165
BOLALIK DAVRIDAGI HISSIY BEPARVOLIK VA KATTALAR BILAN PSIXOLOGIK
MUNOSABAT
Rustamboyeva Dilafruz
Chirchiq davlat pedagogika universiteti talabasi
Teli: 998997748283
Ilmiy maslahatchi:
Turakulov B.N.
https://doi.org/10.5281/zenodo.14729118
Annotatsiya:
Mazkur maqola bolalik davridagi hissiy beparvolik va uning kattalar ruhiy
salomatligiga ta’siri bo‘yicha olib borilgan ilmiy tadqiqot natijalariga bag‘ishlangan. Tadqiqotda
bolalikda hissiy e'tibordan mahrum bo‘lgan shaxslarning yetuklik davridagi psixologik
muammolari, jumladan, depressiya, xavotir, o‘zini past baholash va ijtimoiy moslashuvdagi
qiyinchiliklar kabi omillar tahlil qilingan. Mazkur tadqiqot natijalari ruhiy salomatlikni
yaxshilashda amaliy foydalanishga oid muhim ahamiyatga ega.
Kalit so‘zlar:
Hissiy beparvolik, Bolalik travmasi, Ruhiy salomatlik, Depressiya, Xavotir,
Ijtimoiy moslashuv, Psixologik farovonlik, Yetuklik davri, Psixologik yordam, Ruhiy salomatlik
strategiyalari
Abstract
This article focuses on the scientific study of the impact of emotional neglect during
childhood on mental health in adulthood. The study examines psychological issues faced by
individuals who were deprived of emotional attention during childhood, such as depression,
anxiety, low self-esteem, and difficulties in social adaptation. The findings of this research have
significant practical implications for improving mental health.
Keywords:
Emotional neglect, Childhood trauma, Mental health, Depression, Anxiety,
Social adaptation, Psychological well-being, Adulthood, Psychological support, Mental health
strategies
Kirish
Bugungi kunda ta’lim muhitini tashkil etishda insonning bolalik davridagi tajribalari uning
shaxsiyati shakllanishida va keyingi hayot bosqichlarida asosiy rol o‘ynaydi. Ota-onalar va
mahalla institutlarining o‘rni beqiyosligi bilan ajralib turadi. Ayniqsa, hissiy ehtiyojlarning
qondirilishi yoki beparvolik bilan qaralishi insonning ruhiy holatiga chuqur ta’sir ko‘rsatadi.
Maktabgacha va maktab ta’limini boshidan kechirayotgan ta’lim oluvchining intilishiga ta’sir
etuvchi omilardan birini munosabat tarzida hissiy beparvolik deb ta’kidlashimiz o‘rinlidir. bu
borada gap aytganda bolaga kerakli mehr, e’tibor va hissiy qo‘llab-quvvatlashning yetarli
darajada ko‘rsatilmasligi bo‘lib, u ko‘pincha ko‘zga ko‘rinmas, ammo chuqur oqibatlarga olib
keluvchi muammo sifatida qaraladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bolalik davrida hissiy
beparvolikdan aziyat chekkan shaxslar katta yoshda depressiya, xavotir, past o‘zini o‘zi baholash
kabi ruhiy salomatlik muammolariga duch kelishadi.
Shu bilan birga, bunday shaxslarning ijtimoiy moslashuvchanligi pasayadi, ular ko‘pincha
shaxsiy va professional hayotda qiyinchiliklarni boshdan kechiradilar. Ushbu maqola bolalik
davridagi hissiy beparvolikning kattalar ruhiy salomatligiga ta’sirini ilmiy asosda o‘rganishni,
mazkur muammoning psixologik, ijtimoiy va hayotiy jihatlarini tahlil qilishni maqsad qilgan.
Muammo chuqur va keng ko‘lamli yondashuvni talab etadi, chunki hissiy beparvolik oqibatlarini
aniqlash va bartaraf etish bugungi kunda psixologiya va ruhiy salomatlik sohasidagi muhim
166
vazifalardan biridir. Mazkur tadqiqot natijalari, nafaqat ilmiy nazariy jihatdan, balki amaliy
faoliyatda ham foydalanish uchun ahamiyatli bo‘ladi.
Hissiy beparvolikning tabiati va sabablari. Hissiy beparvolik – bu bolaga nisbatan mehr va
e'tiborning etishmasligi bilan tavsiflanadigan murakkab psixologik hodisadir. U ota-onaning
farzand ehtiyojlariga yetarlicha javob bermasligi, hissiy qo‘llab-quvvatlashdan chekinishi yoki
bolani psixologik ehtiyojlarini inkor etishi natijasida yuzaga keladi. Bu hodisaning asosiy
sabablari orasida quyidagilarni ko‘rsatish mumkin. Oilaviy muammolar. Ota-onalar o‘rtasidagi
nizolar, iqtisodiy qiyinchiliklar yoki ajralish jarayonlari. Ota-onaning ruhiy holati. Depressiya,
xavotir yoki boshqa psixologik muammolar. Ijtimoiy omillar. Qashshoqlik, ta’lim darajasining
pastligi va ijtimoiy qo‘llab-quvvatlashning yetishmasligi. Bu omillar bolalarda hissiy
beparvolikning rivojlanishiga olib keladi va ularning kelajakdagi ruhiy salomatligiga salbiy ta’sir
ko‘rsatadi. Bolalik hissiy beparvoligining kattalar ruhiy salomatligiga ta’siri. Bolalik davridagi
hissiy beparvolik ko‘plab ruhiy salomatlik muammolariga sabab bo‘lishi mumkin. Jumladan:
Depressiya va xavotir. Hissiy ehtiyojlar qondirilmagan bolalar ko‘pincha o‘zini yolg‘iz,
qadrsiz va himoyasiz his qilishadi. Bu hissiyotlar yetuklik davrida depressiya va xavotirning
rivojlanishiga olib keladi. Past o‘z-o‘zini baholash. Ota-onaning mehr va e’tiboridan mahrum
bolalar o‘zlarini qadrsiz yoki sevishga arzimaydigan deb hisoblashlari mumkin. Bu past o‘z-o‘zini
baholash va o‘ziga bo‘lgan ishonchsizlikni kuchaytiradi. Ijtimoiy moslashuv qiyinchiliklari: Hissiy
beparvolikdan aziyat chekkan shaxslar boshqalar bilan sog‘lom munosabatlar o‘rnatishda
qiyinchiliklarga duch keladilar. Psixologik maslahat va terapiya hissiy beparvolikdan aziyat
chekkan shaxslarga o‘z muammolarini aniqlash va ularni bartaraf etishda yordam beradi. Ta’lim
va xabardorlikni oshirish: Ota-onalar va g‘amxo‘r shaxslar uchun bolalarning hissiy ehtiyojlari
to‘g‘risida xabardorlikni oshirish muhimdir.
