51
QIRQBO‘G‘IM HAQIQADA UMUMIY MA’LUMOT VA TIBBIYOTDAGI
AHAMIYATI
Bahodirova Mohichehra
Yusupova Sevinch
Alfraganus universiteti tibbiyot yo‘nalishi
davolash ishi yo‘nalishi 2-kurs talabalari
https://doi.org/10.5281/zenodo.15727614
Annotatsiya:
ushbu maqolada qirqbo‘g‘im dorivor o‘simligi haqida umumiy maʼlumot
keltirilgan.
Maqolada o‘simlikning dorivor hususiyatlari tarqalishi shuningdek zamonaviy tibbiyotda
farmakologik hususiyatlari; yallig‘lanishga qarshi va regeneratsiya hususiyatlari alohida
tariflab berilgan.
Uning siydik yo‘llari buyrak kasalliklari va teri kasalliklariga ijobiy taʼsiri haqida umumiy
bayonot keltirilgan
Ushbu maqola tibbiyot talabalari va dorivor o‘simliklar bilan shug‘ullanuvchilar uchun
ilmiy manba bo‘lib hizmat qiladi.
Kalit so‘zlar:
qirqbo‘g‘in, xaql tabobati, zamonaviy tibbiyot, yallig‘lanish, dorivorlik,
qaynatma.
Аннотация:
В данной статье представлена общая информация о лекарственном растении —
хвощe.
Описаны его лечебные свойства, распространение, а также фармакологические
характеристики в современной медицине. Особое внимание уделено его
противовоспалительным и регенеративным свойствам.
Также дана общая информация о положительном воздействии растения на
мочевыделительные пути, заболевания почек и кожные болезни.
Данная статья служит научным источником для студентов-медиков и
специалистов, занимающихся лекарственными растениями.
Ключевые слова:
хвощ, народная медицина, современная медицина, воспаление,
лекарственные свойства, отвар.
Abstract:
This article provides general information about the medicinal plant horsetail.
It discusses the plant’s medicinal properties, its distribution, and its pharmacological
features in modern medicine. Special emphasis is placed on its anti-inflammatory and
regenerative properties.
The article also presents an overview of its positive effects on the urinary tract, kidney
diseases, and skin disorders.
This article serves as a scientific resource for medical students and researchers working
with medicinal plants.
Keywords:
horsetail, folk medicine, modern medicine, inflammation, medicinal
properties, decoction.
Kirish:
Dala qirqbo'g‘imi - Qirqbo‘g‘imdoshlar - Equisetaceae oilasiga kiradi. Dala
qirqbo‘g‘ini ko‘p yillik, sporali o‘simlik. Ildiz poyasi uzun, bo‘g‘imli bo‘lib, undan yer ostiga
karab ingichka qoramtir ildiz-lar, yer ustiga esa 2 xil poya o‘sib chiqadi. Ildiz-poyada zaxira oziq
52
modda-lar to‘planadigan tuga-naklar bor. O‘simlik poyasi bahorgi va yozgi bo‘ladi.Dala
qirqbo‘g‘imi ildizidan ko‘paytiriladi. Ochiq, yorug‘ yerlarda o‘simlik yaxshi rivojlanadi.
Me’yorida suv berib turiladi, extiyojga qarab, nam tuproqlarga ekiladi. Kasallikka chidamli,
o‘g‘itga talabchan emas. Ildizi bo‘lib ekiladi. O‘simlik tez o‘sib rivojlanadi. 20 yilgacha umr
ko‘radi.
O‘simlik keng tarqalgan bo‘lib, cho‘l va yarim cho‘l tumanlaridan tashqari hamma yerda
uchraydi. Qirkbo‘g‘im o‘simligi asosan, ariq buylarida, qumli o‘toqlarda, butalar orasida,
o‘rmonlarda va ekinzorlarda o‘sadi.
Zamonaviy tibbiyotda qirqbo‘g‘imning infuziyalari, ekstraktlari va dorivor preparatlari
diuretik, yallig‘lanishga qarshi va regeneratsiyani tezlashtiruvchi vosita sifatida qo‘llaniladi.
Ushbu maqolada qirqbo‘g‘imning botanik tavsifi, kimyoviy tarkibi, farmakologik xususiyatlari
hamda tibbiy amaliyotdagi ahamiyati ilmiy jihatdan ko‘rib chiqiladi.
