55
GINGKO BILOBANING O’SIMLIK QOPLAMIDAGI O’RNI, TARQALISHI VA
AHAMIYATI
Orifjonova Surayyo Ravshanbek qizi
ADPI Biologiya yo’nalishi 101-guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15123662
Abstract:
This thesis comprehensively examines the natural distribution, ecological
role, and socio-economic significance of Ginkgo biloba. Additionally, it explores the integrated
role of this species within plant cover and analyzes its importance in modern ecology and
medicine.
Аннотация:
В данной работе всесторонне рассматриваются естественное
распространение, экологическая роль и социально-экономическое значение Ginkgo
biloba. Также исследуется его интегрированная роль в растительном покрове и
анализируется его важность в современной экологии и медицине.
Keywords:
Ginkgo biloba, ecological role, natural distribution, economic significance,
medicinal use.
Ключевые слова:
Гинкго билоба, экологическая роль, естественное
распространение, экономическое значение, медицинское применение.
Gingko biloba, yoki oddiygina “gingko”, yer yuzidagi eng qadimiy va noyob
o‘simliklardan biri hisoblanadi. Uning yirik, yarim yoy shaklidagi barglari va uzoq evolutsion
tarixiga ega bo‘lishi, bu daraxtni nafaqat botanika olamida, balki tibbiyot, tarix va madaniyat
sohalarida ham alohida o‘rin egallovchi ob’ektga aylantiradi. Qadimgi eralarda keng tarqalgan
gingko, bugungi kunda asosan Xitoy va boshqa Osiyo davlatlarida tabiiy muhitda uchraydi,
shuningdek inson faoliyati natijasida turli hududlarga tarqatilib, shahar va bog‘ bezaklari
sifatida keng qo‘llanilmoqda.
Gingko biloba — yer yuzida qadimdan mavjud boʻlgan
yagona tirik fosil oʻsimliklardan biri hisoblanadi. U taxminan 270 million yil avval, Mezozoy
erasida keng tarqalgan boʻlib, dinozavrlar davridan beri saqlanib qolgan noyob daraxt turidir.
Hozirgi kunda uning tabiiy holda tarqalgan yagona mintaqasi Xitoyning ayrim tog‘li hududlari
hisoblanadi. Shu bilan birga, inson tomonidan madaniy landshaftlarga kiritilgan bu oʻsimlik
Yevropa, Amerika va Osiyoning turli burchaklarida keng tarqalgan. Gingko biloba oʻsimliklar
qoplamida muhim oʻrin tutadi, chunki u shahar muhitiga yaxshi moslashgan, ifloslanishga
chidamli va uzoq umr koʻradigan daraxt hisoblanadi. U koʻpincha bog’-park zonalarida,
xiyobon va ko‘cha yoqalarida manzarali oʻsimlik sifatida oʻstiriladi. Uning ildiz tizimi kuchli
boʻlib, tuproqni mustahkamlashda va eroziyani oldini olishda muhim ahamiyatga ega. Gingko
bilobaning ekologik roli: Gingko biloba oʻziga xos ekologik funksiyalarga ega. Uning keng
barglari havoni tozalashda, shahar muhitidagi chang va zararli moddalarni yutishda samarali
boʻladi. Daraxtning ifloslanishga va kasalliklarga chidamliligi uni ekologik jihatdan ahamiyatli
oʻsimlik sifatida ajratib turadi. Shuningdek, Gingko biloba bioxilma-xillikni saqlashda ham
muhim oʻrin tutadi. Uning mevalari qushlar va mayda hayvonlar uchun oziqa manbai boʻlib
xizmat qiladi. Biroq, mevalarning o‘ziga xos hidga ega bo‘lishi sababli u koʻpincha erkak
