ПРАВОВЫЕ И ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЕ ОСНОВЫ ВНЕДРЕНИЯ ИСЛАМСКОГО ФИНАНСИРОВАНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ: ВОЗМОЖНОСТИ, ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ

www.sci-p.uz

III SON. 2025

288

O‘ZBEKISTONDA ISLOM MOLIYASINI JORIY ETISHNING HUQUQIY VA INSTITUTSIONAL

ASOSLARI: IMKONIYATLAR, MUAMMOLAR VA ISTIQBOLLAR

Obidov Nodirbek

Toshkent xalqaro universiteti

ORCID: 0009-0008-9952-8388

nodirbek.abidov@tiumail.uz

Annotatsiya.

Ushbu maqolada O‘zbekistonda islom moliya tizimini joriy etish zarurati, mavjud

huquqiy asoslar va institutsional muhit keng

qamrovda o‘rganiladi. Islom moliyasi shariat talablariga

asoslangan holda iqtisodiy faoliyatni amalga oshirishni ko‘zda tutadi va aynan shu xususiyati uni ribo,
maysir va g‘arar kabi taqiqlangan elementlardan holi qiladi. O‘zbekiston iqtisodiyotida bu yo‘n

alish

yangi bo‘lishiga qaramay, aholining diniy e’tiqodiga mos, adolatli va barqaror moliyaviy xizmatlarga

bo‘lgan ehtiyoj ortib bormoqda. Maqolada islom moliyasining asosiy tamoyillari, sukuk, mudoraba,

mushoraka kabi moliyaviy vositalarning mohiyati va u

larni yuritishda zarur bo‘lgan huquqiy

mexanizmlar tahlil qilinadi. Shuningdek, mavjud qonunchilikda kuzatilayotgan bo‘shliqlar,

regulyator organlar faoliyatining yetarli darajada shakllanmaganligi va xalqaro tajriba asosida

O‘zbekiston uchun mos keluvchi

institutlar modeli muhokama qilinadi. Natijada, mamlakatda islom

moliya tizimini shakllantirish va rivojlantirish bo‘yicha konseptual takliflar ilgari suriladi.

Kalit soʻzlar:

islom moliyasi, shariatga muvofiq moliyaviy xizmatlar, huquqiy asos,

institutsional rivojlanish, sukuk, islom banki, mudoraba, mushoraka, regulyator, O‘zbekiston moliya

bozori.

ПРАВОВЫЕ И ИНСТИТУЦИОНАЛЬНЫЕ ОСНОВЫ ВНЕДРЕНИЯ ИСЛАМСКОГО

ФИНАНСИРОВАНИЯ В УЗБЕКИСТАНЕ: ВОЗМОЖНОСТИ, ПРОБЛЕМЫ И ПЕРСПЕКТИВЫ

Обидов Нодирбек

Ташкентский международный университет

Аннотация.

В данной статье рассматривается необходимость внедрения системы

исламских финансов в Узбекистане, а также проводится анализ существующей правовой
базы и институциональной среды. Исламские финансы функционируют в соответствии с

нормами шариата, исключающими такие элементы, как ростовщичество (риба), азартные

игры (майсир) и чрезмерная неопределенность (гарар). Несмотря на то, что исламские
финансы являются новым направлением для Узбекистана, спрос на справедливые и

соответствующие шариату финансовые услуги среди населения, преимущественно

мусульманского, постоянно растет. В статье освещаются основные принципы исламских
финансов и анализируются такие инструменты, как сукук, мудараба и мушарака. Также

рассматриваются необходимые правовые механизмы для их реализации. Обсуждаются

пробелы в национальном законодательстве, недостаточная развитость регулирующих
органов, а также международный опыт. В заключение приводятся концептуальные

предложения по созданию

и устойчивому развитию исламской финансовой системы в

Узбекистане.

Ключевые слова:

исламские финансы, финансовые услуги, соответствующие

шариату, правовая база, институциональное развитие, сукук, исламский банк, мудараба,

мушарака, регуляторные органы, финансовый рынок Узбекистана.

