayon etilayotgan aynan
buyum emas, balki o'z biliml, malaka va mahoratlari bilan buyumni shaklan mazmunli bajarilishni
yod etishlari talab etiladi. O'quvchilarni qo'l mehnatiga o'rganishda ta'limiy ishlarini to'g'ri tashkil
etish va pedagogik usullariga qo'yiladigan umumiy talablarga muvofiq tarzda amalga oshirish
92
kerak. Texnologiya fani o'qituvchisi har tomonlama etuk va o'z ishini mohirona egallagan bo'lishi
kerak. O'qituvchining dasga tayorgalik darajasi, mavzu mazmunini yoritish mahorati, intilishi,
hatti-harakati dars davomida o'quvchilarning diqqat e'tiborlari susaymasligiga, fikrlarning
jamlangan bo'lishiga, ularning chambarchasligiga yo'llangan bo'lishi kerak. O'quvchilar
o'qituvchining darslarda suhbat, gapirib berish, amaliy jihatdan ko'rgazmali bajarib berishini,
mavzunu nazariy va amaliy o'zlashtirish qobiliyat va bilimlarni tekshirishini, yangi mavzuni
tushuntirish va o'tilgan mavzuni mustahkamlash usullarini eng boshidan o'rganishlari lozim.
O'quvchilar mavzuga oid bilimlarni o'zlashtirgandan keyingina sinfning imkoniyatlarini nazarda
tutgan holda yangisini qo'llash mumkin. O'qitish usullari o'quvchilar tomonidan bilimlarni
egallanishida shunday xizmat qilishi kerakki, unda o'quvchilar chizmani o'qituvchi chizgan
o'lchamlar asosida emas, balki buyumni istalgan o'lchami bo'yicha chizib, egallagan bilimlarini
amalda qo'llay olsinlar. Mehnat samaradorligini oshirshda hozirgi zamon taraqqiyotidan kelib
chiqqan holda, har bir o'qituvchi yangi pedagogik texnologiya fanini yaxshi o'qib, chuqur
o'zlashtirsa o'z oldiga qo'ygan maqsadidan ham yuqori natijaga erishdi. Qo'l mehnati ta'limiga
o'rgatishning ahamiyati bolalarda mehnat malakalarini egallash uchun yaxshi imkonni beradi.
O'qituvchi ta'limning qo'l mehnati turini o'rgatishda boshqa fanlarni o'rgatishda bo'lganidek,
o'qitishning xilma-xil usullarini qo'llab ular yordamida o'quvchilarni bilim malaka, ko'nikmalarini
egallab olishlariga
Zamonaviy ta’lim texnologiyalari darajalarida amaliy ishlarning mazmuni an’anaviy,
innovatsion va raqamli texnologiyalar asosida rivojlanib bormoqda. Ular o‘quvchilarning nazariy
bilimlarini chuqurlashtirish va ularni real hayotda qo‘llash imkoniyatini yaratadi. Maishiy-xo'jalik
mehnati jarayonida, shuningdek, bolalarga tejamkorlik bo'lish xislatlari, ko'zga ko'rinmas
tartibsizlikni seza bilish va o'z tashabbusi bilan uni bartaraf etish qobiliyatlarni tarkib toptirish
uchun juda yaxshi imkoniyatlar yaratadi.
Boshlang'ich sinflarda qo'l mehnatiga o'rgatishning tashkil qilish shakillaridan yana biri -
tabiat quchog'idagi mehnat turlari hisoblanadi. Bolalarning tabiat quchog'idagi mehnati jismoniy
rivojlantirish uchun qulay sharoit yaratadi, harakatni takomillashtiradi. Maktab ta'limining
hozirgi bosqichida o'quvchilarni mehnatga tayyorlash, o'sib kelayotgan avlodning ta'lim va
tarbiyasidagi eng zarur masalalrdan biri. Qo'l mehnatiga o'rgatishda boshqa fanlarni o'rgatishda
bo'lganidek, o'qitishning xilma-xil usullarini qo'llab, ular yordamida o'quvchilarning bilim, malaka
va ko'nikmalarini egallab olishga, bilish qobiliyatlarini rivojlanishiga erishiladi. O'qituvchi darsga
tayyorlanar ekan, har bir tayyor mavzu mazkur dars uchun uning maqsad va vazifalariga muvofiq
keladigan ishni usul va ko'rgazmali qurollarni tayyorlaydi. O'quvchilarga bayon etilayotgan aynan
buyum emas, balki o'z biliml, malaka va mahoratlari bilan buyumni shaklan mazmunli bajarilishni
yod etishlari talab etiladi. O'quvchilarni qo'l mehnatiga o'rganishda ta'limiy ishlarini to'g'ri tashkil
etish va pedagogik usullariga qo'yiladigan umumiy talablarga muvofiq tarzda amalga oshirish
kerak. Texnologiya fani o'qituvchisi har tomonlama etuk va o'z ishini mohirona egallagan bo'lishi
kerak. O'qituvchining dasga tayorgalik darajasi, mavzu mazmunini yoritish mahorati, intilishi,
hatti-harakati dars davomida o'quvchilarning diqqat e'tiborlari susaymasligiga, fikrlarning
jamlangan bo'lishiga, ularning chambarchasligiga yo'llangan bo'lishi kerak.
