KEKSALAR FAROVONLIGI OMILLARI: PSIXOLOGIK YONDASHUV

30

KEKSALAR FAROVONLIGI OMILLARI: PSIXOLOGIK YONDASHUV

Amangeldiyev Sirojiddin Nurg‘aliy o‘g‘li

Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti Ijtimoiy fanlar

fakulteti Psixologiya (faoliyat turlari bo‘yicha) yo‘nalishi magistri

https://doi.org/10.5281/zenodo.15266258

Annotatsiya:

Ushbu tezisda keksalar hayotidagi psixologik farovonlik tushunchasi, unga

ta’sir etuvchi ichki va tashqi omillar, zamonaviy nazariyalar hamda amaliy tajriba asosida ko‘rib
chiqilgan. Keksalik davrida farovonlikni ta’minlashda ijtimoiy faollik, muloqotga ehtiyoj, o‘z-
o‘zini anglash va hayotdan ma’no topish kabi psixologik omillarning roli yoritiladi. Tadqiqotlar
shuni ko‘rsatadiki, keksalikda faollikni saqlab qolgan insonlar ruhiy barqarorlikka, hayotdan
mamnunlik va ijtimoiy foydalilik hissiga ko‘proq ega bo‘ladi.

Kalit so‘zlar:

keksalik, farovonlik, psixologik salomatlik, ijtimoiy faollik, hayotdan

qoniqish, hayotiy ma’no, avtonomiya.

Keksalik davri insonning hayotidagi muhim bosqichlardan biri bo'lib, bu davrda psixologik

farovonlikning ta'siri katta rol o'ynaydi. Farovonlik, ya'ni yaxshi psixologik holat, o'zining aqliy,
hissiy va ijtimoiy salomatligini ta'minlashga qaratilgan jarayon bo'lib, u nafaqat individual, balki
jamoaviy farovonlikka ham ta'sir ko'rsatadi. Keksalar orasida farovonlikni oshirish, ularning
psixologik salomatligini yaxshilash, ijtimoiy integratsiya va faollikni saqlash muhim ahamiyat
kasb etadi.

Bu tezisda, keksalarga xos psixologik yondashuvlarni o'rganish, ularning psixologik

farovonlikni ta'minlashga qaratilgan asosiy omillarni aniqlash maqsad qilingan. Tadqiqotda
keksalarning farovonligi bilan bog'liq ijtimoiy, psixologik va biomedikal omillar o'rganiladi.
Psixologik farovonlikni ta'minlashda muhim bo'lgan omillar, shuningdek, keksalar uchun o'ziga
xos davolash va qo'llab-quvvatlash usullarini ko'rib chiqamiz.

Psixologik farovonlik — bu shaxsning umumiy aqliy va hissiy holatini ifodalaydi, uning

o'zini qanday his qilishi, o'zini qanday baholashi va umumiy hayotdan qancha mamnunligi bilan
bog'liq. Farovonlikning psixologik o'lchamlari bir qator elementlardan iborat bo'lib, ularga
quyidagilar kiradi:

1.

O'zlikni anglash — o'zining ichki dunyosini, hissiyotlarini va ehtiyojlarini anglash;

2.

O'ziga ishonch — shaxsning o'ziga bo'lgan ishonchi va hayotga nisbatan umid bilan

qarashi;

3.

Ijtimoiy aloqalar — boshqalar bilan ijobiy munosabatlar, do'stlik va qo'llab-quvvatlash;

4.

Hayotdan qoniqish — umumiy hayotdan qoniqish darajasi, faoliyatdagi maqsadlarni

amalga oshirish.

Keksalik davrida psixologik farovonlikni ta'minlashda bir qancha muhim omillar mavjud.

Ularning ayrimlari quyidagilar:



Ijtimoiy aloqalar: Keksalikda ijtimoiy izolyatsiya va yolg'izlik hissi tez-tez uchraydi, bu esa

psixologik farovonlikni yomonlashtirishi mumkin. Doimiy va mustahkam ijtimoiy
aloqalar, ayniqsa oilaviy va do'stlar bilan muloqot keksalar uchun muhim.