UOʻK

: 336

288-299

www.sci-p.uz

III SON. 2025

289

LEGAL AND INSTITUTIONAL FRAMEWORK FOR THE INTRODUCTION OF ISLAMIC

FINANCE IN UZBEKISTAN: OPPORTUNITIES, CHALLENGES AND PROSPECTS

Obidov Nodirbek

Tashkent International University

Abstract.

This article explores the necessity of introducing an Islamic finance system in

Uzbekistan, as well as analyzing the current legal frameworks and institutional environment.

Islamic finance operates in accordance with Sharia principles, which prohibit interest (riba),
gambling (maisir), and excessive uncertainty (gharar). Although Islamic finance is a relatively

new concept in Uzbekistan, the demand for fair, ethical, and Sharia-compliant financial services

is steadily increasing, particularly among the predominantly Muslim population. The article

examines the core principles of Islamic finance and highlights financial instruments such as sukuk,
mudarabah, and musharakah. It also discusses the legal mechanisms required to implement them

effectively. The existing gaps in national legislation, the insufficient development of regulatory

bodies, and international best practices are assessed in the context of Uzbekistan. Finally, the

article proposes conceptual recommendations to support the establishment and sustainable
growth of an Islamic financial system in the country.

Keywords:

Islamic finance, sharia-compliant financial services, legal framework,

institutional development, sukuk, Islamic banking, mudarabah, musharakah, regulatory bodies,

Uzbekistan financial market.

Kirish

So‘nggi yillarda jahon moliya tizimida muqobil moliyaviy vositalarga bo‘lgan qiziqish

keskin ortib bormoqda. Ayniqsa, islom moliyasi global miqyosda iqtisodiy xavfsizlik, ijtimoiy

adolat va axloqiy tamoyillarga asoslangan barqaror moliyaviy muhit yaratishd

a o‘ziga xos

yondashuv sifatida e’tirof etilmoqda

(Taqi, 2007). Islom moliyasi nafaqat musulmon aholiga

ega davlatlarda, balki Yevropa va Osiyodagi an’anaviy moliyaviy markazlarda ham keng tatbiq

etilmoqda. Ushbu tizimning asosiy xususiyati

—

riba (foiz),

maisir (qimor), g‘arar (noaniqlik)

kabi shariatda taqiqlangan elementlardan xoli moliyaviy operatsiyalarni taklif etishidadir
(IFSB, 2020)

. Bu esa uni nafaqat diniy e’tiqodga mos, balki iqtisodiy barqarorlikni ta’minlovchi

vosita sifatida qadrlashga sabab bo‘lmoqda.

O‘zbekiston Respublikasi ham o‘zining ochiq iqtisodiyotga o‘tish strategiyasi doirasida

turli xil moliyaviy mexanizmlarni joriy etishga intilmoqda. Xususan, milliy kapital bozorini
rivojlantirish, xorijiy investitsiyalar oqimini kengaytirish va moliyaviy xizmatlarning

inklyuzivligini oshirish doirasida islomiy moliyaviy vositalarga nisbatan qiziqish

kuchaymoqda. Mamlakat aholisi asosan musulmon bo‘lganligi sababli, shariatga muvofiq
moliyaviy mahsulotlar va xizmatlarga bo‘lgan ehtiyoj tabiiy tarzda shakllan

moqda.

Biroq O‘zbekistonda islom moliyasini joriy etish bo‘yicha amaliy harakatlar hali dastlabki

bosqichda. Me’yoriy

-huquqiy baza, regulyator institutlar faoliyati va iqtisodiy infratuzilma bu

sohaga to‘liq tayyor emas. Islomiy banklar faoliyati, sukuk emissiyas

i, shariat kengashlari

faoliyatini yuritish va islomiy moliyaviy vositalarning yuritilishi uchun zarur bo‘lgan normativ

hujjatlar yetarli darajada shakllanmagan (Azizov, 2021). Bundan tashqari, islom moliyasining
mohiyatini anglash va amaliyotga tatbiq eti

sh bo‘yicha yetarli mutaxassislar, shuningdek, ta’lim

va tadqiqot bazasi ham hozircha cheklangan.

