81
LAKTAZA FERMENTINING FAOLIYATIDA OQSIL TABIATLI O’SISH
OMILINING O’RNI
Xidirova Sojida Husniddin qizi
PhD, Samarqand Davlat Tibbiyot Universiteti
Patologik fiziologiya kafedrasi tayanch doktoranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.15239372
Annotatsiya
. Ushbu tezisda laktaza fermentining faoliyatida oqsil tabiatli o'sish
omillarining tutgan o'rni tahlil qilinadi. Laktaza fermenti, asosan, laktozani glukozaga va
galaktozaga ajratish jarayonini katalizlaydi va uning faoliyati organizmning ovqat hazm qilish
tizimi uchun juda muhimdir. Laktaza fermentining faoliyatiga o'sish omillari ta'sir qiladi, bu
omillar fermentning sintezini va faolligini oshirishda ishtirok etadi. O'sish omillari, masalan,
insulinga o'xshash o'sish omillari (IGF), laktaza fermentining ishlab chiqarilishini
rag'batlantiradi va uning faolligini oshirishga xizmat qiladi. Ushbu omillar laktaza fermentining
samarali ishlashini ta'minlash orqali laktozaning to'g'ri parchalanishiga va organizm
tomonidan so’rilishiga yordam beradi. Tezisda laktaza fermentining biologik ahamiyati va
uning faoliyatiga ta'sir etuvchi omillar o'rganilgan bo'lib, bu ilmiy izlanishlar laktaza
faoliyatining boshqarilishidagi o'sish omillarining o'rnini ko'rsatadi.
Tadqiqotning dolzarbligi.
Laktaza fermenti, asosan, metabolizm jarayonlarida laktoza
(sut shakarini) gidrolizlash uchun mas'ul bo'lgan yagona fermentdir. U o'zining faolligi va
mexanizmlarini ko'plab biologik tizimlarda ko'rsatadi, ayniqsa, ovqat hazm qilish tizimida.
Laktaza fermentining faoliyatiga ko'plab omillar ta'sir ko'rsatadi, jumladan, o'sish omillari.
O'sish omillari – oqsil tabiatiga ega moddalardir, ular hujayra o'sishini, proliferatsiyasini va
differensiatsiyasini rag'batlantiradi [1,2]. Ushbu tezisda laktaza fermentining faoliyatida oqsil
tabiatli o'sish omillarining o'rni ko'rib chiqiladi.
Maqsad.
Laktaza fermenti kichik molekulyar og'irlikka ega bo'lib, sut shakarini, ya'ni
laktozani glukozaga va galaktozaga ajratish reaksiyasini katalizlaydi. Laktaza faolligining
o'zgarishi, ko'pincha fermentning sintezida va uning faolligini oshiradigan moddalarda muhim
rol o'ynaydi. Laktaza fermentining faolligi organizmning energiya sarfida hamda jismoniy
rivojlanishida muhim ahamiyat kasb etadi. Uning faolligi nafaqat o'ziga xos kimyoviy omillar,
shu jumladan o'sish omillari bilan ham boshqariladi [3].
Natijalar.
O'sish omillari hujayra o'sishini rag'batlantiruvchi, ko'pincha oqsil tabiatli
biologik moddalardir. Laktaza fermentining faoliyatini oshirishda ular muhim rol o'ynaydi.
Misol uchun, insulinga o'xshash o'sish omillari (IGF) va boshqa o'sish omillari fermentning gen
ekspressiyasini va faolligini oshiradi [3,4]. IGF, o'z navbatida, laktaza fermentining ishlab
chiqaruvchi ingichka ichak enterotsitlarini rag'batlantirishi va uning faoliyatini qo’llab –
quvvatlashi mumkinligi aniqlangan . Bu omillar fermentning sintezini, shuningdek, uning
faoliyatini yaxshilashga yordam beradi, bu esa, o'z navbatida, organizmdagi laktozaning
samarali parchalanishiga olib keladi. Laktaza fermentining faoliyatida oqsil tabiatli o'sish
omillari asosiy ahamiyatga ega. Bular, birinchidan, ferment faoliyatini ta'minlash uchun zarur
bo'lgan enzimatik faollikni oshiradi, ikkinchidan, hujayra va organizmning o'sish jarayonlarini
boshqarishda ishtirok etadi. O'sish omillari bilan bog'liq buzilishlar laktaza fermentining
faoliyatiga ta'sir qilib, laktoza intoleransi (murosasizligi) va boshqa hazm qilish tizimi bilan
bog’liq kasalliklariga olib kelishi mumkin [4].
82
Xulosa
. Laktaza fermentining faoliyatida oqsil tabiatli o'sish omillarining o'rni juda katta.
Ularning ta'siri laktaza fermentining faolligini oshirish va o'zgarishlarni boshqarish orqali
organizmning normal ishlashiga yordam beradi. Shu bilan birga, o'sish omillarining yetarli
darajada mavjudligi fermentning samarali ishlashini ta'minlaydi, bu esa laktoza hazm qilish
jarayonini mukammal qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar/Используемая литература/References:
1.
M. Y. Sattarov, S. X. Xo'jaeva. “Biokimyo va fiziologiya”, Toshkent, 2017.
2.
A. G. Gorbunov, S. A. Tokareva. "Laktaza fermentining biologik roli", "Biologiya" jurnal,
2015.
3.
V. A. Shatalov, D. N. Zhdanova. “Hujayra biologiyasi: o'sish omillari va ularning faoliyati”,
"Biologik o'sish", 2018.
4.
E. F. Xolova. "Laktaza fermenti va uning organizmdagi roli", "Yangi ilmiy ishlar", 2020.
