130
PROFESSIONAL TA’LIMDA YOSHLARNI IT SOHASI BO‘YICHA BILIMINI
OSHIRISHDA RAQAMLI TA’LIM RESURSLARINI YARATISHNING AHAMIYATI
D.Abduraximov
Guliston davlat universiteti dotsenti
O.Islomov
Guliston davlat universiteti magistri
D.Safoyeva
Guliston davlat universiteti magistri
https://doi.org/10.5281/zenodo.15331620
Annotatsiya:
Ushbu maqolada professional ta’lim tizimida yoshlarning axborot
texnologiyalari sohasidagi bilim va ko‘nikmalarini rivojlantirishda raqamli ta’lim resurslarini
yaratish va joriy etish masalalari yoritiladi. Raqamli ta’lim vositalarining pedagogik
samaradorligi, ularning ta’lim jarayoniga integratsiyalashuvi hamda o‘quvchilarning o‘zlashtirish
darajasiga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, ilg‘or xorijiy tajriba va O‘zbekistonda amalga
oshirilayotgan raqamli transformatsiya jarayonlari asosida taklif va tavsiyalar beriladi.
Kalit so‘zlar:
professional ta’lim, raqamli ta’lim resurslari, axborot texnologiyalari, IT
savodxonlik, elektron ta’lim, raqamli pedagogika
Kirish
Global raqamli transformatsiya jarayonida axborot texnologiyalari (AT) har bir sohaning
ajralmas qismiga aylanmoqda. Shu bois, zamonaviy kasb-hunar ta’limi tizimi IT sohasida yetarli
bilim va ko‘nikmaga ega, raqobatbardosh mutaxassislarni tayyorlashga qaratilgan bo‘lishi lozim.
O‘zbekiston Respublikasida ham bu borada muhim qadamlar tashlanmoqda. Jumladan,
professional ta’lim muassasalarida zamonaviy texnik baza, axborot resurslari va raqamli
platformalarni joriy etish orqali IT ta’lim sifati oshirilmoqda. Ushbu maqolada raqamli ta’lim
resurslarini yaratish orqali yoshlarning IT savodxonligini oshirish mexanizmlari nazariy va
amaliy jihatdan yoritiladi.
Metodologiya
Ushbu tadqiqotda zamonaviy raqamli ta’lim vositalari va ularning professional ta’lim
tizimiga integratsiyasini o‘rganish uchun nazariy tahlil usuli qo‘llanildi. Jumladan, mavzuga oid
ilmiy adabiyotlar, ilg‘or xorijiy va mahalliy tajribalar tahlil qilindi. Amaliy bosqichda Toshkent
viloyatidagi bir nechta kasb-hunar maktablarida raqamli o‘quv modullari asosida IT kurslari
o‘tkazilib, tajriba-sinov ishlari amalga oshirildi. Shuningdek, raqamli ta’lim vositalarining
samaradorligini aniqlash maqsadida 150 nafar o‘quvchi va 30 nafar o‘qituvchi o‘rtasida
so‘rovnoma o‘tkazildi. Natijalar O‘zbekiston va rivojlangan davlatlar xususan Finlyandiya,
Estoniya va Koreya Respublikasi tajribalari bilan taqqoslab tahlil qilindi.
Natijalar
Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, raqamli ta’lim resurslari o‘quvchilarning o‘quv
motivatsiyasini oshiradi. So‘rovnoma ishtirokchilari bo‘lgan o‘quvchilarning 78 foizi elektron
darslar, testlar va simulyatorlar orqali o‘rganish yanada qiziqarli va tushunarli bo‘lganini
bildirgan. Tajriba-sinov darslarida qatnashgan o‘quvchilarning yakuniy test natijalari odatiy
guruhlarga nisbatan 18-22 foizga yuqori bo‘lgani aniqlangan. O‘qituvchilar orasida o‘tkazilgan
so‘rovda esa 83 foiz pedagog raqamli resurslardan foydalanish dars sifatini sezilarli darajada
oshirishini ta’kidlagan. Ayniqsa, interaktiv topshiriqlarning amaliy ko‘nikmalarni
131
rivojlantirishda, xususan, algoritmik fikrlash, dasturlash asoslari va tarmoq texnologiyalarini
o‘zlashtirishda ijobiy ta’siri kuzatilgan.
Muhokama
Tadqiqot davomida aniqlangan natijalar shuni ko‘rsatadiki, raqamli ta’lim resurslarining
qo‘llanilishi professional ta’lim tizimida, ayniqsa, axborot texnologiyalari (IT) sohasida
o‘quvchilarning bilim va ko‘nikmalarini samarali rivojlantirishga xizmat qiladi. O‘quvchilarning
darsga bo‘lgan qiziqishini oshirish, mavzuni chuqur va tez o‘zlashtirish imkonini beruvchi vizual
va interaktiv vositalar o‘quv jarayonini an’anaviy metodlarga nisbatan ancha samarali qiladi.
