28
SUV O'TLARINING OQAVA SUVLARNI TOZALASHDAGI AHAMIYATI
Muhammadyunusova Maftuna Ulugʻbek qizi
Andijon davlat pedagogika instituti talabasi
E-mail. maftunamuhammadyunusova@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15576623
Annotatsiya:
Ushbu ishda suv o'tlarining ekologik muhitdagi roli, xususan, ularning
oqava suvlarni tozalashdagi ahamiyati yoritilgan.
Краткая аннотация
В данной работе рассматривается роль водорослей в экологической среде,
особенно их значение в очистке сточных вод.
Abstract
This paper discusses the role of algae in the ecological environment, particularly their
importance in wastewater treatment.
Kalit so‘zlar.
suv o'tlari, oqava suv, biotozalash, ekologiya, bioindikator
Ключевые слова.
водоросли, сточные воды, биологическая очистка, экология,
биоиндикатор
Keywords.
algae, wastewater, bioremediation, ecology, bioindicator
Suv o'tlari – suv muhitida yashovchi oddiy tuzilgan o‘simliklar bo‘lib, ularning ekologik
tizimlardagi o‘rni nihoyatda katta. Bugungi kunda atrof-muhitni muhofaza qilish, ayniqsa, suv
havzalarining ifloslanishini kamaytirish dolzarb masalalardan biridir. Shu jihatdan, suv
o'tlarining oqava suvlarni tozalashdagi ahamiyatini o‘rganish muhim ahamiyat kasb etadi.
Suv o'tlari fotosintez orqali kislorod ishlab chiqaradi va bu suv muhitidagi boshqa organizmlar
uchun qulay yashash sharoitini yaratadi. Oqava suvlar turli organik va noorganik
ifloslantiruvchi moddalarni o‘z ichiga oladi. Ana shunday ifloslantiruvchi moddalarning
ba'zilari suv o'tlari tomonidan yutiladi va metabolizm jarayonida parchalab yuboriladi. Bu
jarayonlar biotozalash deb ataladi. Suv o'tlari nafaqat kimyoviy moddalarning
kontsentratsiyasini kamaytiradi, balki zararli bakteriyalar sonini ham kamaytirishga xizmat
qiladi.
Ko‘pgina tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, suv o'tlari oqava suvlar tarkibidagi azot va fosfor
birikmalarini samarali tarzda o‘zlashtiradi. Bu birikmalar suv havzolarida o‘simliklarning
ortiqcha o‘sishiga (evtrofikatsiya) olib kelishi mumkin. Suv o'tlari esa bu moddalarning
o‘sishini cheklab, ekologik muvozanatni saqlashga yordam beradi. Ayniqsa, mikroyashil suv
o'tlari (masalan, Chlorella, Spirulina) katta tozalash quvvatiga ega. Suv o'tlarining yana bir
foydali jihati shundaki, ular ifloslantiruvchi moddalarga nisbatan bioindikator sifatida ham
xizmat qiladi. Ya'ni, ularning fiziologik holatidagi o‘zgarishlar suvdagi muayyan kimyoviy
moddalar mavjudligini ko‘rsatadi. Bu esa monitoring ishlarini yengillashtiradi va suv sifati
ustidan nazoratni kuchaytirishga yordam beradi. O‘zbekiston sharoitida suv resurslarining
cheklanganligi sababli, suvni qayta ishlash texnologiyalarini takomillashtirish zarurati mavjud.
Shu nuqtai nazardan, bioinjiniring asosida suv o'tlaridan foydalanib, kichik masshtabli yoki
markazlashmagan suv tozalash tizimlarini yaratish istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi. Bu tizimlar
arzon, ekologik toza va energiya tejamkor bo‘lishi bilan ajralib turadi. Ayni paytda xorijda,
xususan, Yaponiya, AQSH va Yevropa mamlakatlarida suv o'tlariga asoslangan tozalash
tizimlari keng qo‘llanilmoqda. Bu tizimlar nafaqat oqava suvni tozalaydi, balki natijada hosil
bo‘lgan biomassa qayta ishlanib, o‘g‘it yoki biogaz ishlab chiqarishda foydalaniladi. Shu bilan
29
birga, suv o'tlari asosida ishlab chiqilgan biosensorlar yordamida ifloslanish darajasi tez va aniq
baholanishi mumkin. Ilmiy maqolalar asosida shuni aytish mumkinki, har xil suv o'ti turlari har
xil ifloslantiruvchi moddalarga nisbatan turlicha ta’sir ko‘rsatadi. Masalan, Spirulina metall
ionlariga nisbatan sezuvchan bo‘lsa, Chlorella ko‘proq organik ifloslantiruvchilarga qarshi
faoliyat yuritadi. Shu bois, turli suv havzalari uchun mos suv o'ti turlarini tanlash tozalash
samaradorligini oshiradi. Kelajakda bu boradagi ilmiy izlanishlar va amaliy ishlar natijasida suv
o'tlaridan sanoat miqyosida foydalanish yanada kengayishi kutilmoqda. Bu esa nafaqat suv
havzalarini himoya qilishga, balki qishloq xo‘jaligi va energetika sohalarida ham foyda keltiradi.
Xulosa qilib aytganda, suv o'tlari – nafaqat ekologik muhitni tozalovchi, balki resurslarni qayta
tiklovchi tirik laboratoriya hisoblanadi. Ularning bioindikatorlik xususiyatlari, tozalashdagi
samaradorligi, iqtisodiy va ekologik afzalliklari ularni kelajakdagi barqaror rivojlanish
strategiyalarida muhim o‘ringa ega bo‘lishini ko‘rsatadi.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov A.A. Ekologiya va atrof-muhit muhofazasi. – Toshkent: O‘zMU, 2018.
2.
Yo‘ldoshev R.T. Botanika fanining asoslari. – Toshkent: Fan, 2017.
3.
Mamatqulov U.M. Mikrobiologiya va ekologik nazorat. – Samarqand, 2020.
4.
Hoffmann J.P. Wastewater treatment with algae. Journal of Environmental Engineering,
1998.
5.
Smith V.H., et al. Algal-based wastewater treatment for nutrient removal: a review. Water
Research, 2010.