Mazkur maqola aynan ushbu muammolarni ilmiy jihatdan tahlil qilish, mavjud

imkoniyatlar va cheklovlarni baholash, shuningdek, xalqaro tajriba asosida O‘zbekistonda
islom moliyasini samarali joriy etish uchun zarur bo‘lgan huquqiy va institutsional shart

-

sharoitlarni ishlab chiqishga qaratilgan.

www.sci-p.uz

III SON. 2025

290

Adabiyotlar sharhi.

Islom moliyasi haqida olib borilgan ilmiy tadqiqotlar global va mintaqaviy miqyosda keng

ko‘lamda olib borilmoqda. Mazkur adabiyotlar sharhi, bir tomondan, islom moliyasining

nazariy asoslarini ochib beradi, ikkinchi tomondan esa, uning amaliyotda qo‘llanishi va

O‘zbekiston sharoitida joriy etilishi uchun zarur bo‘lgan

huquqiy-institutsional mexanizmlarni

tahlil qilishga zamin yaratadi.

Usmani (2007) islomiy moliyaning fundamental tamoyillarini bayon etar ekan, foiz (riba),

noaniqlik (g‘arar) va spekulyatsiya (maisir) taqiqlanishi asosida moliyaviy

operatsiyalarni

halol yo‘l bilan amalga oshirish zarurligini ta’kidlaydi. U sukuk, mudaraba, musharaka kabi

vositalarni shariatga muvofiq muqobil moliyalashtirish vositalari sifatida tavsiflaydi. Bu

yondashuv, ayniqsa, moliyaviy halollikni ta’minlash va iq

tisodiy adolat prinsiplarini qaror

toptirishda muhim ahamiyat kasb etadi.

IFSB (2020) hisobotida islom moliyasining global barqarorlikka qo‘shgan hissasi,

regulyatorlarning roli va standartlashtirishning ahamiyati keng yoritilgan. Hisobotga ko‘ra,

barqaror o‘sish uchun huquqiy bazaning aniqligi, shariat kengashlarining mustaqill

igi va

regulyator organlarning vakolati asosiy shartlardan biri sifatida qaraladi. Shuningdek, IFSB

qoidalari islomiy moliyaviy institutlar uchun xalqaro standartlar yaratishda muhim manba

bo‘lib xizmat qilmoqda.

Dinar

Standard (2022) tomonidan chop etilgan “State of the Global Islamic Economy”

hisobotida islomiy moliyaning ekologik va ijtimoiy jihatlarga ta’siri, ya’ni ESG va SDG

kontekstida ahamiyati alohida ko‘rsatib o‘tiladi. Bunda islomiy moliya nafaqat diniy muvofi

qlik,

balki ijtimoiy va ekologik barqarorlikni qo‘llab

-quvvatlovchi muhim mexanizm sifatida

baholanadi. Bu, ayniqsa, O‘zbekiston kabi ekologik tahdidlar mavjud bo‘lgan mintaqalarda

dolzarbdir.

Azizov (2021) tomonidan tayyorlangan maqolada O‘zbekistonda islom moliyasini joriy

etish yo‘lidagi asosiy to‘siqlar –

qonunchilikdagi bo‘shliqlar, moliyaviy regulyatsiya tizimining

noaniqligi va professional kadrlar yetishmasligi sifatida ko‘rsatib o‘tilad

i. Shu bilan birga,

muallif amaldagi bank tizimida islomiy banklar faoliyat yuritishi uchun qonuniy asoslarning

ishlab chiqilmaganligini tanqidiy tahlil qiladi.

Ernst & Young (2023) hisoboti islomiy moliya institutsiyalarining transformatsiyasi,

raqamli texnologiyalar bilan integratsiyasi va pandemiyadan keyingi davrda ularning

barqarorligiga e’tibor qaratadi. Hisobotda fintech asosidagi shariatga muvofiq moliyavi

y

xizmatlarning shakllanishi yangi institutsional yondashuvlarni talab qilayotgani aytiladi.

Shuningdek, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022

-yil 12-dekabrda qabul

qilingan qarori asosida islomiy moliya mahsulotlari bozorini rivojlantirish bo‘yicha normativ

-

huquqiy baza yaratish va xalqaro tajribani chuqur o‘rganish bo‘yicha amaliy chora

-tadbirlar

belgilangani bu yo‘nalishda siyosiy irodaning mavjudligini ko‘rsatmoqda.