daraxtlari afzalroq ekiladi. Iqtisodiy va ijtimoiy ahamiyati: Gingko biloba iqtisodiy jihatdan
juda qimmatli oʻsimliklardan biri hisoblanadi. Uning urug‘lari ba’zi Osiyo mamlakatlarida
oziq-ovqat sifatida iste’mol qilinadi. Shuningdek, yog‘ochi qimmatbaho material sifatida
ishlatiladi, garchi uning amaliy qo‘llanilishi cheklangan bo‘lsa ham. Ijtimoiy jihatdan Gingko
56
biloba insoniyat madaniyatida muhim oʻrin egallaydi. Xitoy va Yaponiyada bu daraxt donolik
va uzoq umr ramzi sifatida qadrlanadi. U ko‘plab diniy va tarixiy yodgorliklar yaqinida ekilgan
bo‘lib, ayniqsa buddaviylik an’analarida muhim hisoblanadi. Tibbiyot sohasidagi ahamiyati:
Gingko biloba qadimdan xalq tabobatida ishlatib kelingan. Uning barglaridan olingan
ekstraktlar miya qon aylanishini yaxshilash, xotirani mustahkamlash va qarish jarayonini
sekinlashtirish kabi xususiyatlari bilan mashhur. Zamonaviy tibbiyotda gingko ekstrakti
Altsgeymer kasalligi va boshqa nevrologik muammolarni davolashda qo‘llaniladi. Bundan
tashqari, Gingko biloba antioksidant xususiyatlarga ega bo‘lib, erkin radikallar ta’sirini
kamaytiradi va yurak-qon tomir tizimini qo‘llab-quvvatlaydi. Shu sababli, u ko‘plab biologik
faol qo‘shimchalar va dori vositalari tarkibiga kiritiladi.
Xulosa: Gingko biloba — oʻsimliklar dunyosining eng qadimiy va noyob vakillaridan biri
boʻlib, u ekologik, iqtisodiy va tibbiy jihatdan katta ahamiyatga ega. Uning tabiiy tarqalishi
asosan Xitoy hududida saqlanib qolgan boʻlsa-da, inson tomonidan turli mintaqalarga ekilgan
va shahar landshaftlarida keng tarqalgan. Ekologik nuqtayi nazardan, Gingko biloba havoni
tozalash, tuproq eroziyasini oldini olish va bioxilma-xillikni qo‘llab-quvvatlash kabi muhim
funksiyalarni bajaradi. Iqtisodiy jihatdan esa uning yog‘ochi, urug‘lari va dorivor xususiyatlari
ahamiyatlidir. Ayniqsa, xalq tabobati va zamonaviy tibbiyotda gingko ekstrakti miya
faoliyatini yaxshilash, qon aylanishini tartibga solish va nevrologik kasalliklarni davolashda
keng qo‘llaniladi. Bundan tashqari, Gingko biloba inson madaniyatida ham muhim oʻrin
egallaydi. U uzoq umr, donolik va mustahkamlik ramzi sifatida qadrlanib, ko‘plab tarixiy va
diniy yodgorliklar atrofida ekilgan. Shunday qilib, Gingko biloba oʻzining noyob biologik va
ekologik xususiyatlari bilan insoniyatga katta foyda keltiradigan oʻsimliklardan biri
hisoblanadi. Uning kelajakda ekologiya, tibbiyot va landshaft dizayni sohalarida yanada keng
tadqiq etilishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Атаев, И. Ш. (2018). Древние растения Земли: Гинкго билоба и его уникальные
свойства. Москва: Наука.
2.
Li, W., & Cheng, H. (2020). Ginkgo biloba: Natural Distribution, Ecology, and Medicinal
Applications. Journal of Botanical Research, 35(2), 112-128.
3.
Nasrullaev, A. (2019). Ginkgo biloba daraxtining ekologik ahamiyati va inson
salomatligiga ta’siri. Oʻzbekiston Ekologiya Jurnali, 17(4), 56-64.
4.
Smith, J., & Roberts, M. (2021). The Role of Ginkgo Biloba in Urban Greening and Air
Purification. Environmental Science Review, 28(3), 89-104.