Psixologik moslashuvchanlik: Keksalarning stressni boshqarish va o'zgarishlarga

moslashish qobiliyati farovonlikni ta'minlashda muhim rol o'ynaydi. Stress va qayg'ularni
boshqarish, ijobiy fikrlash va o'z-o'zini qo'llab-quvvatlashni rivojlantirish farovonlikni
oshiradi.

31



O'zini o'zi anglash va hayot maqsadi: Keksalar o'zlarini qanday his qilishlari va hayotlariga

qanday maqsad qo'yishlari ularning psixologik holatiga bevosita ta'sir qiladi. O'zlikni
anglash va hayot maqsadini qayta shakllantirish keksalikda hayotning yangi ma'nolarini
topishga yordam beradi.



Salomatlik va jismoniy faollik: Psixologik farovonlik faqat aqliy holatga emas, balki jismoniy

salomatlikka ham bog'liqdir. Jismoniy faollik, to'g'ri ovqatlanish va sog'lom turmush
tarzini saqlash, keksalikda psixologik barqarorlikni ta'minlashga yordam beradi.

Keksalar uchun psixologik faollik va ijtimoiy integratsiya alohida ahamiyatga ega. Faol

ijtimoiy hayot, yangi faoliyatlarni boshlash va yirik ijtimoiy tarmoqlarga qo'shilish keksalarga
ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Tadqiqotlar shuni ko'rsatadiki, ijtimoiy faollik keksalarning o'zlarini
kerakli va ijtimoiy jihatdan muhim his qilishlariga yordam beradi.

Keksalarning psixologik faolligi, ularning yangi bilimlarni olishga va yangi ijtimoiy aloqalar

yaratishga bo'lgan intilishi, ularning psixologik farovonligini yaxshilaydi. Bunga misol sifatida
ijtimoiy tashkilotlar, qariyalar klublari va turli ijtimoiy xizmatlar orqali amalga oshiriladigan
ijtimoiy qo'llab-quvvatlash dasturlari keltirilishi mumkin.

Keksalar uchun psixologik farovonlikni oshirishga qaratilgan bir qator chora-tadbirlar

mavjud. Bu tadbirlar quyidagilarni o'z ichiga oladi:



Ijtimoiy qo'llab-quvvatlash tizimini mustahkamlash: Keksalarga ijtimoiy aloqalarni saqlash

va yangi ijtimoiy guruhlarga qo'shilish imkoniyatlarini yaratish.



Psixologik yordam va maslahatlar: Keksalar uchun psixologik yordam va maslahat

xizmatlari orqali stressni boshqarish, depressiya va qayg'u bilan kurashish.



Jismoniy va aqliy mashqlar: Jismoniy faollikni oshirish, yangi hobbilarga va qiziqishlarga

ega bo'lish, keksalarga psixologik farovonlikni ta'minlashga yordam beradi.



O'zlikni anglash va hayot maqsadlarini yangilash: Keksalar uchun o'zlikni anglash va yangi

hayot maqsadlarini belgilashni qo'llab-quvvatlash, ular uchun motivatsiya yaratadi.

Keksalik davrida psixologik farovonlikni oshirish, ijtimoiy faollik, o'zlikni anglash va

ijtimoiy aloqalarning kuchaytirilishini talab qiladi. Psixologik yordam, ijtimoiy qo'llab-
quvvatlash va jismoniy faollik keksalarning psixologik salomatligini saqlashga yordam beradi.
Ushbu omillarni hisobga olib, keksalarga samarali qo'llab-quvvatlash tizimini yaratish, ularning
farovonligini oshirishga xizmat qiladi.

References:

Используемая литература:

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.

Ryff, C. D., & Keyes, C. L. M. (1995).

The structure of psychological well-being revisited

.

Journal of Personality and Social Psychology, 69(3), 719–727.

https://doi.org/10.1037/0022-

3514.69.3.719

2.

Pinquart, M., & Sörensen, S. (2000).

Influences on loneliness in older adults: A meta-analysis

.

Basic

and

Applied

Social

Psychology,

21(4),

351–365.

https://doi.org/10.1207/S15324834BASP2104_2

3.

Steptoe, A., & Marmot, M. (2002).

The influence of low control and low self-esteem on health:

A longitudinal study of older men and women

. Social Science & Medicine, 54(4), 589–598.

https://doi.org/10.1016/S0277-9536(01)00194-7

32

4.

Bowling, A. (2005).

