34
SUVO’TLAR BO’LIMI SISTEMATIKASI EKOLOGIYASI VA AHAMIYATI
Madaminova Gulchiroy Dilshodbek qizi
Andijon Davlat Pedagogika Instituti
Aniq va tabiiy fanlar fakulteti Biologiya yo’nalishi
1-bosqich 101-guruh talabasi
Madaminovagulchiroy1@gmail.com
https://doi.org/10.5281/zenodo.15123325
ANNOTATSIYA
: Bu tezisda suvo’tlar ekologiyasi,sistematikasi, tarqalishi tabiat va inson
hayotidagi ahamiyati haqida ma’lumotlar keltirilgan.
АННОТАЦИЯ
: В диссертации представлены сведения об экологии, систематике,
распространении водорослей и их значении в природе и жизни человека
ANNOTATION
: This thesis provides information on the ecology, systematics,
distribution, and importance of algae in nature and human life.
Kalit so’zlar
: algologiya, plastinkasimon, jinsiy, jinssiz, vegetativ, ipsimon geterotrixial,
ripodial palmelloid
Ключевые слова
: альгология, пластинчатые, бесполые, вегетативные,
нитевидные гетеротрихиии, риподиальные пальмеллоидные.
Keywords
: algology, plate-like, sexual asexual, vegetative, filamentous heterotrichous,
ripodial palmelloid.
Suvoʻtlarini algalogiya fani oʻrganib, tuban oʻsimliklar orasida turlarga boyligi jihatidan
zamburugʻlardan keyingi oʻrinda turishi oʻrganilgan. Suvoʻtlari dunyo okeani biomassasining
80% ini hosil qilib dunyo okeani hayvonlarining asosiy ozuqa manbai vazifasini bajaradi.
Bundan tashqari fotosintez jarayonini amalga oshirib suv muhiti uchun, suvdagi hayot uchun
1.5 trillion tonna kislorod ishlab chiqaradi. Suvo’tlari morfologik tuzilishiga ko’ra bir necha
turga bo’linadi. Bularga monad struktura, ko’kkoid struktura, ipsimon struktura, har xil
ipsimon-geterotrixial struktura, plastinkasimon struktura, sifonal struktura, sifonoklodial
ipsimon struktura, rizopodial struktura va palmelloid strukturaga bo’linadi. Masalan: kokkoid
strukturali suvo’tlari bir hujayrali yoki kollonial tuzilishga ega bo’lib, vegetativ davrida
harakatsiz bo’ladi. Suvoʼtlar asosan 9 ta katta boʻlimga boʻlinadi. Bular:
1. Koʻk-yashil suvoʻtlari (Cyanophyta) bo’limi.
2. Qizil suvoʻtlar (Rhadophyta) bo’limi.
3. Qoʼngir suvoʼtlar (Phalophyta) bo’limi.
4. Sariq-yashil suvoʻtlar (Xanthophyta) bo’limi.
5. Diatom suvoʻtlari (Bacillariophyta) bo’limi.
6. Perrofit suvoʻtlari (Pyrrophyta) bo’limi.
7. Yashil suvoʻtlar (Chlorophyta) bo’limi.
8. Tillarang suvoʻtlar (Chrysophyta) bo’limi.
9. Evglena suvoʻtlari (Euglenophyta) bo’limi
Bu suvoʻtlari tarkibida turli xil moddalarni, pigmentlarni saqlaydi. Bu modda va
pigmentlarga xlorofill "a", "b", "c", "d", neoksantin, lyutein, fukoksantin, karontin, ksantofill,
fikotsian kiradi. Zahira modda sifatida kraxmal saqlanadi. Suvo‘tlar tabiatda kislorod ishlab
chiqaruvchi asosiy manbalardan biri bo‘lib, oziq zanjirida muhim o‘rin egallaydi. Inson
hayotida ular tibbiyotda, oziq-ovqat sanoatida bioyoqilg’i sifatida va suvni tozalashda
qo‘llaniladi. Suvoʻtlari yashash muhitiga koʻra quruqlikda va suvlikda yashaydiganlariga
35
bo’linadi. Suvoʻtlari ekologik jihatdan turli xil mintaqa va iqlimlarda oʻsishga moslashgan.
Daryolarda, daryolarning chuqur qatlamlarida, organik moddaga boy suv havzalarida, toza,
tiniq va iliq suv havzalarida, hovuzlarda va hattoki ifloslangan suvlarda ham oʻsishga
moslashgan. Masalan diatom suvoʻtlari harorati va kimyoviy tarkibi har xil boʻlgan dengiz va
okean suvlarida, chuchuk suvlarda bentos va plankton organizm hisobida hayot kechiradi.
Suvo‘tlari — tabiatda uchraydigan eng ajoyib va foydali mahsulotlar hisoblanadi. Suvo‘tlari
noyob foydali moddalarga juda boy bo‘lgani tufayli ular keng ko‘lamli foydali xususiyatlarga
ham egadir. Suvo‘tlarining foydali xususiyatlari. Kalsiy manbai: Suvo‘tlarida sutdagidan 10
marta va go‘shtdagidan esa 8 marta ortiq kalsiy moddasi mavjud. Ishqorlanish: Suvo‘tlari
kislotalilikni me’yorda saqlagan holda qonning ishqorlanishini oshirish xususiyatiga ega.
Dengiz karami (laminariya).
Bu jigarrang suv o‘ti ko‘pincha okean qirg‘oqlarida
uchraydi. Uni an’anaviy Osiyo taomlarida ko‘p ishlatishadi. Lekin, laminariyaning foydali
samarasini qo‘shimcha ozuqalardan olsa ham bo‘ladi.
Qizil suv o‘tlari
. Suv o‘tlarining bu turini butun holida yoki yorma ko‘rinishida sotib
olish mumkin. Yorma ko‘rinishidagi suv o‘tlarini salatlarga, sabzavotli garnirlarga va
sho‘rvalarga qo‘shsangiz bo‘ladi.
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki suvo’tlari inson hayotida va tabiatda juda katta o’rin
tutadi. Suvo’tlari suv muhiti uchun kislorod mabai, suv hayvonlari uchun ozuqa manbai
hisoblanadi.Tarkibida turli xil moddalarni saqlaydi. Suvo’tlarning ekologiyasi haqida gap
ketadigan bo’lsa ular turli xil muhitda, turli xil sharoitda yashashga moslashgan.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Botanika. Tuban o'simliklar. Tojiiboyev SH.pdf
2.
Tuban o'simliklar (L.Velikanov va boshq.) pdf
3.
https://daryo.uz/2017/04/10/suv-otlari-suvosti-dunyosining-inson-uchun-foydasi
4.
https://t.me/tabiiyfanlar_elektronkutubxonasi
