57
ОЛИНАДИГАН ТИШ ПРОТЕЗЛАРИ МАВЖУД БЕМОРЛАРДА
АДЕНТИЯНИНГ ТАРҚАЛГАНЛИГИ ВА УНИНГ РИВОЖЛАНИШ
ОМИЛЛАРИ
Тухтаева Махсуда Махсудовна
https://orcid.org/0009-0001-4906-1563
https://doi.org/10.5281/zenodo.15128664
Аннотация.
Тишлар тўлиқ йўқотилганида чайнаш функцияси умуман йўқолади.
Овқатни фақат милк ва тил билан ишқалаш орқали қабул қилиш мумкин. Фақат
юмшоқ консистенцияли майдаланган озиқ-овқатларни қабул қилиш имконли бўлади.
Сўлак безлари йўлларининг диаметри кексаликда кичраяди. Тишлар тўлиқ
йўқотилганида, шунингдек, сўлак безлари секретининг таркиби ўзгаради. Бунинг
натижасида сўлак миқдори камаяди, овқат бўлаклари сўлак билан кам намланади ва бу
овқат ҳазм қилинишининг бузилишига, бунинг оқибатида эса ошқозон-ичак тракти
касалликларига олиб келади
Калит сўзлар.
Геронтология масалалари, адентия, объектив- субъектив
сабаблар, атрофия метафилактикаси, остеопороз.
Стоматологик касалликлар турли хил, лекин бу хилма-хиллик орасида пародонт
патологияси ўзининг ижтимоий, эстетик ва тиббиёт муаммоси сифатида
тарқалганлиги туфайли ажралиб туради Иккиламчи умумий пародонтит билан
чақирилган иккиламчи адентияда протезлашнинг прооксидант ва антиоксидант
тизимга таъсири адабиётларда келтирилган[1,5].
Бутунжаҳон
соғлиқни
сақлаш
ташкилотининг
маълумотларига
кўра,
даволанмаган пародонт касалликлари оқибатида юзага келувчи тиш-жағ тизимидаги
функционал бузилишлар кариес асоратларидан 5 баробар кўпроқ учрайди.
Тишларнинг қисман бўлмаслиги (қисман иккиламчи адентия) энг кўп тарқалган
касалликлардан бири ҳисобланади. Бутунжаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотининг
маълумотларига кўра, ер шарининг турли минтақаларида 75% гача аҳоли ундан азият
чекади[2,6].
Жаҳонда олиб борилган тадқиқотлар натижасига кўра, адентия билан мурожаат
қилган беморларда комплекс олинадиган протезларини қўллаш натижаларини
яхшилаш бўйича қатор илмий натижалар қўлга киритилди: кекса ёшдаги беморларда
суяк тўқимаси нуқсони натижасида келиб чиққан пастки ва юқори жағдаги альвеолар
ўсимта атрофиясини коррекция қилиш бўйича амалий стоматология ютуқлари етарли
даражада эмас тўлиқ адентияда профилактиканинг патогенетик асосий ва
ривожланаётган атрофиянинг метафилактикаси, жағларнинг остеопорози ва юз-жағ
сохасининг анатомо-топографик пропорцияларининг ўзгариши суяк тўқимасига
тушаётган функционал зўриқиш хисобига юзага келиши исботланган. Тишларни тўлиқ
йўқотганда ёндош тўқималарга босимнинг бўлмаслиги натижасида функционал
бузилишлар, юз скелети ва уни қопловчи юмшоқ тўқималарнинг атрофияси
зўриқади[3,6].
Ўтказилган текширувлар ҳулосаси асосида, беморларда тиш катакчасининг
регенератор жараёнлари “Биофаол шиша” остеопластик ашъёни тромбоцитларга бой
плазма плазмаси билан бирга қўлланилганда энг яхши клиник натижа олинган.
58
Олинган тиш катакчасини остеопластик операциясида “Биофаол шиша” остеопластик
ашъёни тромбоцитларга бой плазмаси билан комплекс тарзда қўлланилганда,
регенерация ва етук суяк тўқимасига айланиши учун ўртача 1,5–3 ой лозим бўлади.
Янги ҳосил бўлаётган суякнинг ўртача ўсиши ва зичлиги рентген визиография усули
ва “Image – J” (Wayne Rasband, National Institute of heath, USA) дастури ёрдамида олинган
рентген тасвирлар орқали ёнидаги ва симметрик соҳаларга нисбатан аниқланди.
