49
SCAMPER BOLALAR IJODIYOTINI RIVOJLANTIRISHNING MUQOBIL USULI
Aziza Karimova
O’zbek-Fin pedagogika instituti Maktabgacha ta’lim
kafedrasi o’qituvchisi.
El-manzil: karimovaaziza797@gmail.com
Abduqayumova Gulnoza
O’zbek-Fin pedagogika instituti Maktabgacha ta’lim
yo’nalishi I bosqich talabasi.
https://doi.org/10.5281/zenodo.15015919
Annotatsiya
. Maqolada SCAMPER texnikasini bosqichma-bosqich o’rgatish metodikasi
yoritilgan bo’lib, bu borada bolada intellektual va ijodiy fikrlashning o’rni haqida so’z yuritiladi.
Kalit so’zlar
: substitute (almashtirish), combine (birlashtirish), adapt (moslash), modify
(o‘zgartirish), put to another use (boshqa maqsadda foydalanish), eliminate (chiqarib tashlash),
reverse (teskarisiga o‘zgartirish).
Tasavvur bilimdan muhimroqdir. Chunki bilim cheklangan bo‘lsa-da, tasavvur butun
dunyoni qamrab oladi.
ALBERT EINSHTEYN
SCAMPER texnikasi ijodiy fikrlashni rivojlantirishga qaratilgan metod bo‘lib, uning asosiy
maqsadi mavjud g'oyalar yoki narsalarni yangi va noyob usullarda qayta ko‘rib chiqishga
undashdir.
SCAMPER texnikasi kreativ fikrlashni rivojlantiruvchi pedagogik vosita sifatida Bob Eberle
tomonidan ishlab chiqilgan bo'lib, Alex Osborn g'oyalariga asoslanadi. Bu texnika yetti asosiy
elementdan iborat bo'lib, har biri alohida ahamiyatga ega.
"SCAMPER" so‘zi quyidagi harflarning bosh harflaridan olingan:
- Substitute (almashtirish)
- Combine (birlashtirish)
- Adapt (moslash)
- Modify (o‘zgartirish)
- Put to another use (boshqa maqsadda foydalanish)
- Eliminate (chiqarib tashlash)
- Reverse (teskarisiga o‘zgartirish)
Har bir element bolalarga mavjud g'oyalar ustida qayta ishlash va yangi yechimlar topishga
imkon beradi.
Ta'limning maqsadlaridan biri bolalarning ijodiy fikrlash qobiliyatini rivojlantirishdir. Turli
xil fikrlash, tasavvur, o'ziga xoslik va sezgi ijodiy fikrlashning eng muhim nuqtalari hisoblanadi.
SCAMPER - bu ijodiy fikrlashni rivojlantirish uchun qo'llaniladigan, amalga oshirish oson,
qiziqarli aqliy hujum usuli. Bu bolalarga boshqacha fikrlash, orzu qilish va sezgi yordamida
original mahsulotlar yaratish imkoniyatini beradi.
SCAMPER bizga aqliy qobiliyatlarimizdan tashqarida harakat qilishimizga imkon beradi. Bu
bolalarga o'z fikrlarini o'zgartirish yoki birlashtirish uchun qadamlar qo'yish orqali ijodiy
fikrlashga imkon beradi.
50
SCAMPER erta o'rganish davridan boshlab barcha darajalarda qiziqarli tarzda qo'llanilishi
mumkin. U dastlab Osborn tomonidan ishlab chiqilgan va keyinchalik Eberle tomonidan eslab
qolish oson bo'lgan tarzda qayta tashkil etilgan.
SCAMPER - bu bitta ob'ektga qaratilgan fikrlash usullari seriyasidir. Buning uchun bitta
ob'ekt tanlanadi va bu ob'ekt aqliy hujum orqali o'zgartiriladi va rivojlantiriladi. Bundan
tashqari, u hikoyalar, ertaklar yoki she'rlarda ishlatilishi mumkin. Buning uchun bolaga savollar
beriladi.
Savollar bolaga ilgari odatlanmagan tarzda fikr yuritishga imkon beradi. Qaysidir ma'noda, bu
savollar turli fikrlash qobiliyatlarini egallash uchun harakatlantiruvchi kuchdir. Bu bolalarning
tafakkurini rivojlantiradi, ularni kashfiyotlar qilishga undaydi.
SCAMPER texnikasini darslarda qo‘llash o‘qituvchilarga o‘quvchilarning ijodiy fikrlash
qobiliyatini kengaytirishga yordam beradi. O‘qituvchilar ushbu texnikani dars rejalariga
integratsiya qilish orqali, o‘quvchilarning mustaqil fikrlashini, muammolarni hal qilishda
yaratuvchan yondashuvlarni qo‘llashlarini rag'batlantiradi.
SCAMPER texnikasi ta'lim jarayoniga ijodkorlik va yangilik kiritishda muhim rol o‘ynaydi.
Ushbu texnika yordamida bolalar o‘zlarining fikrlash doiralarini kengaytirishlari, shuningdek,
turli muammolarga yechim topishda yaratuvchanliklarini namoyon qilishlari mumkin.
O‘qituvchilar uchun bu texnika darslarni yanada qiziqarli va samarali qilish imkonini beradi,
bolalarning esa o‘z intellektual salohiyatlarini to‘liq ishga solishlariga ko‘maklashadi.
SCAMPER texnikasi pedagogik ta'limda muhim innovatsion vosita sifatida alohida
ahamiyatga ega. Ushbu texnika bo'lajak o'qituvchilarning kreativ salohiyatini oshirish bilan
birga, ularga bolalarning kognitiv qobiliyatlarini rivojlantirish metodikasini o'rgatishda samarali
natija beradi. SCAMPER texnikasining har bir elementi pedagogik jarayonning turli
bosqichlarida qo'llanilishi mumkin bo'lib, bu orqali ta'lim-tarbiya ishlarining samaradorligi
oshadi.
Xulosa qilib aytganda, SCAMPER texnikasi bolalarning kognitiv qobiliyatlarini
rivojlantirishda muhim pedagogik vosita sifatida xizmat qilishi, pedagogika yo'nalishi
talabalarining innovatsion faoliyatga tayyorligini oshirishi va umuman olganda ta'lim sifatini
yaxshilashga xizmat qilishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Johnson, D. Creative Teaching Methods. – London: Routledge, 2022. – 234 p.
2.
Peterson, R. Educational Psychology. – Cambridge: Cambridge University Press, 2023. –
289 p.
