Авторы

  • Азамжон Юлдашев
    Андижон вилояти Қишлоқ хўжалиги бошқармаси бошлиғи ўринбосари
  • Дилфуза Нажмудинова
    АҚХАИ "МСУ" каф. Ўқитувчиси

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.zdtf.65567

Ключевые слова:

кресс-салат Дукат Забава Данский соцветие прошлое корень стебель.

Аннотация

В статье представлена ​​информация о значении салата листового, его биологических, морфологических особенностях и месте в мире с точки зрения потребления, а также об общей урожайности овощей.


background image

33

БАРГЛИ КРЕСС САЛАТНИНГ АГРОБИОЛОГИК ХУССУСИЯТЛАРИ

Юлдашев Азамжон Махаммаджонович

Андижон вилояти Қишлоқ хўжалиги

бошқармаси бошлиғи ўринбосари

Нажмудинова Дилфуза Шаробиддиновна

АҚХАИ "МСУ" каф. Ўқитувчиси

najmuddinovadilfuza@gmail.com

+998930687978

https://doi.org/10.5281/zenodo.14862489

Аннотация:

В статье представлена информация о значении салата листового, его

биологических, морфологических особенностях и месте в мире с точки зрения
потребления, а также об общей урожайности овощей.

Ключевые слова:

кресс-салат, Дукат, Забава, Данский, соцветие, прошлое, корень,

стебель.

Annotation

This article provides information on the importance of leaf cress salad, its

biological, morphological features and place in the world in terms of consumption, as well as
the overall yield of vegetables.

Keywords:

kress salad, Dukat, Zabava, Dansky, inflorescence, past, root, stem.


Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2019 йил 23 октябрдаги “Ўзбекистон

Республикаси

қишлоқ

хўжалигини

ривожлантиришнинг 2020-2030 йилларга

мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПФ-5853-сон Фармонарида
“Озиқ-овқат махсулотларини хафсизлигини таъминлаш ва истеьмол рационини
яхшилаш талаб этиладиган миқдордаги озиқ-овқат махсулотлари етиштиришни
назарда тутувчи озиқ-овқат хафсизлиги давлат сиёсатини ишлаб чиқиш ва жорий
этиш”дек мухум вазифалардан бири қилиб белгиланди.

Сўнгги йилларда аҳоли сонини кескин ортиши озиқ-овқат маҳсулотларини

етиштириш ҳажмларини кўпайтириш орқали ички бозорни сифатли маҳсулотлар
билан таъминлаш ҳамда мамлакатнинг экспорт салоҳиятини ошириш мақсадида экин
майдонлари

сезиларли

даражада

кенгайтирилди.

Натижада

сабзавот

махсулотларининг хилма хиллиги ортиши аҳолининг сабзавот махсулотларига бўлган
эхтиёжлари хамда мамлакатимизга келиб-кетаётган ва шу ерда истиқомат қилаётган
хорижликлар талабини ҳам қондирибгина қолмай қишлоқ хўжалигининг турли
сохаларида кенг фойдаланилмоқда.

Баргли салат турларидан бири кресс салат хисобланади. Кресс салат (Lepidium

sativum L.) карам (Brassicaceae) оиласига мансуб бир йиллик сабзавот экини. Барглари
юқорига қараб ўсадиган тўпбарг, кейин гулпоя ҳосил қилади. Пояси тўғри, якка
рўваксимон шохлари тўғри ўсган. Илдиз ёки барглари нотўғри ёки икки марта
қирқилган. Учки барглари ингичка, яхлит, ўткир. Пояси барглари туксиз. Гули оқ, оч
бинафша рангда ёки пушти, тўпгулга, йиғилган узунчоқ сийрак шингил. Меваси
тухумсимон қўзоқча, уруғи оч жигар ранг ёки қизғиш. Кресс салат хозирда кенг
оммалашиб бормоқда чунки бу ўсимликнинг фойдали хусусиятлари жуда кўп айниқса
кичик хажимли томорқаларда етиштириш қулайлиги билан тез етиштириш хажми
ортмоқда. Хусусан Кресс салатнинг Дукат, Забава ва Данскьй навлари европа


background image

34

мамлакатларида экиб келинмоқда. Ўзбекистонда кресс-салатнииг Узколистный 3 нави
экилади.

Кресс салатнинг ватани Эфиопия бошқа олимларнинг фикрига кўра Ғарбий Осиё

мамлакатлари (Эрон, Тибет, Арабистон ярим ороли) хисобланади. Кресс салатни Рим
империяси давридан екилиб ундан сўнг Европа мамлакатларига тарқалган Хозирги
вақтга келиб Кресс салат Буюк Британия, Франция, Скандинавия, Голландия, АҚШ.
Хиндистонда кенг таркалган Бу экин дунёда кенг тарқалаётган сабзавот экинларидан
биридир. Етиштирилиши жихатидан Франция ва АҚШ давлатлари етакчилик қилсада
лекин экспорт қилиш бўйича Хитой биринчи ўринда туради.