Замонавий маҳаллий остеопластик ашъёни қон аутоплазмаси билан биргаликда
қўллашнинг комплекс ёндашуви, катакчанинг битиш муддатини 6–8 кунгача
қисқартириш, олинган тиш катакчасида янги тўлақонли суяк структурасини
шакилланиш даврида операциядан кейинги яллиғланиш асоратларини 100%гача
олдини олишга имконият беради.
Анатомик – топографик тавсифномаларни интеграл баҳолаш мезонларини
стандартаризация қилиш бўйича ишлаб чиқилган кўрсаткични қўллаш натижалари,
тўлиқ бирламчи аденияли беморларни клиник кўринишини ифодаланиши бўйича
ажратиш имкониятини берди.
Тишларнинг
тўлиқ
йўқлигида
даволаш
–
ташислаш
тактикасида
электромиография ва миостимуляцияни қўллаш тадқиқотнинг кейинги босқичи
бўлди. Бу тамойилда, чайнов мушаклари электромиографиясини оптимал баҳолаш
мақсадида, тана оғирлиги индекси (ТОИ) ўзгаришларини тўғридан – тўғри
корреляцияси ва ёш ўтган сари регрессияловчи паст физик фаоллик кўрсаткич
маълумотларини (Kaur M., 2009) инобатга олиш лозим.
Ёш ортган сари табиий тишларнинг йўқотилиши ва адентияда аниқланишича,
электромиографик фаолликнинг ўртача кўрсаткичлари актив m.masseter (-0,812;
Р=0,111) ва m.temporalis, актив (-2,693; Р=0,023) ва пассив 18 (-2,064; Р=0,027) мушак
қисқаришларида камаяди, бунда ТОИ камайиши кузатилади. Ўтказилган таҳлилда
ёшни чайнаш ҳусусиятининг ёмонлашига тўғридан тўғри таъсирини аниқланди, бу эса
электромиографик фаолликнинг пасайиши билан тасдиқланди. Ёш ортган сари тўлиқ
иккиламчи адентияда чайнов мушаклар қалинлигининг тинч ҳолатида прогрессив
камайиши ва максимал сиқиш амплитудасининг пасайиши кузатилади.
Тўлиқ олинадиган тиш протезли беморларда функционал табиий тишли
шахсларга нисбатан, чайнов пайтида мушакларнинг паст фаоллиги аниқланди. Тўлиқ
иккиламчи адентияли кекса беморларни комлекс даволашда чайнов мушакларининг
контрактиллигини стимуляциясида териаро электронейромиостимуляцияни қўллаш
самаралидир. Ўтказилган тадқиқотлар натижасида исботландики, иккиламчи
адентияли беморларни текширувдан ўтказишни оптималлашган тизими ўз ичига
текширувнинг субъектив ва объектив усуллар комплекси, ҳамда қўшимча
электромиография (ЭМГ) ва лазерли доплер флоуметрия (ЛДФ) таҳлилларини ўз ичига
олади.
Тўлиқ иккиламчи адентияда лазерли доплер флоуметрия услуби тўқимани қон
билан перфузия катталигини ўлчаб, лазерли нурланиш билан зондланаётган тўқима
ҳажмида эритроцитлар оқимини аниқлайди, микроциркуляция бузилишларини
ташҳислаш ҳамда парадонт тўқимастдаги дегенератив ва атрофик ўзгариш
белгиларини
дифференциялаш
имкониятини
беради.
Териаро
электронейростимуляциянинг превентив сеанслари тўлиқ иккиламчи адентияли кекса
59
беморларда лингвализирланган (тўғри) ва ясси окклюзияларни даволаш босқичларида
комплекс даволашда суст чайнов мускулатуранинг контртактильнигини кучайишига,
асаб–мушак импульсини ортишига ва шиллиқ қаватдаги атрофик жараёнларни
регенерациясига кўмаклашади.