Ageing well: Quality of life in old age

. Open University Press.

5.

Chou, K. L., & Chi, I. (2000).

A study of psychological well-being and life satisfaction in the

elderly in Hong Kong

. The Journal of Applied Gerontology, 19(4), 448–459.

https://doi.org/10.1177/073346480001900404

6.

Аbdurasulov J. и Pardabayeva , M. 2024. MUSOBAQADAN OLDIN SPORTCHILARNI

PSIXOLOGIK TAYYORLASH.

Евразийский журнал социальных наук, философии и культуры

. 4,

6 Part 2 (июн. 2024), 73–76.
7.

Sharipova, N. (2023). PHONETICS: UNLOCKING THE SOUNDS OF LANGUAGE. В ZDIT (Т. 2,

Выпуск 27, сс. 22–24). Zenodo.

https://doi.org/10.5281/zenodo.10321056

8.

Турсунов

А.

2022

ЧАҚИРУВГА

ҚАДАР

БОШЛАНҒИЧ

ТАЙЁРГАРЛИК

МАШҒУЛОТЛАРИДА ПЕДАГОГИК ВА ИННОВАЦИОН ТЕХНОЛОГИЯЛАРНИ ҚЎЛЛАШ ВА
УЛАРНИНГ ЎЗИГА ХОС ТОМОНЛАРИ Science and innovation, 1(B3), 432- 434
9.

Sharipova Nodira Shavkat Qizi, . (2024). TEACHING ENGLISH TO YOUNG LEARNERS USING

CLIL METHOD IN CLASS. International Journal of Pedagogics, 4(06), 161–164.

https://doi.org/10.37547/ijp/Volume04Issue06-29

.

10.

Abdurasulov, J. (2024). PEDAGOGICAL PSYCHOLOGICAL ASPECTS OF MILITARY

PATRIOTIC EDUCATION IN GENERAL SECONDARY EDUCATIONAL INSTITUTIONS. В
INTERNATIONAL BULLETIN OF APPLIED SCIENCE AND TECHNOLOGY (Т. 4, Выпуск 7, сс. 38–
40). Zenodo.

https://doi.org/10.5281/zenodo.12721051

11.

Аbdurasulov J. 2024. HARBIY PEDAGOGIKANING BOSHQA FANLAR BILAN

ALOQASI.

Молодые ученые

. 2, 6 (фев. 2024), 48–52.

12.

Jo‘rayev , S. ., & Abdurasulov, J. (2024). SUBJECT, TASKS AND CONTENT OF STUDYING THE

BASICS OF MILITARY-PATRIOTIC EDUCATION. Академические исследования в современной
науке, 3(7), 149–153.извлечено.
13.

Абдурасулов, Ж. (2022). ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННЫХТЕХНОЛОГИЙ В

УСВОЕНИИ УРОКОВ ИСТОРИИ.
14.

Abduqodirova, D. и Abdurasulov, J. 2025. YOSHLARDA HARBIY-VATANPARVARLIK

TUYG‘USINI

TAKOMILLASHTIRISHNING

PSIXOLOGIK

HUSUSIYATLARI.

Педагогика

и

психология в современном мире: теоретические и практические исследования

. 4, 1 (янв.

2025), 50–53.
15.

Жўраев , Ш. ., & Абдурасулов , Ж. (2024). ҲАРБИЙ ЖАМОАДАГИ ИЖТИМОИЙ ФИКР.

Журнал академических исследований нового Узбекистана, 1(2), 97–103. извлечено от

https://in-academy.uz/index.php/yoitj/article/view/28151

.

16.

Abdurasulov , J. (2022). HARBIY KOMPETENTSIYA KURSANTNING KASBIY MAHORATINI

54 SHAKLLANTIRISHNING KALITI SIFATIDA. Евразийский журнал социальных наук,
философии

и

культуры,

2(11),

231–234.

извлечено

от

https://in-

academy.uz/index.php/ejsspc/article/view/5326

17.

Abdurasulov , J. 2022. CHAQIRUVGA QADAR BOSHLANGʼICH TAYYORGARLIK FANI

OʼQITUVCHISIGA QOʼYILADIGAN TALABLAR.

Евразийский журнал академических

исследований

. 2, 11 (окт. 2022), 983–988.

18.

