37
BO‘LAJAK PSIXOLOGLARNING SHAXSIY VA KASBIY SIFATLARINI
RIVOJLANTIRISH OMILLARI
Qorabayeva Madina Qahramon qizi
Aniq va ijtimoiy fanlar universiteti
Psixologiya(faoliyat turlari) mutaxassisligi magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15266291
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bo‘lajak psixologlarning shaxsiy va kasbiy sifatlarini
shakllantirish va rivojlantirish jarayoni yoritilgan. Psixologik tayyorgarlik jarayonida kasbiy
kompetensiyalarni oshirish, ijtimoiy-psixologik ko‘nikmalarni shakllantirish, shaxsiy
xususiyatlarni rivojlantirishning ahamiyati ta’kidlangan. Maqolada ta’lim jarayonida amaliy
mashg‘ulotlar, psixologik treninglar va o‘z-o‘zini rivojlantirish texnologiyalarining samaradorligi
tahlil qilingan. Shuningdek, kasbiy shakllanishda motivatsiya, kommunikativ qobiliyatlar va
empatiya kabi sifatlarning o‘rni keng yoritilgan.
Kalit so‘zlari:
psixolog, kasbiy sifatlar, shaxsiy rivojlanish, motivatsiya, kommunikativ
ko‘nikmalar, empatiya, psixologik tayyorgarlik, amaliy mashg‘ulotlar.
KIRISH
Zamonaviy jamiyatda psixologiya sohasi inson ruhiy salomatligini saqlash va
mustahkamlashda muhim rol o‘ynaydi. Bo‘lajak psixologlar nafaqat nazariy bilimlarga, balki
yuqori darajadagi shaxsiy va kasbiy sifatlarga ega bo‘lishlari zarur. Bu sifatlar orasida empatiya,
o‘zini anglash, muloqot qobiliyati, etik me'yorlarga rioya qilish va hissiy intellekt kabi jihatlar
alohida o‘rin tutadi. Psixologik ta'lim jarayonida talabalarning shaxsiy va kasbiy rivojlanishiga
e'tibor qaratish muhimdir. Bu jarayon o‘z-o‘zini anglash, o‘zini baholash va professional
identifikatsiyani shakllantirish orqali amalga oshiriladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, o‘zini
anglash darajasi yuqori bo‘lgan talabalar kasbiy faoliyatda ko‘proq muvaffaqiyatga erishadilar.
Shuningdek, psixologiya ta'limi davomida talabalarning empatiya, muloqot qobiliyati va jamoada
ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga alohida e'tibor qaratiladi. Bu ko‘nikmalar nafaqat kasbiy
faoliyatda, balki shaxsiy hayotda ham muhim ahamiyatga ega. Bo‘lajak psixologlarning shaxsiy va
kasbiy sifatlarini rivojlantirishda o‘quv dasturlari, amaliy mashg‘ulotlar, mentorlik va o‘z-o‘zini
rivojlantirish kabi omillar muhim rol o‘ynaydi. Shuningdek, talabalarning o‘z kasbiga bo‘lgan
motivatsiyasi va o‘zini anglash darajasi ham bu jarayonda muhim omillar hisoblanadi.
Bugungi globallashuv va axborot texnologiyalari tez rivojlanayotgan davrda inson
omilining qadri va ruhiy salomatlik masalalari har qachongidan ham dolzarb ahamiyat kasb
etmoqda. Jamiyatning barqarorligi, sog‘lom psixologik muhitni yaratish va ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanish ko‘p jihatdan insonning psixologik holatiga, stresslarga bardoshliligiga va emotsional
barqarorligiga bog‘liq. Ayniqsa, inson bilan bevosita ishlovchi kasblar — pedagog, sotsiolog,
psixolog singari mutaxassislarning malakasi va kasbiy sifatlari zamonaviy jamiyat ehtiyojlarini
qondirishda yetakchi o‘rinni egallaydi. Shu nuqtayi nazardan qaralganda, aynan bo‘lajak
psixologlarning shaxsiy va kasbiy sifatlarini rivojlantirish bugungi kundagi psixologiya fanining
eng dolzarb ilmiy-tadqiqot yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Zamonaviy psixolog nafaqat nazariy
bilimlarga ega bo‘lishi, balki chuqur amaliy ko‘nikmalarga, shaxsiy barqarorlik, hissiy intellekt va
muloqot madaniyatiga ega bo‘lishi talab etiladi.
