25
LEYKEMIYA – SARATON HUJAYRALARINI TANLAB YO’Q QILUVCHI NANO
ZARRACHAALAR YARATISH
Sattorova Mohigul Obidjon qizi
O’zbekiston Milliy Universiteti Jizzax Filiali 4-bosqich talabasi
Mamatkulova Iroda Ergashevna
O’zbekiston Milliy Universiteti Jizzax Filiali
Biotexnologiya kafedrasi katta o’qituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.14032842
Annotatsiya:
Hozirgi vaqtda butun dunyo bo’ylab leykemiya-oq qon kasalligini
davolash hamda inson umrini uzaytirishga qaratilgan ilmiy izlanishlar jadal miqyosda olib
borilmoqda.Rivojlangan mamlakatlardagi leykemiya turiga qarab besh yil ichida omon qolish
darajasi 60% yoki hatto 90% dan oshadi. Bemorlarning besh yildan keyin butunlay tuzalib
ketishi deyarli kuzatilmagan. 2015-yilda leykemiya butun dunyo boʻylab 2,3 million odamda
aniqlangan va shulardan 353500 bemorning oʻlimi bilan yakun topgan. Koreyanining Ulsan
Milliy Fan va Texnologiyalar Universiteti tadqiqot guruhi olimlari o'tkir miyeloid leykemiyani
samarali davolovchi nano zarrachalarni ishlab chiqdi, bu esa bevosita leykemiya hujayralarini
tanlab yo'q qilish orqali terapevtik samaradorlikni oshirish va yon ta'sirlarni kamaytirish
imkoniyatini beradi.
Kalit so’zlar:
Leykemiya, CLL, AML, apoptozni qo'zg'atuvchi ligand, CD13 oqsili, AaLS
oqsil, aCD13Nb nanozarrasi.
Leykemiya
–
qonning
xavfli
oʻsma
kasalligi
boʻlib,
periferik
qonda
yetilmagan leykositlar miqdorining ortib ketishi bilan boradi. Bunda, qonda leykositlar
miqdori 100000 – 300000/mm
3
gacha yetishi mumkin.[1] Leykemiya odatda suyak iligida
boshlanadigan va koʻp miqdorda qon hujayralari hosil boʻlishiga olib keladigan qon oʻsmasi
hisoblanadi. Bu qon hujayralari toʻliq rivojlanmagan va leykemik hujayralari deb ataladi.
Ko’pincha, qon ketish va koʻkarishlar, suyak ogʻrigʻi, charchoq, isitma kabi alomatlar
kuzatiladi.[2] Leykemiya bolalarda saratonning eng keng tarqalgan turi boʻlib, bolalarda
leykemiya kasalligining aynan oʻtkir limfoblastik tipi 75% ni tashkil qiladi. Biroq, barcha
leykemiyalarning 90% dan ortigʻi katta yoshli insonlarda tashxislanadi. CLL va AML
kattalarda eng koʻp uchraydigan leykemiya turlari hisoblanadi. [3]
Koreyaning Ulsan Milliy Fan va Texnologiyalar Universiteti tadqiqot guruhi olimlari
o'tkir miyeloid leykemiyani samarali davolovchi nano zarrachalarni ishlab chiqdi, bu esa
bevosita leykemiya hujayralarini tanlab yo'q qilish orqali terapevtik samaradorlikni oshirish
va yon ta'sirlarni kamaytirish imkoniyatini beradi.UNIST Biologiya fanlari bo'limi
professorlari Sebyung Kang, Eunhee Kim va Sung Xo Parklardan tuzilgan tadqiqot guruhi
tomonidan AaLS/TRAIL/ aCD13Nb nomini olgan o'tkir miyeloid leykemiyaga xos, apoptotik
hujayra o'limiga olib keladigan oqsil nanozarrachasini yaratdi. Hayvonlar ustida o’tkazilgan
tajribalarda, bu nano zarrachalar leykemiya hujayralari o'sishini to’xtatadi va sichqonlarning
omon qolish darajasini sezilarli darajada yaxshilash qobiliyatini namoyish etadi.Tadqiqot
guruhi leykemiya hujayralari yuzasida ifodalangan CD13 oqsiliga e'tibor qaratdi . Ular Aquifex
aeolicus lumazin sintaza yuzasiga saraton hujayralari o'limiga olib kelishi ma'lum bo'lgan
o'simta nekrozi omili bilan bog'liq apoptozni qo'zg'atuvchi ligand (TRAIL) ni biriktirishdan
tashqari, CD13 bilan kuchli o'zaro ta'sir qiluvchi CD13-bog'laydigan nanokorlar (aCD13Nb)
26
nanozarrasini yaratdilar. Bu kombinatsiya sog'lom hujayralarni saqlagan holda leykemiya
hujayralarida tezda apoptozni keltirib chiqaradi.[4]
1-rasm
. AaLS/TRAIL/aCD13Nb ning in vivoda saratonga qarshi samaradorligi.[4]
Ishlab chiqilgan nano zarrachalr leykemiya hujayralariga tanlab yopishgan va ularni
yo'q qilgani kuzatilgan. Hayvonlarni o'rganishda ushbu nanozarrachalar bilan davolash olib
borilgan sichqonlarda leykemiya o'sishi sezilarli darajada pasaygan va nazorat bilan
solishtirganda omon qolish darajasi taxminan ikki baravar oshganligi kuzatilgan.Professor
Kangning ta'kidlashicha, "Saraton hujayralarini tanlab yo'q qiladigan ushbu texnologiya
davolash bilan bog'liq nojo'ya ta'sirlarni birmuncha kamaytirish xususiyatiga ega. Bu
leykemiyani davolashda erishilgan sezilarli muvaffaqiyatdir".[5]
Xulosa qilib aytadigan bo’lsak, leykemiya kasalligini nanozarrachalar bilan davolash
isiqbolli yo’nalishi bo’lib, bunda bemorlarning boshqa a’zolarini kimyoviy dori vositalari va
nurlanishdan saqlagan holda faqat nishon hujayralarni yo’q qilishga erishish imkonini beradi.
References:
1.
Indu Khurana, Arushi Khurana: Textbook of medical physiology; 2nd edition, 2009.
2.
"What You Need To Know About™ Leukemia". National Cancer Institute. 23 December
2013. Archived from the original on 6 July 2014. Retrieved 18 June 2014.
3.
American Cancer Society (2 March 2014). "Survival rates for childhood leukemia".
Archived from the original on 14 July 2014.
4.
Nanoparticle technology demonstrates selective destruction of leukemia cancer cells by
Ulsan National Institute of Science and Technology
2024
5.
https://phys.org/news/2024-10-nanoparticle-technologydestruction-leukemia-