Абдурасулов , Ж. (2024). ҲАРБИЙ ЖАМОАНИНГ ПСИХОЛОГИК АСПЕКТЛАРИ.

Бюллетень педагогов нового Узбекистана, 2(2), 59–65
19.

Abduqodirova Dilobarbonu Erkinjon Qizi TALABALARDA PSIXOLOGIK STRESSNI YENGISH

// YOPA. 2025. №2. URL: https://cyberleninka.ru/article/n/talabalarda-psixologik-stressni-

33

yengish (дата обращения: 02.04.2025).
20.

K.O. Arzibayev, V.Sh.Rahimov Effects On Performance By Electronic Training Equipment

For Young Karatists. «Psychologi and education» Journal (2021) 58(2): 11488-11490 ISSN:
00333077
21.

K.O. Arzibayev, V.Sh.Rahimov Influence of Basketball on the Mental and Physical

Development of the Personality. «International Journal of Future of Generation Communication
and Networking » Vol. 14. No. 1. (2021). pp. : 768-772 ISSN: 2233-7857 IJFGCN
22.

Arzibaev, K. O., & Rafiqov, A. U. (2021). THE ROLE OF MATHEMATICS IN SPORTS. In

АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ И СПОРТА В СОВРЕМЕННЫХ
СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ УСЛОВИЯХ (pp. 5-8).
23.

Arzibaev, K. O., & Tanikulova, Z. R. (2021). MECHANISMS FOR IMPROVING THE LEGAL

KNOWLEDGE OF ATHLETES. In АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ И
СПОРТА В СОВРЕМЕННЫХ СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ УСЛОВИЯХ (pp. 117-119).
24.

Arzibaev, K. O., & Elmurodova, M. U. (2021). DEVELOPMENT IN SPORTS USING UNIQUE

TECHNIQUES. In АКТУАЛЬНЫЕ ПРОБЛЕМЫ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ И СПОРТА В
СОВРЕМЕННЫХ СОЦИАЛЬНО-ЭКОНОМИЧЕСКИХ УСЛОВИЯХ (pp. 3-5).
25.

ARZIBAYEV, Q. (2024). O ‘SMIR SPORTCHILARDA MAQSADGA ERISHISH MOTIVATSIYASI

TADQIQI. News of the NUUz, 1(1.9), 54-57.
26.

Арзибаев, К. О. (2015). РОЛЬ МОТИВАЦИИ В ЕДИНОБОРСТВЕ. Наука и мир, (3-3), 103-

105.
27.

Арзибаев, К. О., & Аралов, С. А. (2016). КОНСТИТУЦИОННЫЕ ОСНОВЫ ОБРАЗОВАНИЯ

В УЗБЕКИСТАНЕ. Наука и мир, 3(1), 53-54.
28.

Арзибаев, Қ. О., & Акбарова, Д. Р. (2016). Проблема здорового образа жизни в

исследованиях. Наука и мир, (3-3), 77-78.
29.

Арзибаев, К. О. (2013). МОТИВАЦИЯ ДОСТИЖЕНИЯ КАК ВАЖНЫЙ ФАКТОР

СПОРТИВНОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ. SCIENCE AND WORLD, 93.
30.

Арзибаев, К., & Бердалиева, Ю. (2013). ВЛИЯНИЕ МЕЖЛИЧНОСТНЫХ ОТНОШЕНИЙ

НА МОТИВАЦИЮ ЮНЫХ СПОРТСМЕНОВ. SCIENCE AND WORLD, 14.
31.

Arzibayev, Q. (2023). THE PROBLEM OF MOTIVATION OF SPORT ACTIVITY IN THE

ANALYSIS. European journal of education and applied psychology, (2), 82-89.
32.

Arzibayev, Q. (2023). THE APPEARANCE OF MOTIVES FOR SPORTS ACTIVITY IN

ANALYSIS. Modern Science and Research, 2(10), 694-704.
33.

Arzibayev, K. O., & Aralov, S. A. (2016). Physical culture and social importance of sport in

educating the young by the principles National Concept. In Scientific achievements of the third
millennium (pp. 23-24).
34.

Arzibayev, Q. (2023). О‘smir sportchilarda sport bilan shug‘ullanish motivlarini О‘rganish.

Sport ilm-fanining dolzarb muammolari, 1(3), 18-25.