Psixologik faoliyatning o‘ziga xosligi shundaki, u inson ruhiyatini tushunish, emotsional
holatlarni boshqarish va boshqalarning psixologik ehtiyojlarini chuqur his qilishni talab qiladi.
38
Shu sababli, bo‘lajak psixolog o‘z kasbiy faoliyatida quyidagi asosiy shaxsiy va kasbiy sifatlarni
rivojlantirishi zarur:
Empatiya — boshqalarning his-tuyg‘ularini chuqur anglash va ularga javob qaytarish
qobiliyati.
Emotsional barqarorlik — stress va og‘ir vaziyatlarda o‘zini tutish va to‘g‘ri qaror qabul
qilish.
Analitik fikrlash va kuzatuvchanlik.
Axloqiy me'yorlarga sodiqlik va psixologik etikani tushunish.
Faol tinglash va muloqot ko‘nikmalari.
O‘zini anglash va o‘zini boshqarish qobiliyati.
Ilmiy adabiyotlarda ta'kidlanishicha, psixologik ta’lim jarayonida talabalar nafaqat kasbiy
bilim va ko‘nikmalarni egallaydi, balki o‘zlarining shaxsiy rivojlanishiga ham ahamiyat
qaratadilar. Shuningdek, ko‘plab tadqiqotlarda bo‘lajak psixologlarning professional
shakllanishida quyidagi omillar muhim ahamiyatga ega ekani qayd etilgan:
Ta’lim jarayoni — nazariy bilim va amaliy mashg‘ulotlarning uyg‘unligi.
Amaliyot va tajriba — real mijozlar bilan ishlash imkoniyati.
Mentorlik va superviziya — tajribali psixologlar rahbarligida ishlash.
O‘zini rivojlantirish — psixologik treninglar, seminarlarda qatnashish va shaxsiy
rivojlanish ustida ishlash.
Psixologik ta’lim jarayonida bu sifatlarni rivojlantirish, avvalo, shaxsiy motivatsiya, o‘z
ustida ishlashga bo‘lgan intilish va kasbiy etikaga sodiqlik kabi psixologik faktorlarga bog‘liq.
Talabaning kasbiy identifikatsiyasi shakllanib borishi bilan bir qatorda, uning shaxsiy
qadriyatlari, hayotga qarashlari va muloqot madaniyati ham rivojlanadi. Shunday qilib, bo‘lajak
psixologlarning shaxsiy va kasbiy sifatlarini rivojlantirish jamiyatda psixologik yordam
ko‘rsatish sifatini oshirish, ruhiy salomatlikni ta’minlash va insonlar o‘rtasidagi ijtimoiy
munosabatlarni mustahkamlashda muhim omil hisoblanadi.
XULOSA
Psixolog kasbi — insonning ruhiy dunyosini anglash, uni qo‘llab-quvvatlash va hayot
sifatini yaxshilashga xizmat qiluvchi mas’uliyatli va ijtimoiy ahamiyatli sohalardan biridir.
Bo‘lajak psixologlarning shaxsiy va kasbiy sifatlarini rivojlantirish esa bu kasbni mukammal
egallash, professional faoliyatni samarali va ehtiyotkorlik bilan amalga oshirishning eng asosiy
shartlaridan biridir. Tadqiqotlar va amaliy tajriba ko‘rsatishicha, psixologik tayyorgarlik
jarayonida talabalarning shaxsiy va kasbiy sifatlarini shakllantirish quyidagi omillar orqali
samarali amalga oshiriladi:
1. maqsadga yo‘naltirilgan va nazariy bilimlar bilan boyitilgan ta’lim jarayoni;
2. amaliy mashg‘ulotlar va real hayotiy vaziyatlarda mijozlar bilan muloqot qilish;
3. superviziya va mentorlik tizimi orqali kasbiy o‘sish;
4. o‘zini anglash, refleksiya va o‘zini tahlil qilish orqali shaxsiy rivojlanish;
5. hissiy barqarorlik va muloqot ko‘nikmalarini shakllantirish.