Кресс салат Италия, Белгия, Франция, Испания каби мамлакатларнинг асосий

сабзавот екинларидан биидир. Германияда салат истеьмоли барча сабзавотларнинг
3,5% ни, Испанияда 10,5% ни ташкил қилади. Англияда хар йили 750-800 минг тонна
салат етиштирилади, яьни киши бошига 14 кг тўғри келади. Голландия, йилига 100
минг тонна салат экилади. Умуман Ғарбий Европа мамлакатларида хар йили 1,5
миллион тоннага яқин салат етиштиради. Кубада салат умумий сабзавот экинлари
экилган майдонни 8 фоизни эгаллайди. Кресс салатнинг фойдали хусусиятлари
таркибига боғлиқ. Унинг 90% сувдан иборат бўлиб оқсиллар 2.6 г, еғлар 0.7 г,
углеводлар 4.4 г. ни ташкил килади. Махсулотнинг озуқавий қиймати 100 граммида 32
килокалория энергия мавжуд бўлиб, организм учун зарур бўлган A, B, C, D, K, PP
витаминлар ўсимлик таркибида фосфор, магний темир калций кўплаб минерал
моддалар мавжуд. Янгилича истеьмол қилишда иштахани очиб, организмни
токсинлардан тозалаш билан бир қаторда қон босимини нормаллаштиради. Кресс
салат таркибидаги фойдали моддалардан антиоксидантлар бўлиб қариш жараёнини
секинлаштиради

Ўсимлик қуёшли жойларда яхши ўсиб ривожланади. Кресс салат экиладиган

жойининг тупроғи юмшоқ чириндига бой бўлиши керак. Тупроқ мухити (6,0-7,0)
қисман кислотали тупроқларда яхши ривожланади. Етиштириш давомида кўп
миқдорда минерал ўғитлар талаб қилмайди.

Кресс салатни очиқ майдонларда хамда иссиқхоналарда етиштирилади. У барча

турдаги тупроқларда ўса олади. Кресс салат учун энг яхши ўтмишдош экинлар
помидор, бодринг пиёз картошка хисобланади.

Кресс салат тупроқда микроэлементлар билан доимий намликни талаб қилади.

Чунки қурғоқчилик вақтида салат барглари таъмсиз ва дағал бўлиб колади ва хосил
хам кескин камаяди.

Кресс салатни экишдан олдин тупроққа 46-90 г/м2 комплекс ўғитлар солиниб

(25-30 см) хайдалади.

Кресс салат экишнинг мақбул вақти эрта баҳорда (феврал, мартда) ёки кузда

(сентябр-октябрда) далага экилади. Кресс салат 45-60 см, лента усулида икки-уч қатор
қилиб гектарга уруғидан 4-5 кг, сепилади. Уруғларнинг экиш чуқурлиги 1-1.2 см
тупроқ гўнг аралашмаси билан кўмиб суғорилади. Хаво харорати 8-10 даражага
кўтарилганда уруғлар 3-6 кунда униб чиқади. Ўсимликнинг яхши ўсиб ривожланиши
учун хаво харорати 10 даражадан ошмаслиги керак. Хаво харорати 15 даражадан
кўтарилганда гул поя чиқариб гуллайди ва таъмини йўқотади.


background image

35

Ёш майсалар униб чиққандан 10-12 кун ўтгач биринчи марта, икки-уч ҳафта ўтгач

иккинчи-охирги марта ягона қилинади. Ягоналашда баргли салат тупларининг
орасида 8-10 см

қолдирилади.

Баҳордан то кеч кузгача яшил баррасини олиш учун ҳар 15-20 кунда экиш

мумкин, ҳосилдорлиги ҳар гектардан 50-70 центнерни ташкил қилади.

References:

1.

Ш.М.Мирзиёев

“Ўзбекистон

Республикаси

қишлоқ

хўжалигини

ривожлантиришнинг 2020-2030 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш
тўғрисида”ги ПФ-5853-сон Фармони.
2.

Т. Э. Остонақулов, В. И. Зуев, О. Қ. Қодирхўжаев Сабзавотчилик Тошкент – 2008.

3.

Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В.

Пряно-ароматические и пряно-

вкусовые растения: Справочник

.

Библиографические ссылки

Ш.М.Мирзиёев “Ўзбекистон Республикаси қишлоқ хўжалигини ривожлантиришнинг 2020-2030 йилларга мўлжалланган стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида”ги ПФ-5853-сон Фармони.

Т. Э. Остонақулов, В. И. Зуев, О. Қ. Қодирхўжаев Сабзавотчилик Тошкент – 2008.

Дудченко Л. Г., Козьяков А. С., Кривенко В. В. Пряно-ароматические и пряно-вкусовые растения: Справочник.