Yuqoridagi adabiyotlar asosida aytish mumkinki, islom moliyasining nazariy va amaliy

asoslari xalqaro miqyosda ancha mukammal ishlab chiqilgan. Biroq O‘zbekiston sharoitida

ushbu bilimlar asosida samarali huquqiy va institutsional platformani yaratish uchun hali

ko‘plab ishlarni amalga oshirish zarur.

Tadqiqot metodologiyasi.

Ushbu tadqiqotda O‘zbekiston Respublikasida islom moliyasi tizimini joriy etishning

huquqiy va institutsional

asoslarini o‘rganish maqsad qilingan bo‘lib, tahlil sifatida normativ

-

huquqiy hujjatlar, xalqaro standartlar, ilmiy maqolalar, hukumat qarorlari hamda mavjud

xalqaro amaliyotga oid hisobotlar asosiy ma’lumot manbasi sifatida tanlandi. Tadqiqotda sifatli

(q

ualitative) yondashuv qo‘llanilib, kontent tahlili va qiyosiy

-huquqiy tahlil metodlari asosida

ilmiy xulosa chiqarildi.

Tahlil uchun quyidagi asosiy manbalar ishlatildi:

www.sci-p.uz

III SON. 2025

291

•

O‘zbekiston Respublikasining amaldagi qonunchiligi (Masalan, “Banklar va bank

faoliyati to‘g‘risida”gi Qonun, “Qimmatli qog‘ozlar bozori to‘g‘risida”gi Qonun).

•

Prezident qarorlari, xususan 2022-yilda qabul qilingan islom moliyasini rivojlantirish

bo‘yicha farmoyishlar.

•

IFSB, AAOIFI kabi xalqaro islomiy moliyaviy regulyator tashkilotlarining normativ

hujjatlari va standartlari.

•

DinarStandard, EY, IMF kabi xalqaro tashkilotlarning yillik hisobotlari va tahliliy

materiallari.

•

O‘zbekistonda moliyaviy xizmatlar bozori bo‘yicha rasmiy statistik ma’lumotlar

(Markaziy bank, Davlat statistika qo‘mitasi, Kapital bozorini rivojlantirish agentligi).

Metodologik yondashuv sifatida tadqiqotda quyidagi bosqichli tahlil usullari qo‘llanildi:

•

Normativ-huquqiy tahlil

–

amaldagi qonunchilikdagi mavjud bo‘shliqlar va islom

moliyasi vositalarini integratsiya qilish uchun zarur o‘zgartirishlar aniqlangan.

•

Qiyosiy-huquqiy yondashuv

–

Malayziya, BAA, Qozog‘iston va Turkiya tajribasi

asosida O‘zbekiston sharoitida amal qilishi mumkin bo‘lgan institutsional modellar tahlil

qilindi.

•

Tahliliy kontent sharhi

–

xalqaro hisobotlar va ekspert baholaridan foydalanilgan

holda sohaga oid fikrlar sintez qilindi.

•

Kontekstual yondashuv

–

mamlakatning iqtisodiy, demografik va dini tarkibiga mos

ravishda islom moliyasini joriy etishning ijtimoiy-iqtisodiy sharoitlari hisobga olindi.

Shuningdek, maqolada empirik ma’lumotlar o‘rniga huquqiy

-institutsional asoslarni

baholovchi nazariy tahlil ustuvorlik kasb etdi. Bu yondashuv tadqiqotning konseptual

asoslarini chuqurroq ochib berish va aniq tavsiyalar ishlab chiqishga xizmat qiladi.

Tahlil va natijalar muhokamasi.