Shuningdek, bo‘lajak psixologlarning kasbiy shakllanish jarayoni ularning o‘z shaxsiy
xususiyatlarini rivojlantirish va kasbiy etikaga sodiqligini mustahkamlash orqali yanada
mukammal tus oladi. Ushbu jarayon davomida empatiya, sabr, analitik fikrlash, o‘z-o‘zini
boshqarish, axloqiy qadriyatlarni tushunish va stressga chidamlilik kabi sifatlar markaziy
ahamiyat kasb etadi. Xulosa qilib aytganda, psixolog kasbining o‘ziga xosligi, inson bilan bevosita
39
va samimiy ishlashni talab qilishi tufayli, bo‘lajak mutaxassislarning shaxsiy va kasbiy sifatlarini
kompleks ravishda rivojlantirish dolzarb va zaruriy vazifa hisoblanadi. Mazkur yo‘nalishdagi
ta’limiy, ilmiy va amaliy ishlar psixologik xizmat ko‘rsatish sifati va jamiyatdagi ruhiy
salomatlikni yaxshilashga bevosita xizmat qiladi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Akbaraliyeva, A. T., & Saydullayeva, S. (2023). Bo’lajak psixolog talabalarning konsultativ
faoliyat malakalari asosida kasbiy-shaxsiy sifatlarini rivojlantirishning psixalogik xususiyatlari.
Ustozlar
Uchun,
24(3),
192–197.
https://pedagogs.uz/01/article/view/353scienceweb+5Pedagogs+5Журнал ЖДПУ+5
2.
Sultanov, M. E. o‘g‘li. (2024). Bo’lajak psixologiya o’qituvchilarining kasbiy etikasi: asosiy
qadriyatlar va me’yorlar. ORIENS, 2(2), 130–136. https://oriens.uz/uz/journal/article/bolajak-
psixologiya-oqituvchilarining-kasbiy-etikasi-asosiy-qadriyatlar-va-
meyorlar/ORIENS+1ORIENS+1
3.
To‘raxonova, M. A. qizi. (2023). Bo‘lajak o‘qituvchilar shaxsiy xislatlarining kasbiy
tayyorgarlik jarayonida shakillanishi, kasbga xos xislatlarining ahamiyati. Educational Research
in
Universal
Sciences,
2(3
SPECIAL),
640–643.
https://erus.uz/index.php/er/article/view/2428ПШЭДУ+5Erus+5ORIENS+5
4.
Shukurova, D. (2024). Bo‘lakaj tarbiyachilar kasbiy madaniy shakllanishining psixologik
omillari. Журнал Педагогики и психологии в современном образовании, 4(2), 611–614.
https://journal.jdpu.uz/index.php/ppmedu/article/view/9939scienceweb+3Журнал
ЖДПУ+3История JDPU+3
5.
Абдусаматова, Ш. С. (2021). ЭМОЦИОНАЛЬНЫЙ ДИСТРЕСС, УГРОЗА СОБСТВЕННОМУ
«Я», КАК ОБЯЗАТЕЛЬНЫЙ КОМПОНЕНТ ЖИЗНИ ЧЕЛОВЕКА. Central Asian Research Journal
for Interdisciplinary Studies (CARJIS), 1(4), 239-247.
6.
Абдусаматова, Ш. С., & Султанкулова, Г. Ф. (2022). ЭФФЕКТИВНОСТЬ ТРЕНИНГА
ОБРАЗНОЙ САМОРЕГУЛЯЦИИ. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies
(CARJIS), 2(1), 364-368
7.
Абдусаматова, Ш. С. (2021). Психология семейных отношений с основами семейного
консультирования. Central Asian Research Journal for Interdisciplinary Studies (CARJIS), 1(3),
225-229.
8.
Abdurasulov Jahongirmirzo Ozodqulov Olimjon Bahodir o'g'li Choriyev Ilhom
Ro'ziboyevich. (2022). SPECIFIC ASPECTS OF PSYCHOLOGICAL TRAINING OF FUTURE
MILITARY PERSONNEL. https://doi.org/10.5281/zenodo.6803485
9.
Аbdurasulov J. (2024). HARBIY PEDAGOGIKANING BOSHQA FANLAR BILAN ALOQASI.
Молодые
ученые,
2(6),
48–52.
извлечено
от
https://in-
academy.uz/index.php/yo/article/view/28164
10.
Аbdurasulov J., & Pardabayeva , M. (2024). MUSOBAQADAN OLDIN SPORTCHILARNI
PSIXOLOGIK TAYYORLASH. Евразийский журнал социальных наук, философии и культуры,
4(6 Part 2), 73–76. извлечено от https://in-academy.uz/index.php/ejsspc/article/view/34717
40
11.
Турсунов Абдумомин Abdurasulov Jahongirmirzo Ozodqulov Olimjon Bahodir o'g'li.
(2022). THE USE OF PEDAGOGICAL AND INNOVATIVE TECHNOLOGIES IN PRE-SERVICE INITIAL
TRAINING AND THEIR FEATURES. https://doi.org/10.5281/zenodo.6751859.
