51
OʻSMIRLIK DAVRI PSIXIK XUSUSIYATLARI
Ergashev Oybek Obid oʻgʻli
Rashidov Rashid
Dilfuza Tuxtayeva
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, Pedagogika va psixologiya kafedrasi
Shomurotov Ulugbek Melikboboyevich
Ilmiy rahbar. Email: ulugbekshomurotov986@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15023058
Kirish
Oʻsmirlik davri qizgʻin va dinamik rivojlanish bosqichi bo‘lib, ushbu davrda shaxsning
psixik xususiyatlari qanday faoliyat olib borayotganini, o'z-o'zini anglash va ijtimoiy
munosabatlarni shakllantirish jarayonida qanday o‘zgarishlarga uchrayotganini o‘rganish
muhimdir. Ushbu maqola orqali o‘smerlarning psixik xususiyatlarini tahlil qilish, ularning
o'zligini anglash, ijtimoiy oqimlarda ishtirok etishi va stressga bardosh berish kabilarni ko'rib
chiqamiz.
Oʻsmirlik davrining mohiyati
Oʻsmirlik davri 11-18 yosh oraligʻidagi vaqtni o‘z ichiga oladi. Ushbu davrda jismoniy o'sish
bilan bir qatorda psixik o'zgarishlar ham sodir bo'ladi. Oʻsmirlar o'zlarini tanish, shaxs sifatida
rivojlanish va boshqalarning fikrlari haqida qayg'urishni boshlaydilar.
Psixik xususiyatlar
1. Shaxsiy o'zgarishlar : Oʻsmirlar o‘zlari haqidagi tasavvurlarini shakllantirar ekan,
shaxsiy qadr-qimmatlar va hayotiy maqsadlarni belgilashda intilish ko’rsatadilar.
2. Raqobat va do‘stlik : Oʻsmirlik davrida do‘stlik va raqobat hissi kuchayadi. Bu yangi
ijtimoiy aloqalar va his-tuyg'ularni o'z ichiga oladi, bu esa o'zaro munosabatlarni
mustahkamlaydi yoki murakkablashtiradi.
3. Emotsional holatlar : Ushbu davrda emotsional reaktsiyalar tezkor o'zgarishi mumkin.
Qiziqishlar, nafrat, baxt, g‘azab kabi tuyg‘ularning kuchayishi o‘smerlar ruhiyatiga ta’sir qiladi.
4. Stressga bardoshlik : Oʻsmirlikda stress manbalari ko‘proq paydo bo‘ladi, bu esa
psixologik muammolarni keltirib chiqarishi mumkin. Oʻsmirlar qiyinchiliklarga duch kelganda,
o'zlarini turli usullar bilan muloqotda va yechishda sinaydi.
Oʻsmirlarning shaxsiy rivojlanishini qamrab olish
Oʻsmirlik davridagi ijtimoiy muhit, oilaviy vaziyat va ta'lim tizimi psixologik rivojlanishga
ta'sir ko‘rsatadi. Ta'lim muassasalari o‘quvchilarga ushbu davrdagi o'zlarini anglashlariga
yordam berishi hamda psixologik qo‘llab-quvvatlash xizmatlari bilan ta'minlashi juda muhimdir.
Xulosa
Oʻsmirlik davri – shaxsning jamiyatda to‘g‘ri joyini topish, emosiyalarni boshqarish,
ijtimoiy munosabatlarni shakllantirish va o‘z-o‘zini dunyoga kiritishga intilish jarayonidir.
Oʻsmirlarda bu psixik xususiyatlarni aniq tushunish va ularga moslashuvchan strategiyalar
ishlab chiqish, ularning kelajakdagi hayot yo‘lida muvaffaqiyatli bo‘lishlariga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Ergashev, O., & Rashidov, R. (2020). Oʻsmirlik davri psixologiyasi: nazariy asoslar va
amaliy tadqiqotlar. Tashkent: Fan va texnologiya.
52
2.
Shomurotov, U. M. (2019). Psixologiyada shaxs rivojlanishi: o‘zgarishlar va jarayonlar.
Denov: Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.
3.
Tuxtayeva, D. (2021). Oʻsmirlik davrida emotsional intellektning ahamiyati. Psihologiya
ilmiy jurnali, 15(3), 234-240.
4.
Kholikova, G. R. (2018). Oʻsmirlarda ijtimoiy munosabatlar va ularni rivojlantirish
strategiyalari. Toshkent: Noshir.
5.
Alimov, A. J. , & Rakhmonov, Z. B. (2022). Psixologik maslahat va rabita usullari. Journal
of Psychological Sciences, 4(1), 18-25.
6.
Akhmedova, N. S. (2017). Oʻsmirlikda stressga bardosh berish mexanizmlari. Psixologik
tadqiqotlar va amaliyotlar, 12(2), 102-110.
