14
GO'ZA O'SIMLIGIDA EKSPERIMENTAL POLIPLOIDIYA VA TURLARARO
DURAGAYLASH: YUTUQLAR VA KELAJAK PERSPEKTIVALARI
Mavlonova Barnoxon Madaminovna
Baliqchi tumani Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi,
Andijon, O‘zbekiston
https://doi.org/10.5281/zenodo.14017279
O'zbek olimlari tomonidan olib borilgan tadqiqotlar go'zani genetik yaxshilashda
sezilarli yutuqlarga erishdi. Poliploidiya va turlararo duragaylash orqali hosilni oshirish,
kasalliklarga chidamlilikni ta'minlash va yangi navlar yaratish mumkin. Bu yutuqlar qishloq
xo'jaligi uchun muhim va ularni amalga oshirishda zamonaviy biotexnologiyalarni qo'llash
zarur. Kelajakda O'zbekistonda go'zada poliploidiya va turlararo duragaylashning
ahamiyati yanada ortadi. Zamonaviy genetika va biotexnologiyalar yordamida yangi navlar
yaratish, hosil va sifat ko'rsatkichlarini oshirishda qo'shimcha imkoniyatlar paydo bo'ladi.
Bunday yondashuvlar O'zbekiston qishloq xo'jaligi uchun barqaror rivojlanish va
raqobatbardoshlikni ta'minlaydi.
O'zbekistonda go'zada poliploidiya va turlararo duragaylash bo'yicha olib borilgan
tadqiqotlar ko'plab yutuqlarga erishdi. Akmalov I. tomonidan olib borilgan tadqiqotlar
kimyoviy moddalardan foydalanish orqali poliploidiya darajasini oshirishga qaratilgan.
Ruziev A. o'z tadqiqotlarida turlararo duragaylashning natijalari haqida ma'lumot berdi
va yangi navlar yaratish uchun muhim asoslarni taqdim etdi.
Yuldashev S. tomonidan poliploid navlarning genetik xilma-xilligini o'rganish
natijalari, navlarning evolyutsion o'zgarishlarini ko'rsatadi, bu esa ularning o'zaro
farqlanishi va yangi sharoitlarga moslashuvchanligini oshirishda muhim ahamiyatga ega.
Murodov R. tadqiqotlari poliploid navlarning hosil darajasini oshirishga qaratilgan.
Ularning natijalari, poliploidiya jarayonlari go'zada hosilni sezilarli darajada oshirishi
mumkinligini ko'rsatadi.
Shuningdek, Abduqahhorov E. tomonidan olib borilgan tadqiqotlar poliploid
navlarning kasalliklarga chidamliligini oshirishga qaratilgan bo'lib, bu navlarning ishlab
chiqarishda samaradorligini oshiradi.
O'zbek olimlari ekotizimlarga moslashish jarayonini ham o'rganishdi. Turaev M.
tadqiqotlari poliploid navlarning turli iqlim sharoitlariga moslashishini ko'rsatdi. Bu
tadqiqotlar go'zani iqlim o'zgarishlariga moslashtirishda katta ahamiyatga ega bo'lib, hosil
barqarorligini oshirishga yordam beradi.
Genetik resurslar va markerlar yordamida seleksiya jarayonlari ham muhim ahamiyatga
ega. Rashidov K. tomonidan olib borilgan tadqiqotlar genetik markerlar yordamida
kasalliklarga chidamli navlarni tanlash imkoniyatlarini ko'rsatdi. Bu jarayonlar go'zada
genetik xilma-xillikni oshirish va yangi navlar yaratishga imkon beradi.
O'zbek olimlari tomonidan olib borilgan tadqiqotlar poliploidiya jarayonini
muvaffaqiyatli amalga oshirish va yangi navlar yaratish imkoniyatlarini ko'rsatmoqda.
O'zbek olimlari tomonidan go'za o'simligida eksperimental poliploidiya jarayonlari
muvaffaqiyatli olib borilmoqda. Ushbu tadqiqotlar natijasida yangi navlar yaratish,
ularning sifatini va hosildorligini oshirish imkoniyatlari mavjud. O'zbekistonda poliploidiya
usullaridan foydalanish orqali go'zada genetik diversifikatsiyani oshirishda muhim
yutuqlar erishilmoqda. Go'za (Gossypium spp.) o'simligi qishloq xo'jaligida muhim
15
ahamiyatga ega. U nafaqat tolasining yuqori sifati, balki moyi va boshqa mahsulotlari bilan
ham tanilgan. Go'zaning qishloq xo'jaligidagi roli, ayniqsa, O'zbekiston kabi mamlakatlar
uchun juda katta. Bunday sharoitda go'zani genetik yaxshilash va hosil berishni oshirish
uchun zamonaviy usullarni, jumladan, poliploidiya va turlararo duragaylashdan
foydalanish zarur.
Xulosa qilib aytish joizki, O'zbek olimlari tomonidan go'zada eksperimental
poliploidiya jarayonlari orqali yangi navlar yaratish, sifatni oshirish va kasalliklarga
chidamlilikni ta'minlashda muhim yutuqlarga erishilgan. O'zbekistonning qishloq xo'jaligi
uchun bunday tadqiqotlar juda ahamiyatlidir va kelajakda yanada kengayishi kutilyapti.
Ushbu tadqiqotlar go'zani kelgusi avlodlar uchun yanada rivojlantirish va barqarorligini
ta'minlashga yordam beradi.
References:
1.
Akmalov, I. (2021). Go'zada poliploidiya jarayonining tadqiqi. Agrar tadqiqotlar
jurnali, 45(2), 123-135.
2.
Ruziev, A. (2020). Turlararo duragaylashning go'zaga ta'siri. Qishloq xo'jaligi ilmiy
ishlari, 38(1), 87-95.
3.
Yuldashev, S. (2022). Go'zada genetik xilma-xillik. Genetika va seleksiya jurnali, 12(3),
45-58.
4.
Murodov, R. (2021). Poliploid go'zalar hosilini oshirish. O'zbekiston qishloq xo'jaligi,
29(4), 77-90.
5.
Abduqahhorov, E. (2020). Poliploidiya va kasalliklarga chidamlilik. O'simliklarni himoya
qilish, 18(2), 34-41.
6.
Turaev, M. (2021). O'simliklar genetik resurslarini boshqarish. O'zbekiston biologik
ilmiy tadqiqotlari, 15(5), 112-119.
7.
Rashidov, K. (2022). Genetik markerlar yordamida seleksiya. Genetik tadqiqotlar jurnali,
9(1), 25-36.
8.
Gulova, N. (2021). Poliploidiya va hosil barqarorligi. Qishloq xo'jaligi va ekotizimlar,
22(6), 89-95.
9.
Isakov, D. (2019). O'simliklar evolyutsiyasi va poliploidiya. Biologiya jurnali, 40(3), 14-
20.
