72
GOSPITAL PEDAGOGIKA TUSHUNCHASI: NAZARIY ASOSLARI VA AMALIY
AHAMIYATI
Rejabaliyeva Madinaxon Tursunboy qizi
Andijon Davlat Pedagogika Instituti Biologiya yo’nalishi talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15222690
Annotatsiya:
Ushbu maqolada gospital pedagogikaning mazmuni, asosiy vazifalari,
prinsiplari va uning dolzarbligi tahlil qilingan. Shuningdek, xorijiy davlatlar tajribasi va
O‘zbekistonda bu sohani rivojlantirish istiqbollari ko‘rib chiqilgan. Muallif gospital
pedagogikaning bolalar rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi, sog‘ligi bilan bog‘liq
muammolarga duch kelgan o‘quvchilar uchun ta’lim olishda teng imkoniyatlar yaratish
zarurligini asoslab bergan.
Kalit so’zlar:
Gospital pedagogika, inklyuziv ta’lim, individual yondashuv, pedagogik
qo’llab-quvvatlash, bolalar huquqlari, tibbiy-pedagogik muhit.
Abstract:
This article analyzes the content, main tasks, principles and relevance of
hospital pedagogy. The experience of foreign countries and the prospects for the development
of this area in Uzbekistan are also considered. The author substantiates the positive impact of
hospital pedagogy on the development of children and the need to create equal opportunities
for students with health problems in education.
Keywords:
Hospital pedagogy, inclusive education, individual approach, pedagogical
support, children’s rights, medical-pedagogical environment.
Аннотация:
Встатье анализируются содержание, основные задачи, принципы и
актуальность больничной педагогики. Также был рассмотрен опыт зарубежных стран и
перспективы развития данной сферы в Узбекистане. Автор обосновал положительное
влияние больничной педагогики на развитие детей и необходимость создания равных
образовательных возможностей для учащихся с проблемами здоровья.
Ключевые слова:
Госпитальная педагогика, инклюзивное образование,
индивидуальный подход, педагогическое сопровождение, права детей, лечебно-
педагогическая среда.
XXI asrda ta’limning inklyuziv yondashuvi kundalik hayotga tobora chuqur kirib
bormoqda. Har bir bola, u qanday sog‘lig‘i yoki jismoniy imkoniyatga ega bo‘lishidan qat’i nazar,
sifatli ta’lim olish huquqiga egadir. Shu nuqtayi nazardan, tibbiy muassasalarda yoki uy
sharoitida uzoq vaqt davolanishga majbur bo‘lgan bolalarning ta’limdan chetda qolib
ketmasligi ta’minlanishi lozim. Bu ehtiyojni qondirish uchun gospital pedagogika tizimi
shakllanmoqda. Zamonaviy taʼlim tizimi har bir bolaga teng imkoniyatlar berishni, ularning
sogʻligi, ijtimoiy holati va yashash joyidan qatʼi nazar, toʻliq rivojlanishini taʼminlashga
intilmoqda. Shu nuqtayi nazardan, uzoq muddatli kasallik tufayli statsionar muassasalarda
davolanayotgan bolalarning taʼlim olish huquqini taʼminlash masalasi dolzarb ahamiyat kasb
etmoqda.
Gospital pedagogika — bu sogʻliq muassasalarida (shifoxonalarda) davolanayotgan
bolalarga moʻljallangan maxsus taʼlim shaklidir. Bu tizimning asosiy vazifasi – kasal bolalarning
sogʻligiga zarar yetkazmagan holda ularning bilim olish jarayonini davom ettirish,
ijtimoiylashuvini taʼminlash, psixologik qoʻllab-quvvatlashdan iborat. Dastlabki gospital
maktablar Germaniyada 19-asrning oxirlarida tashkil etilgan boʻlib, hozirgi kunda AQSh, Buyuk
Britaniya, Fransiya, Rossiya, Yaponiya va boshqa koʻplab davlatlarda keng rivojlangan.
73
Gospital pedagogika quyidagi nazariy yoʻnalishlarga asoslanadi:
- Insonparvarlik pedagogikasi – har bir bolaning huquqi, salomatligi va rivojlanishini
birinchi oʻringa qoʻyadi.
- Differensial va individual yondashuv – har bir bolaning sogʻligiga, kasallik shakliga va
psixologik holatiga qarab moslashtirilgan dars uslublari.
- Psixologik-pedagogik qoʻllab-quvvatlash – kasallik sababli stressga tushgan bolalarni
ruhiy jihatdan mustahkamlash.
Amaliyotda gospital pedagogikasi quyidagi yoʻnalishlarda olib boriladi:
- Kasbiy tayyorgarlikka ega pedagoglar – sogʻliqni saqlash sharoitida ishlash uchun
maxsus tayyorlangan oʻqituvchilar jalb qilinadi.
- Moslashtirilgan oʻquv dasturlari – qisqartirilgan, soddalashtirilgan, shaxsiy
rejalashtirish asosidagi dasturlar qoʻllaniladi.
- Psixologik xizmatlar – tibbiy-psixologik xodimlar ishtirokida maxsus terapiya
mashgʻulotlari oʻtkaziladi.
- Masofaviy taʼlim imkoniyatlari – ayniqsa pandemiya davrida katta oʻrin egallagan.
Oʻzbekistonda gospital pedagogikasi hali keng joriy etilmagan boʻlsa-da, bu borada ayrim
bosqichli ishlar amalga oshirilmoqda. 2023-yilda Sogʻliqni saqlash vazirligi hamda
Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi tomonidan Toshkent shahridagi baʼzi statsionar
markazlarda tajriba tariqasida gospital sinflar tashkil etildi. Shu bilan birga, BMTning Bolalar
fondi (UNICEF) bu borada xalqaro ekspertlar ishtirokida pilot loyihalarni amalga oshirmoqda.
Gospital pedagogika — bolalar sogʻligidagi cheklovlarga qaramasdan, ularning
intellektual va ijtimoiy rivojlanishini taʼminlashga xizmat qiluvchi muhim pedagogik tizimdir.
Uning nazariy asoslari bolaga insonparvarlik bilan yondashish gʻoyasiga tayanadi, amaliyoti esa
sogʻliq muassasalarida samarali taʼlim jarayonini tashkil etishni koʻzda tutadi. Oʻzbekistonda bu
tizimni keng joriy qilish orqali inkluziv taʼlim tamoyillarini amalda roʻyobga chiqarish mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
Ю.Г. Тонконогий. “Госпитальная педагогика: теория и практика”. Москва, 2018.
2.
UNESCO. “Inclusive education and children with disabilities”. 2020.
3.
UNICEF Uzbekistan. “Hospital schools and inclusive education: Pilot Project Reports”.
Toshkent, 2023.
4.
Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi, 41-modda: “Har kim taʼlim olish huquqiga ega.”
5.
S. Karimova. “Maxsus pedagogika asoslari”. Toshkent, 2021.
6.
V.A. Slastenin, I.F. Isaev. “Pedagogika”. Moskva: Akademiya, 2019.
