20
TAKOMILLASHMAGAN ZAMBURUG‘LARNING UMUMIY TASNIFI VA ASOSIY
VAKILLARI
Nosirova Ruxshona Zafarjon qizi
Andijon Davlat Pedagogika Instituti, Aniq va tabiiy fanlar fakulteti,
Biologiya yo’nalishi 2-bosqich 203-guruh talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15179456
Annotatsiya:
Takomillashmagan zamburug‘lar (Fungi Imperfecti) jinsiy ko‘payish
bosqichi aniqlanmagan yoki hali o‘rganilmagan zamburug‘lar guruhiga kiradi. Ular asosan
vegetativ yoki konidial sporalar yordamida ko‘payadi va biologik xilma-xilligi, ekologik roli
hamda iqtisodiy ahamiyati jihatidan muhim organizmlar hisoblanadi. Ushbu maqolada
takomillashmagan zamburug‘larning tasnifi, asosiy vakillari va ularning ahamiyati haqida
ma’lumot beriladi.
Abstract
: Imperfect fungi (Fungi Imperfecti) belong to a group of fungi whose sexual
reproduction stage has not been identified or studied. They mainly reproduce through
vegetative or conidial spores and are important organisms in terms of biological diversity,
ecological role, and economic significance. This article provides information on the
classification, main representatives, and significance of imperfect fungi.
Аннотация
: Несовершенные грибы (Fungi Imperfecti) относятся к группе грибов, у
которых не выявлена или не изучена стадия полового размножения. Они в основном
размножаются вегетативным путем или конидиальными спорами и являются
важными организмами с точки зрения биологического разнообразия, экологической
роли и экономической значимости. В данной статье представлена информация о
классификации, основных представителях и значении несовершенных грибов.
Kalit so‘zlar:
takomillashmagan zamburug‘lar, Fungi Imperfecti, konidial sporalar,
Aspergillus, Penicillium, Fusarium, Alternaria, Trichophyton, mitosporik zamburug‘lar.
Key words:
imperfect fungi, Fungi Imperfecti, conidial spores, Aspergillus, Penicillium,
Fusarium, Alternaria, Trichophyton, mitosporic fungi.
Ключевые слова
: несовершенные грибы, Fungi Imperfecti, конидиальные споры,
Aspergillus, Penicillium, Fusarium, Alternaria, Trichophyton, митоспоровые грибы.
Kirish
Zamburug‘lar (Fungi) heterotrof organizmlar bo‘lib, ular organik moddalarni parchalash
orqali oziqlanadi. Zamburug‘larning aksariyati jinsiy va jinsiy bo‘lmagan (vegetativ) yo‘l bilan
ko‘payadi. Biroq, ba’zi zamburug‘larning jinsiy ko‘payish bosqichi aniqlanmagan bo‘lib, ular
"takomillashmagan zamburug‘lar" (Fungi Imperfecti) yoki Deuteromycetes deb nomlanadi.
Ushbu guruh o‘ziga xos biologik xususiyatlarga ega bo‘lib, ularning ko‘pchiligi ekologik
muhitda muhim rol o‘ynaydi.
Umumiy tasnifi
Takomillashmagan zamburug‘lar asosan konidial yo‘l bilan ko‘payadi va jinsiy ko‘payish
bosqichi kuzatilmaydi. Ular Deuteromycota deb ataladigan norasmiy guruhga kiritiladi. Ilmiy
tasnifga ko‘ra, ularning ayrim vakillari Ascomycota yoki Basidiomycota bo‘limlariga tegishli
bo‘lishi mumkin. Deuteromycetes guruhining asosiy xususiyatlari quyidagilardan iborat:
Ko‘payish usuli – asosan konidial sporalar orqali vegetativ yo‘l bilan ko‘payadi.
Strukturasi – gifenlari septali bo‘lib, ayrim turlari mitseliy hosil qiladi. Ekologik roli –
saprotrof, parazit va simbiont sifatida yashaydi.
21
Asosiy vakillari
1. Aspergillus Bu turkumga kiruvchi zamburug‘lar keng tarqalgan bo‘lib, tuproq, havo va
organik qoldiqlarda uchraydi. Ayrim vakillari oziq-ovqat mahsulotlarining buzilishiga sabab
bo‘lishi mumkin. Aspergillus flavus aflatoksin ishlab chiqarib, sog‘liq uchun xavfli hisoblanadi.
Boshqa turlari farmatsevtikada ishlatiladi.
2. Penicillium Penicillium zamburug‘lari antibiotiklar, ayniqsa, penitsillin ishlab
chiqarishda muhim ahamiyatga ega. Shuningdek, bu turkumga kiruvchi zamburug‘lar pishloq
ishlab chiqarishda ham ishlatiladi. Tuproqda, o‘simlik qoldiqlarida va oziq-ovqat
mahsulotlarida keng tarqalgan.
3. Fusarium Fusarium turkumiga mansub zamburug‘lar asosan o‘simlik kasalliklarini
keltirib chiqaradi. Ayrim turlari mikotoksinlar ishlab chiqarib, hayvon va odamlar uchun
zaharli hisoblanadi. Fusarium solani kartoshka va pomidor kasalliklarini chaqiradi.
4. Alternaria Bu zamburug‘lar asosan chirigan mevalar, sabzavotlar va o‘simlik barglarida
uchraydi. Alternaria alternata fitopatogen hisoblanadi va o‘simliklarning jigarrang dog‘
kasalligini keltirib chiqaradi.
5. Trichophyton Trichophyton turkumiga mansub zamburug‘lar dermatofitoz kasalligini
keltirib chiqaradi. Ular inson va hayvon terisi, sochlari va tirnoqlariga ta’sir qiladi. Masalan,
Trichophyton rubrum oyoq va qo‘l terisida zamburug‘li infeksiyalar chaqirishi mumkin.
Ahamiyati
Takomillashmagan zamburug‘lar turli sohalarda muhim ahamiyatga ega:
Tibbiyotda – ba’zi turlari antibiotiklar ishlab chiqarish uchun ishlatiladi, biroq ayrimlari inson
kasalliklarini keltirib chiqaradi. Qishloq xo‘jaligida – o‘simlik kasalliklariga sabab bo‘lishi
mumkin. Masalan, Fusarium va Alternaria turlari hosildorlikka zarar yetkazadi.
Oziq-ovqat sanoatida – ayrim zamburug‘lar fermentatsiya jarayonida ishtirok etadi va
mahsulot sifatini oshiradi. Ekologiyada – organik moddalarni parchalaydi va tuproq
unumdorligini oshirishda ishtirok etadi.
Xulosa
Takomillashmagan zamburug‘lar mikrobiologiya va ekologiya uchun muhim
organizmlar bo‘lib, ularning biologik xususiyatlari, turli sohalardagi roli va iqtisodiy ahamiyati
katta. Ushbu zamburug‘larni chuqur o‘rganish ularning foydali jihatlarini aniqlash va zararli
turlarini nazorat qilishga yordam beradi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Алексеева, И. В., & Степаненко, В. Н. (2015). Микология: учебное пособие. Москва:
Издательство МГУ.
2.
Deacon, J. W. (2006). Fungal Biology. Blackwell Publishing.
3.
Мирзаев, М., & Каримов, Ш. (2018). Микробиология ва биотехнология асослари.
Тошкент: Фан.
4.
Webster, J., & Weber, R. (2007). Introduction to Fungi. Cambridge University Press.