Islom moliyasi zamonaviy moliyaviy tizimning muqobil shakli bo‘lib, u Qur’on oyatlari,

Hadislar va fiqhiy qarorlar asosida shakllangan axloqiy, iqtisodiy va ijtimoiy tamoyillarga
tayangan holda faoliyat

yuritadi. Uning asosiy maqsadi nafaqat moliyaviy foyda ko‘rish, balki

iqtisodiy adolat, ijtimoiy mas’uliyat va ma’naviy poklikni ta’minlashdan iborat. Islom moliyasi

an’anaviy kapitalistik tizimdan farqli ravishda, insoniy qadriyatlar va axloqiy normalarni

moliyaviy munosabatlarga tatbiq etadi (1-jadval).

Islom moliyasi quyidagi asosiy tamoyillar asosida qurilgan bo‘lib, ularning barchasi shariat

normalariga to‘la mos bo‘lishi talab etiladi

(Chapra, 2000):

1.

Islom moliyasining eng muhim tamoyillaridan biri bu

—

har qanday foizli

operatsiyalarning qat’iyan man etilganligidir. Riba —

bu kapital ustidan kafolatlangan daromad

bo‘lib, u adolatsizlikni keltirib chiqaradi va moliyaviy tizimda ekspluatatsiyaga olib ke

lishi

mumkin (Chapra, 2000). Islom moliyasida daromad faqat real iqtisodiy faoliyat orqali olinishi

lozim.

2.

Bitimda ishtirok etuvchi tomonlar o‘rtasida shart

-sharoitlar aniq, shaffof va adolatli

bo‘lishi lozim. Shartnomalar noto‘liq, noaniq yoki spekulyativ xarakterga ega bo‘lsa, ular

shariatga zid deb topiladi. Islom moliyasi tasodifga, yutish-

yo‘qotish ehtimol

lariga asoslangan

operatsiyalarni inkor etadi (Iqbal va Mirakhor, 2007).

3.

Islom moliyasida moliyaviy hamkorliklar tenglik va adolat prinsiplariga asoslanadi.

Foyda yoki zarar har ikki tomon uchun kelishilgan ulush asosida bo‘lishi shart. Bu yondashuv
iqtisodiy munosabatlarni spekulyatsiyadan emas, o‘zaro ishonch va halollikdan k

elib chiqib

shakllantiradi (El-Gamal, 2006).

4.

Islom moliyasi moliyaviy faoliyatni real iqtisodiy aktivlarga bog‘lashni talab qiladi.

Pulning o‘zi mustaqil daromad manbai bo‘la olmaydi. Moliyaviy operatsiyalar ishlab chiqarish,
savdo yoki xizmat ko‘rsatish bilan bog‘langan bo‘lishi shart

(Siddqi, 2006).

www.sci-p.uz

III SON. 2025

292

5.

Islom moliyasi foyda olishdan tashqari, jamiyat manfaatlarini ko‘zlaydi. Zakat, sadaqa

va qard al-

hasan kabi elementlar orqali moliyaviy resurslar ijtimoiy ehtiyojlarga yo‘naltiriladi,

kambag‘allarni qo‘llab

-quvvatlashga xizmat qiladi (Kahf, 2004).

O‘zbekiston Respublikasi moliyaviy sektorining huquqiy asoslari asosan an’anaviy, ya’ni

foizli asosda ishlaydigan bank va kapital bozoriga yo‘naltirilgan. Shu sababli, islom moliyasini
joriy etish uchun mavjud qonunchilik bazasi cheklangan, ayrim hollarda esa to‘sqinlik qiluvchi

omilga aylangan.

1-jadval

Islom moliyasining asosiy tamoyillari:

Tavsif, Shariat asoslari va Amaliy misollar

Manba:

muallif tomonidan tuzilgan.

Quyida O‘zbekistondagi huquqiy muhitning islom moliyasiga nisbatan tayyorgarligi,

mavjud hujjatlar va real holat tahlil qilinadi (2-jadval).