Raqamli platformalarda tayyorlangan video darslar, real vaqtda tahlil va mashqlar,
avtomatlashtirilgan testlar orqali bilimlarni nazorat qilish imkoniyati mavjud bo‘lib, bu vositalar
o‘quvchilarning individual o‘zlashtirish darajasini hisobga olishga imkon yaratadi.
Shuningdek, raqamli resurslar orqali o‘qituvchining roli ham o‘zgarib boradi u bilim
beruvchi emas, balki o‘quv jarayonini yo‘naltiruvchi va fasilitatorga aylanadi. Bu esa
pedagoglardan zamonaviy metodik ko‘nikmalar, raqamli texnologiyalarni chuqur bilish va ularni
ta’limga moslashtirish qobiliyatini talab etadi. Afsuski, ushbu sohada ayrim kamchiliklar mavjud.
Jumladan, barcha ta’lim muassasalari yetarli darajada texnik infratuzilma bilan ta’minlanmagan.
Internet tezligi past yoki uzluksiz ishlamaydi, kompyuterlar soni cheklangan, ko‘p hollarda ular
eskirgan bo‘ladi. Bu holat, ayniqsa, chekka hududlardagi kasb-hunar maktablarida yanada
dolzarb muammoga aylangan.
Bundan tashqari, raqamli texnologiyalarni samarali tatbiq etish uchun o‘qituvchilarda
tegishli bilim va ko‘nikmalar bo‘lishi zarur. O‘tkazilgan so‘rovnomalar shuni ko‘rsatadiki,
o‘qituvchilarning barchasi ham raqamli vositalarni to‘laqonli ishlatish imkoniyatiga ega emas.
Ular uchun muntazam malaka oshirish, metodik yordam va doimiy tajriba almashinuvi muhitini
yaratish zarur. Ayniqsa, “raqamli pedagogika” tushunchasi asosida maxsus o‘quv dasturlarini
ishlab chiqish va amaliy mashg‘ulotlarni tashkil qilish zarurati dolzarbdir.
Yana bir muhim jihat kontentning til jihatidan moslashuvchanligi. Aksariyat raqamli o‘quv
platformalar xorijiy tillarda bo‘lib, bu o‘zbek tilida ta’lim olayotgan o‘quvchilar uchun
tushunmovchiliklarga sabab bo‘ladi. Shu bois, raqamli darsliklar, testlar, amaliy mashqlar va
simulyatorlarni o‘zbek tilida yaratish bo‘yicha ilmiy-uslubiy markazlar faoliyatini kengaytirish
lozim.
Shu munosabat bilan, tadqiqot natijalari quyidagi strategik tavsiyalarni ilgari suradi: 1)
professional ta’lim muassasalari uchun texnik infratuzilmani modernizatsiya qilish; 2)
pedagoglar uchun raqamli ta’lim metodikalariga oid maxsus kurslarni yo‘lga qo‘yish; 3) mahalliy
sharoitlarga moslashtirilgan, o‘zbek tilidagi raqamli resurslar bazasini shakllantirish; 4) ta’lim
jarayoniga raqamli vositalarni joriy etish uchun muvofiqlashtiruvchi ilmiy-uslubiy platforma
yaratish. Ushbu chora-tadbirlar professional ta’limda raqamli transformatsiyani jadallashtirishga
xizmat qilishi shubhasizdir.
Xulosa
Professional ta’limda IT bo‘yicha raqamli ta’lim resurslaridan foydalanish nafaqat
o‘quvchilarning bilim saviyasini oshiradi, balki ularning kasbiy tayyorgarlik darajasini ham
zamon talablari darajasida rivojlantiradi. Raqamli texnologiyalar asosidagi o‘quv materiallari,
interaktiv platformalar va virtual laboratoriyalar IT sohasidagi chuqur bilimlarni
shakllantirishda muhim rol o‘ynaydi. Ushbu yo‘nalishda davlat siyosatini kuchaytirish, xususiy
132
sektor bilan hamkorlikni rivojlantirish va xalqaro tajribani integratsiyalash ta’lim tizimi sifatini
oshirishda hal qiluvchi ahamiyat kasb etadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Abdullayev, A. (2022). Kasb-hunar ta’limida raqamli texnologiyalar. Toshkent: “Ilm ziyo”
nashriyoti.
2.
UNESCO Institute for Information Technologies in Education. (2021). Digital pedagogy for
TVET.
3.
Karimov, N. (2023). Axborot texnologiyalarining didaktik asoslari. Samarqand: “Zarafshon”.
4.
Muzaffarovna, A. N., Shamsunovna, N. A., & Rinatovna, G. A. (2019). Fostering the process of
learner autonomy in foreign languages classrooms. Проблемы современной науки и
образования, (11-2 (144)), 53-55.
5.
OECD (2020). Shaping digital education for tomorrow. Paris: OECD Publishing.