O'quvchilar o'qituvchining darslarda suhbat, gapirib berish, amaliy jihatdan ko'rgazmali
bajarib berishini, mavzunu nazariy va amaliy o'zlashtirish qobiliyat va bilimlarni tekshirishini,
yangi mavzuni tushuntirish va o'tilgan mavzuni mustahkamlash usullarini eng boshidan
o'rganishlari lozim. O'quvchilar mavzuga oid bilimlarni o'zlashtirgandan keyingina sinfning
93
imkoniyatlarini nazarda tutgan holda yangisini qo'llash mumkin. O'qitish usullari o'quvchilar
tomonidan bilimlarni egallanishida shunday xizmat qilishi kerakki, unda o'quvchilar chizmani
o'qituvchi chizgan o'lchamlar asosida emas, balki buyumni istalgan o'lchami bo'yicha chizib,
egallagan bilimlarini amalda qo'llay olsinlar.
Maktab ta'limining hozirgi bosqichida o'quvchilarni mehnatga tayyorlash, o'sib kelayotgan
avlodning ta'lim va tarbiyasidagi eng zarur masalalrdan biri. Qo'l mehnatiga o'rgatishda boshqa
fanlarni o'rgatishda bo'lganidek, o'qitishning xilma-xil usullarini qo'llab, ular yordamida
o'quvchilarning bilim, malaka va ko'nikmalarini egallab olishga, bilish qobiliyatlarini
rivojlanishiga erishiladi. O'qituvchi darsga tayyorlanar ekan, har bir tayyor mavzu mazkur dars
uchun uning maqsad va vazifalariga muvofiq keladigan ishni usul va ko'rgazmali qurollarni
tayyorlaydi. O'quvchilarga bayon etilayotgan aynan buyum emas, balki o'z biliml, malaka va
mahoratlari bilan buyumni shaklan mazmunli bajarilishni yod etishlari talab etiladi. O'quvchilarni
qo'l mehnatiga o'rganishda ta'limiy ishlarini to'g'ri tashkil etish va pedagogik usullariga
qo'yiladigan umumiy talablarga muvofiq tarzda amalga oshirish kerak. Zamonaviy ta’lim
texnologiyalari amaliy ishlarga katta e’tibor qaratadi. Chunki nazariy bilimlarni mustahkamlash,
ijodiy tafakkurni rivojlantirish va real muammolarni hal qilish faqat amaliy mashg‘ulotlar orqali
amalga oshadi. Shu sababli, o‘qituvchilar yangi pedagogik texnologiyalardan foydalanishi,
o‘quvchilar esa mustaqil va innovatsion yondashuvni rivojlantirishi zarur.
References:
1.
Sanaqulov X.R., Xodiyeva D.P . Satbayeva ‘’Mehnat o’qitish metodikasi’’.Darslik . T..TDPU.
2015-YIL.
2.
Mavlonova R.A., Sanaqulov X.R., Xodiyeva D.P’’.Mehnat va uni o’qitish metodikasi’’.0 ‘quv
qo’llanma. T., TDPU.2007-YIL
3.
Sanaqulov X.R., Xodiyeva D.P., Sanaquiova A.K.’’Texnologiya’’ 2-sinf
4.
Davlatov K. Mehnat va kasb ta’limi tarbiyasidan amaliy mashg’ulot, - T., 1991.
5.
Txorjevskiy D.A. Mehnat ta’limi metodikasi,- T..1987.
6.
Jabborova M.SH. Tikuvchilik texnologiyasi.-T., 1991.