Islomiy moliyaviy xizmatlarning joriy etilishi uchun quyidagi muammolar mavjud. Bular,

O‘zbekistonda islomiy moliyaviy mahsulotlarning shariatga muvofiqligini baholaydigan

mustaqil shariat kengashi yoki maxsus fatvo beruvchi organ yo‘q. Misol uchun, sukuk

chiqarishda aktivga egalik, ijara kelishuvi va foyda taqsimoti shariatga muvofiq bo‘lishi lozim,

biroq bu jarayonni huquqiy nazorat qiluvchi tizim mavjud emas. Mudaraba yoki musharaka

kabi moliyalashtirish usullari shariatga asoslangan bo‘lsa

-

da, O‘zbekist

onning amaldagi bank

qonunchiligida ular rasmiy iqtisodiy shartnoma sifatida tan olinmaydi. Natijada, banklar ularni

amaliyotda qo‘llashda qonuniy xavf ostida qolmoqda. Hozirda O‘zbekiston Markaziy banki

faqat umumiy bank faoliyati uchun litsenziya beradi.

Islomiy bank sifatida ro‘yxatdan o‘tish

yoki faoliyat yuritish bo‘yicha alohida me’yoriy

-huquqiy asos mavjud emas. Bu esa sukuk,

takaful, va mudaraba asosidagi investitsion loyihalarning joriy etilishini murakkablashtiradi.

Tamoyil nomi

Izoh

Shariatdagi asos

Amaliy misol

Riba (foiz)

taqiqlanishi

Har qanday foiz

asosidagi daromad olish

taqiqlanadi.

Al-Baqara 275

–

279 oyatlar

An’anaviy bank kreditlari o‘rniga

murabaha

asosida tovar sotiladi: bank

narsa sotib olib, foyda qo‘shib xaridorga

sotadi.

G‘arar

(noaniqlik)

Bitim shartlarining
noaniqligi, xatarlar

yashirinligi man etiladi.

Hadis va fuqaro-

huquqiy qoidalar

Sug‘urta

shartnomasida kompensatsiya

miqdori noma’lum bo‘lsa, bu g‘ararga

kiradi. Islomiy sug‘urta —

takaful

bu

muammoni hal qiladi.

Maisir

(qimor)

Spekulyatsiya, qimor,

ehtimolga asoslangan

foyda man etiladi.

Al-

Ma’ida 90–

91

oyatlar

Kriptovalyutalardagi spekulyativ

savdolar

islom moliyasida noqonuniy.

Lekin “tokenization of sukuk” kabi

vositalar halol hisoblanadi.

Real

aktivlarga

asoslanish

Bitimlar mol, yer,

xizmat kabi real

aktivlarga asoslangan

bo‘lishi shart.

Qur’on va fiqhiy

qarorlar

Sukuk al-Ijara

–

obligatsiyalar o‘rniga

bino yoki uskunalarni ijaraga berish

orqali foyda olinadi.

Risk va foyda

taqsimoti

Foyda va zarar adolatli

ulush asosida

taqsimlanadi.

Musharaka,

Mudaraba

shartnomalari

Musharaka

–

ikki investor korxona

tashkil qiladi, foyda va zarar ulush

asosida taqsimlanadi.

Ijtimoiy

adolat

Boylik teng

taqsimlanishi va

ijtimoiy ehtiyojlarni

qondirish maqsad

qilingan.

At-Tauba 60

oyatlari

Qard al-Hasan

–

ijtimoiy zaif

qatlamlarga foizsiz qarz berish,

zakat

orqali kambag‘allarni moliyaviy qo‘llab

-

quvvatlash.

www.sci-p.uz

III SON. 2025

293

2-jadval

Mavjud qonunchilik hujjatlarining umumiy ko‘rinishi

Hujjat nomi

Islom moliyasiga tegishli

jihatlar

Cheklov yoki bo‘shliq

“

Banklar va bank faoliyati

to‘g‘risida” Qonun (1996,

yangilangan)

Banklar faoliyati, kredit berish,

depozitlar asosiy tushunchalar

sifatida belgilangan.

Foizsiz moliyalashtirish, mudaraba,

musharaka yoki murabaha kabi

shartnomalar tilga olinmagan.

“Qimmatli qog‘ozlar bozori

to‘g‘risida” Qonun (2008)

Obligatsiyalar, aksiyalar, fondlar

bo‘yicha bazaviy qoidalar

belgilangan.

Sukuk uchun alohida maqom yo‘q, real

aktivlar asosidagi emissiyaga qonuniy

asos yo‘q.

