31
SURXONDARYO VILOYATI SHAROITIDA EMIZIKLI AYOLLARNING AYRIM
MINERAL MODDALAR BILAN FIZIOLOGIK TA’MINLANISHI
Baratova Sh.S.
1
Buranova G.B.
2
1
Sharof Rashidov nomidagi Samarqand davlat universiteti, Samarqand, O‘zbekiston
2
Qarshi davlat universiteti, Qarshi, O‘zbekiston
https://doi.org/10.5281/zenodo.15671672
Annotatsiya
: Maqola Surxondaryo viloyati qishloq sharoitida yashaydigan 18-29 yoshli
emizikli ayollarning kundalik iste’mol taomlari tarkibidagi kalsiy, fosfor, magniy, temir va
ruxning miqdorini o‘rganishga bag‘ishlangan.
Natijalarga ko‘ra tekshiriluvchilarning kunlik ovqatidagi kalsiy, temir va rux miqdori
me’yor darajasidan kam, magniy va fosfor minerallari miqdori esa me’yor darajasidan ko‘p.
Kalit so‘zlar:
emizikli ayollar, laktatsiya davri, kunlik ratsion, kalsiy, fosfor, magniy,
temir, rux.
Ma’lumki, emizikli onalarning iste’mol qilayotgan taomlarining tarkibi, miqdori va sifati
onaning salomatligiga va ona sutining tarkibiga ta’sir etmasdan qolmaydi. Ona suti esa go‘dak
uchun eng maqbul ozuqa hisoblanib uning miqdor va sifat ko‘rsatkichlari bolaning morfologik
va fiziologik jihatdan rivojlanish jarayonini me’yorda kechishini ta’minlashdagi asosiy omillar
hisoblanadi [1].
Hozirda emizikli ayollarning sog‘lom ovqatlanishini tashkil etilishida oqsil, yog‘, uglevod
va vitaminlar bilan bir qatorda mikronutriyentlarning yana bir guruhi hisoblangan mineral
moddalar ham juda ham muhim o‘rin tutadi. Mineral moddalar yoki ma’danli moddalarning
kunlik taomlarda me’yoridan kam yoki ko‘p bo‘lishi turli xastaliklarga sabab bo‘ladi. Ular
sog‘lom ovqatlanishning almashtirib bo‘lmaydigan komponentlaridan biri hisoblanadi .
Laktatsiya davrida homilador ayollarga qaraganda emizikli onalarning ko‘plab vitamin
va mineral moddalarga bo‘lgan talablari oshadi [2]. Organizm uchun kerakli bo‘lgan muhim
mineral moddalarga kalsiy va fosforni misol qilishimiz mumkin. Ma’lumki, kalsiy va fosfor
bola skelet tizimining morfologik va fiziologik jihatdan me’yorda rivojlanishida biologik
ahamiyat kasb etadi. Laktatsiya davrida ayollar organizmidagi bir qancha to‘qimalarda
morfologik, metabolik va gormonal o‘zgarishlar sodir bo’ladi. Chunki, laktatsiyaning asosiy
vazifasi sut bezlari tomonidan sut ishlab chiqarish va uni ajratishni boshqarish bo‘lib, bu
davrda sut ishlab chiqarishni me’yorda kechishi uchun kerakli miqdordagi mineral moddalar,
shu jumladan kalsiy ham suyaklar tarkibidagi mineral moddalardan olinadi. Shu sababdan
ushbu davrda ko‘plab ayollarda suyak mo‘rtlashishi holati kuzatiladi [3, 4, 5].
Yuqoridagi fikrlarni e’tiborga olib, kuzatuvlarimiz davomida emizikli ayollarning kunlik
ovqati orqali ayrim mineral moddalar bilan ta’minlanishini o‘rganishga harakat qildik.
Material va metodika.
Kuzatuvlarda
Surxondaryo viloyati Angor tumani qishloq
sharoitida yashovchi 41 nafar 18-29 yoshli emizikli onalarning kunlik ratsionidagi oziq-
ovqatlar tarkibidagi mineral moddalarning miqdori qay darajada ekanligi tekshirildi.
Respondentlarning kunlik ratsionini tahlil qilishda anketa-so‘rov usulidan va ulardan
olingan ma’lumotlarni tahlil qilishda Microsoft Exsel dasturidan va statistik dasturlardan
foydalanildi.
Natijalar va muhokama.
Olingan natijalarga ko‘ra, ushbu hududda yashovchi 18-29
yoshli emizikli ayollarning kunlik ovqati tarkibida fosfor va magniy miqdori me’yor
32
ko‘rsatkichlaridan mos ravishda 26,5% va 11,7% ga ko‘p ekanligi aniqlandi. Emizikli ayollar
uchun me’yoriy ko‘rsatkichlarga ko‘ra ular uchun kalsiyga bo‘lgan sutkalik talab 1500-2000 g
ni tashkil qilsa, biz olib borgan kuzatuvda ushbu mineral modda miqdori respondentlar kunlik
ratsionida 447,3± 35,0 g ni tashkil etdi, yoki bu me’yorning quyi chegarasiga nisbatan 29,8%
ni tashkil qildi. Xuddi shuningdek, temir va rux elementlariga bo‘lgan emizikli ayollar talabi
ham olingan natijaga ko‘ra me’yor darajasidan past bo‘lib, me’yorga nisbatan taqqoslanganda
mos ravishda 63,7% va 70,6 % ni tashkil etdi.
Emizikli ayollarning mineral moddalar bilan ta’minlanishini o‘rganish ona va bola sihat-
salomatligini saqlash hamda mustahkamlashda muhim hisoblanadi. Bu borada ularning
ratsional ovqatlanishini hamda sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, ular o‘rtasida mavzuga
doir tushunchalarni targ‘ib qilish muhim amaliy tadbirlardan biri bo‘lib hisoblanadi.
Kuzatuvlarimiz davomida olingan natijalar bu boradagi tekshiruvlarni keng miqyosda davom
ettirish lozimligini ko‘rsatmoqda.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Gila-Díaz, A., Díaz-Rullo Alcántara, N., Herranz Carrillo, G., Singh, P., Arribas, S. M., &
Ramiro-Cortijo, D. Multidimensional Approach to Assess Nutrition and Lifestyle in
Breastfeeding Women during the First Month of Lactation. Nutrients. 13(6), 2021. 1766 p.
2.
Kominiarek, M. A., & Rajan, P. Nutrition Recommendations in Pregnancy and
Lactation. The Medical clinics of North America, 100(6), 2016. 1199–1215.
3.
Canul-Medina, G., & Fernandez-Mejia, C. Morphological, hormonal, and molecular
changes in different maternal tissues during lactation and post-lactation. The journal of
physiological sciences: JPS, 69(6), 2019. 825–835p.
https://doi.org/10.1007/s12576-019-
4.
Kovacs C. S. Maternal Mineral and Bone Metabolism During Pregnancy, Lactation, and
Post-Weaning
Recovery. Physiological
reviews, 96(2),
2016.
449–547
p.
https://doi.org/10.1152/physrev.00027.2015
5.
Baratova Shoxsanam Sobir qizi. Actual problems of healthy nutrition of lactating women.
International Scientific Journal "Science and Innovation". 2023. Volume :2 Issue 6. 70-73 p.