Инфекцион агрессиянинг эрта босқичларида, адаптив иммунитет ҳали
шакилланмаган вақтда, ҳимоя вазифаси носпецифик омилларга (фагоцитоз, лизоцим,
секретор иммуноглобулинлар) таълуқли бўлади. Шу муносабат билан биз тишларни
тўлиқ йўқотган ўрта ёшдаги, ёши катта ва кекса беморларда оғиз бўшлиғини шиллиқ
қавати даражасида ҳимоя механизмларни комплекс тарзда ўргандик. Клиник
материалларни таҳлилида кўрсаткичлар меъёрдан фарқли беморларни ажратиб олиш
зарурияти пайдо бўлади. Бизнинг ишда соғлом беморларда (назорат гуруҳи)
аниқланган меъёр сифатида М±2δ кўрсаткич чегараси белгиланди, чунки бу оралиқда
варицид қаторнинг 95% тури жойлашган. Пастда кўрсатиб ўтиладики, беморларда
соғлом кишиларга нисбатан ФАН, ФЧ, лизоцим ва SigA кўрсаткичлари пасайган.
Шунинг учун М±2δдан паст бўлган синамалар ижобий ҳисобланади.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Александр Агафонов. Тишларни протезлаш: хусусиятлари / / янги ҳафта: газета.
— 2013. - 26 ноябр. Ноябр куни Архивланган 28, 2013.
2.
Кўпайтиришдан тишлари (инглиз тили) (декабр 18, 2015). - Press-Релиз. Кириш:
11 Йил 2021 Сентябр. Архивланган 3. сентябр куни 17, 2016.
3.
Данилина Т. F., Жидовинов А. V. Галваноз оғиз мукозасининг прекансероз
касалликларининг пайдо бўлиши ва ривожланишининг омили сифатида. Волгоград
илмий ва тиббий журнали. -2012. - Но. 3. - 37-39 бетлар.
4.
Данилина Т. F., Жидовинов А. V., Порошин А. V., Хвостов С. N. металл протезли
беморларда оғиз бўшлиғи галванозининг олдини олиш / / янги тиббий технологиялар
Бюллетени. -2012. - Вол. 19, Но. 3. - пп. 121-122.
5.
Данилина Т. F., Жидовинов А. V., Порошин А. V., Хвостов С. N., Майборода А. Ю.
Металл ортопедик тузилмалари бўлган беморларда оғиз бўшлиғи галванозининг
диагностик имкониятлари / / замонавий юқори технологияли технологиялар. -2012. -
Но. 2. - пп. 49-51.
6.
Данилина Т. F., Михалченко Д. V., Жидовинов А. V., Порошин А. V., Хвостов С. N.,
Вирабян В. A. оғиз бўшлиғи галванозини ташхислашда потансиёметрларнинг
функсионаллигини кенгайтириш / / янги тиббий технологиялар Бюллетени. Електрон
нашр. -2013. - Но. 1. - п. 260.
7.
Данилина Т. F., Михалченко Д. V., Наумова В. N., Жидовинов А. V. ортопедик
стоматологияда кастинг. Клиник жиҳатлари. Волгоград: Волгсму нашриёти, 2014 йил.
p. 184.
8.
Данилина Т. F., Порошин А. V., Михалченко Д. V., Жидовинов А. V. Хвостов С. N. оғиз
бўшлиғида галванознинг олдини олиш усули / / Россия Федерацияси ихтироси учун
Patent Но. 2484767, ариза 23.12.2011, публ. 20.06.2013. - Бюл. 17. -2013.
9.
Данилина Т. F., Сафронов В. E., Жидовинов А. V., Гумилевский Б. Ю. Тиш нуқсони
60
бўлган беморларни комплекс даволаш самарадорлигини клиник ва лаборатория
баҳолаш//ХХII асрда Соғлиқни сақлаш ва таълим илмий мақолалар журнали. -2008. -
Вол. 10, Но. 4. - пп. 607-609.
10.
Жидовинов А. V. Металл протезли беморларда оғиз бўшлиғи галванозини
ташхислаш ва олдини олишнинг клиник ва лаборатория усулларидан фойдаланишни
асослаш / Жидовинов А. V./ / диссертация. - Волгоград Давлат Тиббиёт Университети. -
Волгоград, 2013.
11.
Жидовинов А. V. металл протезли беморларда оғиз бўшлиғи галванозини
ташхислаш ва олдини олиш учун клиник ва лаборатория усулларидан фойдаланишни
асослаш: Реферат. дис Мидия. сcи.- Волгоград, 2013.-23 п.
12.
V. I., Михалченко В. V., Порошин А. V., Жидовинов А. V., Величко А. S., Майборода А.
Ю. Тиш имплантациясини оссеоинтеграция қилиш даврида вақтинча протезлаш усули
/ / замонавий юқори технологияли технологиялар. -2013. - Но. 1. - 55-58 бетлар.