Qirqbo‘g‘imning dorivorlik xususiyatlari va qo‘llanilishi:
Qirqbo‘g‘im (Equisetum arvense) qadimdan xalq tabobatida va hozirgi zamonaviy
fitoterapiyada turli kasalliklarda samarali qo‘llaniladigan dorivor o‘simlik hisoblanadi. Uning
kimyoviy tarkibida mavjud bo‘lgan silisiy kislotasi, flavonoidlar, saponinlar, taninlar,
alkaloidlar va askorbin kislotasi orqali quyidagi dorivor ta’sirlar kuzatiladi:
🔹
1. Diuretik (siydik haydovchi) ta’siri
Qirqbo‘g‘im buyraklar faoliyatini kuchaytirib, siydik haydashni ko‘paytiradi. Bu xususiyat
sistit, pielonefrit, shishlar, siydik yo‘llari yallig‘lanishi kabi holatlarda foydalidir.
Qo‘llanilishi:
1 osh qoshiq quritilgan qirqbo‘g‘im ustiga 1 stakan qaynoq suv quyiladi. 15 daqiqa
tindirib, kuniga 2–3 mahal yarim stakandan ichiladi.
🔹
2. Qon to‘xtatuvchi (gemostatik) ta’siri
Qirqbo‘g‘im qon ivishini kuchaytiruvchi moddalar hisobiga burun qonashi, ko‘p hayz
ko‘rilishi va boshqa qon ketish holatlarida ishlatiladi.
Qo‘llanilishi:
Damlama holida ichiladi yoki tashqi qon ketishda kompress sifatida qo‘llaniladi.
🔹
3. Yallig‘lanishga qarshi va antiseptik ta’siri
Tarkibidagi flavonoidlar va taninlar yallig‘lanishni kamaytiradi. Teri kasalliklari, yaralar,
bo‘g‘im og‘riqlari va og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanishlarida foydalidir.
Qo‘llanilishi:
Tashqi kompress, vanna yoki og‘izni chayish uchun damlama tayyorlanadi.
🔹
4. Suyak va tirnoqlarni mustahkamlovchi ta’siri
Silisiy kislotasi suyak regeneratsiyasini faollashtirib, osteoporoz, tirnoq mo‘rtligi, soch
to‘kilishida foyda beradi.
Qo‘llanilishi:
Kurs bilan ichiladi (1 oy davomida, 2 haftalik tanaffus bilan). Shuningdek, kosmetik
vositalar tarkibida ishlatiladi.
🔹
5. Toksin va zararli moddalarni chiqaruvchi (detoksikatsion) ta’siri
Organizmni ichki tozalovchi vosita sifatida qirqbo‘g‘im metabolik buzilishlar, teri
toshmalari, oshqozon-ichak muammolarida ishlatiladi.
Qo‘llanilishi:
53
Kuniga 2 mahal damlama tarzida iste’mol qilinadi. Boshqa o‘simliklar bilan aralashtirib
ichish mumkin (masalan, romashka, qora choy bilan).
🔹
6. Regeneratsiyani tezlashtiruvchi (bitiruvchi) ta’siri
Yaralar, kesilgan joylar va teri shikastlanishlari uchun qirqbo‘g‘im regeneratsiyani
tezlashtiradi.
Qo‘llanilishi:
Tashqi kompresslar (qaynatmasi bilan yuvish) yoki dorivor malhamlar tarkibida
ishlatiladi.
🔹
7. Og‘riqni kamaytiruvchi xususiyati
Bo‘g‘im og‘riqlari, siyishdagi og‘riq yoki yallig‘langan joylardagi og‘riqni yengillashtiradi.
Qo‘llanilishi:
Ichki va tashqi qo‘llash mumkin: damlama ichiladi, qaynatma kompress tarzida ishlatiladi.
Xulosa:
Qirqbo‘g‘im (Equisetum arvense) o‘simligi o‘zining boy biokimyoviy tarkibi va ko‘p qirrali
dorivor xususiyatlari bilan qadimdan xalq tabobatida, hozirda esa fitoterapiyada keng
qo‘llanilib kelinmoqda. Mazkur o‘simlik siydik yo‘llari kasalliklari, teri muammolari, suyak va
tirnoq zaifligida, shuningdek ayrim ayollar kasalliklarida ham tabiiy davolovchi vosita sifatida
samarali natija beradi.
Shu sababli qadim zamonlarda ham zamonaviy tibbiyotda ham xanuzgacha o‘z o‘rnini
yoqotmagan.
References:
Используемая литература:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
2.
Xalq tabobati ensiklopediyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi”, 2011.
3.
Nazarov I.N., Abdullayeva G.M. O‘zbekistonda uchraydigan shifobaxsh o‘simliklar.
4.
G‘ulomov A.A. Dorivor o‘simliklar va ularning qo‘llanilishi.
5.
Mirzayev F.F. O‘simliklar dunyosi ensiklopediyasi. – Toshkent: “O‘zbekiston milliy
ensiklopediyasi” DUK, 2006.
6.
Salobiddinov S. S gulli o‘simliklar sistematikasi. T. “o‘qituvchi”1966
