37
ЁРДАМЧИ РЕПРОДУКТИВ ТЕХНОЛОГИЯЛАРДА ЛЮТЕИН ФАЗАСИНИ
ҚЎЛЛАБ-ҚУВВАТЛАШДА ТУРЛИ ГЕСТОГЕНЛАРНИНГ
САМАРАДОРЛИГИНИ БАҲОЛАШ
Исломова М.Ш.
Мадярова Д.М.
Тошкент давлат тиббиёт университети
https://doi.org/10.5281/zenodo.15580925
Долзарблиги.
Ёрдамчи репродуктив технологиялар (ЁРТ) амалиётида
ҳомиладорликка эришиш ва уни сақлаб қолишда лютеин фазасининг физиологик
барқарорлигига боғлиқ. ЭКУ ва ИКСИ циклларида суперовуляция фонида сариқ тана
тўлиқ шаклланмайди, эндоген ЛГ ва прогестерон даражалари пасаяди. Шу сабабли,
экзоген гестогенлар билан лютеин фазани қўллаб-қувватлаш муваффақиятли
имплантация ва ҳомиладорлик ривожланишида ҳал қилувчи омил бўлиб ҳисобланади.
Ҳозирги кунда турли гестогенлар ва уларни самарадорлигини солиштирувчи
тадқиқотларга эҳтиёж ортиб бормоқда.
Тадқиқот мақсади
ЁРТ циклларида лютеин фазани қўллаб-қувватлашда
қўлланиладиган гестогенларнинг турли схемалардаги таъсирини ўрганиш ва самарали
терапевтик ёндашувларни ишлаб чиқиш.
Материал ва усуллари.
Тадқиқотга 90 нафар репродуктив ёшдаги аёл жалб
этилди. I-гуруҳга (n=30) экстракорпорал уруғлантириш (ЭКУ) усули билан
ҳомиладорликка тайёрланаётган беморлар, II-гуруҳга (n=30) интрацитоплазматик
сперматозоид инъекцияси (ИКСИ) протоколида иштирок этувчи аёллар киритилди.
Назорат гуруҳини (n=30) табиий йўл билан ҳомиладор бўлган соғлом аёллар ташкил
этди. Барча иштирокчиларда клиник баҳолаш, ультратовуш текшируви (УТТ) орқали
эндометрий ҳолатини аниқлаш, ҳайз циклининг 7-кунида қон зардобидаги
прогестерон даражасини баҳолаш ҳамда имплантация муваффақиятини аниқлаш учун
β-хорионик гонадотропин (β-ХЧГ) миқдори текширилди. Шунингдек, лютеин фазани
қўллаб-қувватлашда
индивидуал
равишда
гестогенлар
дидрогестерон
ва
микронизланган прогестерон турли схемаларда қўлланилди. Тадқиқот доирасида ушбу
препаратларнинг эндометрий рецептивлиги, гормонал барқарорлик ва ҳомиладорлик
натижаларига таъсири комплекс таҳлил қилинди.
Натижалар.
Тадқиқот натижалари шундан далолат бердики, лютеин фазани
гестогенлар орқали қўллаб-қувватлаш усули ҳомиладорликнинг муваффақиятли
давом этишида муҳим аҳамиятга эга. Хусусан, дидрогестерон перорал равишда
қўлланган беморларда гормонал барқарорлик, эндометрийнинг морфофункционал
ҳолати ва имплантация даражаси юқори бўлгани аниқланди.
I ва II гуруҳларда олиб борилган таҳлилларда, дидрогестерон қўлланган II-
гуруҳда қон зардобидаги прогестерон даражалари клиник жиҳатдан аҳамиятли
даражада юқори бўлган (21.3 ± 2.7 нг/мл), бу кўрсаткич суппозиторийларда
прогестерон қўлланган I-гуруҳда нисбатан паст (17.6 ± 2.1 нг/мл) қайд этилди (p<0.05).
Шу билан бирга, дидрогестерон қабул қилган аёлларда ҳомиладорликнинг давом этиш
ва ривожланиш даражаси сезиларли даражада юқори (67%) бўлиб, суппозиторий
фойдаланилган беморларда бу кўрсаткич 48% ни ташкил этди (p<0.05).
38
Ультратовуш текширувлари орқали баҳоланган эндометрий рецептивлик
кўрсаткичлари бўйича ҳам дидрогестерон гуруҳи устунликка эга бўлди. Уларда ўртача
эндометрий қалинлиги овуляциядан кейинги 7-кунда 11.4 ± 1.2 мм ни ташкил этди, бу
эса суппозиторий гуруҳидаги 9.8 ± 1.1 мм кўрсаткичга нисбатан клиник аҳамиятга эга
фарқ сифатида баҳоланди (p<0.05). Эндометрийнинг структураси, эхогенлиги ва
ялтироқлик даражаси ҳам рецептивлик учун қулай ҳолатда экани УТТ натижаларида
қайд этилди.
Назорат гуруҳида табиий ҳомиладорликка эришган аёллардаги прогестерон
даражалари ва эндометрий қалинлиги дидрогестерон билан қўллаб-қувватланган II-
гуруҳ кўрсаткичларига яқинлашгани ушбу гестогеннинг физиологик таъсирга
яқинлигини ва репродуктив амалиётда самарали эканини кўрсатади.
Умуман олганда, дидрогестеронни перорал равишда лютеин фазани қўллаб-
қувватлашда қўллаш орқали юқори прогестерон даражаси, мустаҳкам имплантация ва
туғруққача давом этадиган ҳомиладорликка эришиш имкониятини яхшилаш
мумкинлиги амалда исботланди. Бу эса ушбу гестогеннинг клиник амалиётдаги
ўрнини янада мустаҳкамлайди.
Хулоса.
Лютеин фазани қўллаб-қувватлаш ёрдамчи репродуктив технологиялар
(ЁРТ) жараёнида ҳомиладорлик самарадорлигини оширишда ҳал қилувчи аҳамият касб
этади. Ушбу жараёнда гестогенларнинг тури, юбориш усули ва бошқариш схемасини
тўғри танлаш орқали имплантация имкониятини, ҳомиладорликнинг барқарор
ривожланишини таъминлаш мумкин. Тадқиқот натижалари шуни кўрсатдики, лютеин
фаза даврида дидрогестеронни қўллаш прогестерон даражасининг барқарорлигини
таъминлаб, эндометрий рецептивлигини ва ҳомиладорлик ривожланиш даражасини
яхшилайди. Гестоген турини танлашда беморнинг индивидуал гормонал профили,
клиник ҳолати ва организмнинг фармакологик хусусиятларини ҳисобга олиш мақсадга
мувофиқ. Дидрогестерон юқори биохолатлилик, рецептор селективлиги ва яхши
толерантлик профили билан ажралиб туриши туфайли ЭКУ/ИКСИ циклларида
самарали ва мақбул восита сифатида тавсия этилади. Ушбу ёндашувни клиник
амалиётга жорий этиш ЁРТ натижаларини яхшилашда муҳим қадам ҳисобланади.