Xulosa
Ushbu maqola natijalari nafaqat nazariy asos sifatida, balki amaliyotda psixologik va
ijtimoiy yordam ko‘rsatish tizimlarini rivojlantirishda yo‘l-yo‘riq bo‘lib xizmat qiladi. Xulosa qilib
aytganda, bolalik davridagi hissiy beparvolik nafaqat individual shaxsiyatga, balki butun
jamiyatning rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatadigan muhim omil hisoblanadi. Ushbu masala bo‘yicha
tadqiqotlar va amaliy ishlarni davom ettirish, jamiyatda sog‘lom muhitni shakllantirish va
kelajak avlodlarning farovonligini ta’minlash uchun dolzarb vazifa bo‘lib qoladi.
References:
1.
Abduraxmonov, I. A. (2018). Psixologiya asoslari. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
Ensiklopediyasi nashriyoti.
2.
Аbdurasulov J., & Pardabayeva , M. (2024). MUSOBAQADAN OLDIN SPORTCHILARNI
PSIXOLOGIK TAYYORLASH. Евразийский журнал социальных наук, философии и культуры,
4(6 Part 2), 73–76. извлечено от
https://inacademy.uz/index.php/ejsspc/article/view/34717
3.
Burieva, K. E., & Kamilova, Z. A. (2022). The psychology of adolescence. Scientific progress,
3(4), 923-929.
4.
Eshnayev Nortoji Jumayevich, & Madgapilova Nargiza Talipjanovna. (2023).
CHARACTERISTICS OF IMPLEMENTING THE CLUSTER APPROACH IN THE EDUCATIONAL
SYSTEM.
International
Journal
of
Pedagogics,
3(02),
44–47.
167
5.
Sh.Umarova 2024. Psychological Features Of Workers And Factors Affecting
Them.
Pedagogical Cluster-Journal of Pedagogical Developments
. 2, 9 (Sep. 2024), 52–63.
6.
X.Raximova 2024. Current Role And Requirements Of Digital Pedagogy.
Pedagogical
Cluster-Journal of Pedagogical Developments
. 2, 9 (Sep. 2024), 38–51.
7.
2024. Psychological Features Of Workers And Factors Affecting Them.
Pedagogical Cluster-
Journal of Pedagogical Developments
. 2, 9 (Sep. 2024), 52–63.
8.
2024. Current Role And Requirements Of Digital Pedagogy.
Pedagogical Cluster-Journal of
Pedagogical Developments
. 2, 9 (Sep. 2024), 38–51.
9.
Абдурасулов, Ж. (2022). ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ИНФОРМАЦИОННЫХТЕХНОЛОГИЙ В
УСВОЕНИИ УРОКОВ ИСТОРИИ.
10.
Abduqodirova, D., & Abdurasulov, J. (2025). YOSHLARDA HARBIY-VATANPARVARLIK
TUYG‘USINI TAKOMILLASHTIRISHNING PSIXOLOGIK HUSUSIYATLARI. Педагогика и
психология в современном мире: теоретические и практические исследования, 4(1), 50–
53. извлечено от
https://in-academy.uz/index.php/zdpp/article/view/42882
11.
Жўраев , Ш. ., & Абдурасулов , Ж. (2024). ҲАРБИЙ ЖАМОАДАГИ ИЖТИМОИЙ ФИКР.
Журнал академических исследований нового Узбекистана, 1(2), 97–103. извлечено от
https://in-academy.uz/index.php/yoitj/article/view/28151
12.
Zilola Dilmurodova. (2024). PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL NATURE OF ABILITY.
European Journal of Interdisciplinary Research and Development, 27, 1–4. Retrieved from
https://ejird.journalspark.org/index.php/ejird/article/view/1092
13.
Mirzaeva, S. R. (2021). Talaba valeologik ongining psixologik himoya mexanizmlari bilan
determinantlashuvi. Science and Education, 2(Special Issue 1), 133-143.
14.
Rustamovna, M. S. (2020). Psychological features of attitudes of students to their own
health in conflict situations. journal of critical reviews (No. 17, pp. 3071- 3076). ISSN-2394-5125
VOL 7.
15.
Tursunboyev, S. (2023). Boshlang ‘ich ta’limda dezadaptatsiyaning psixologik xususiyatlari.
Евразийский журнал социальных наук, философии и культуры, 3(11), 142-145.
16.
Baxtiyarovich, T. S., & Mirzaeva, S. R. (2023). Dezadaptation of elementary students.
Horizon: Journal of Humanity and Artificial Intelligence, 2(4), 173-175.