“Sug‘urta faoliyati

to‘g‘risida” Qonun (2002)

Sug‘urtaning shakllari,

kompaniyalar faoliyati nazorat

qilinadi.

Takaful

–

islomiy sug‘urta

konsepsiyasi qonunchilikda mavjud

emas.

Manba:

muallif tomonidan tuzilgan.

Shunga qaramay, so‘nggi yillarda hukumat tomonidan islom moliyasini joriy

etishga doir

bir qator dastlabki tashabbuslar ilgari surilgan. 2022-yil 12-dekabrdagi Prezident Farmonida

Markaziy bank, Moliya vazirligi va Kapital bozorini rivojlantirish agentligiga islomiy moliyaviy
mahsulotlarni yaratish va qonunchilik bazasini ishlab

chiqish vazifasi yuklatilgan. O‘zbekiston

Respublikasi Investitsiyalar, sanoat va savdo vazirligi Qozog‘istonning AIFC (Astana Xalqaro

Moliya Markazi) bilan hamkorlikda islomiy moliyaviy huquqiy infratuzilmani o‘rganish

bo‘yicha memorandum imzolagan (2023

). Tashabbus darajasida ayrim tijorat banklari,

masalan, “Kapitalbank” yoki “Asia Alliance Bank” islomiy moliyalashtirish mexanizmlari

bo‘yicha xizmatlar ishlab chiqishni boshlagan. Biroq ular hali qonuniy jihatdan to‘liq tan olingan

emas.

Masalan, O‘zbekistonda sukuk chiqarish uchun alohida qonuniy asos mavjud emas.

An’anaviy obligatsiyalar bozorida faqat foizli emissiya tartibi mavjud bo‘lib, sukuk —

real aktiv

asosida egalikni ifodalovchi moliyaviy vosita

—

mavjud “Qimmatli qog‘ozlar bozo

ri

to‘g‘risida”gi qonunga sig‘maydi. Shu sababli, potensial investitsiya loyihalari, ayniqsa

infratuzilmaviy sohada, sukuk orqali moliyalashtirilmayapti. Bu esa O‘zbekistonning xalqaro

kapital bozorlarida islomiy investorlar bilan ishlash salohiyatini cheklaydi.

3-jadval

Xalqaro darajadagi regulyator institutlar

Tashkilot nomi

Asosiy vazifasi

Misol

IFSB

–

Islamic Financial

Services Board

Islomiy moliyaviy muassasalar

uchun prudensial standartlar va

xavf nazorati tizimlarini ishlab

chiqadi

2020-

yilda IFSB barqarorlik bo‘yicha

hisobotida islomiy banklar uchun

kapital yetarlilik modeli tavsiya

qilingan

AAOIFI

–

Accounting and

Auditing Organization for

Islamic Financial

Institutions

Moliyaviy hisob-kitob va audit

bo‘yicha shariatga mos

standartlar ishlab chiqadi

AAOIFI 58 ta moliyaviy va 26 ta shariat

standartlarini tasdiqlagan bo‘lib, ular

global miqyosda qo‘llaniladi

IOIFI

–

Islamic

Organization for Islamic

Financial Institutions

Islomiy moliya sohasidagi fatvo,

ilmiy tadqiqot va konsensus

uchun platforma yaratadi

Musharaka shartnomalaridagi risk

taqsimoti bo‘yicha xalqaro fatvolar

tizimini joriy qilgan

Manba:

muallif tomonidan tuzilgan.

Islom moliyasining muvaffaqiyatli faoliyat yuritishi bevosita uning ustidan nazorat va

muvofiqlikni ta’minlovchi regulyator institutlarning mavjudligiga bog‘liq. Ushbu institutlar

www.sci-p.uz

III SON. 2025

294

islomiy moliyaviy tashkilotlar

faoliyatining shariatga muvofiqligini ta’minlash, standartlarni

ishlab chiqish, litsenziyalash, nazorat qilish va moliyaviy barqarorlikni kafolatlash

funksiyalarini bajaradi. Bu bo‘limda islomiy moliya sohasi uchun muhim bo‘lgan regulyatorlar,

ularning vaz

ifalari va O‘zbekiston sharoitida bu rolni bajaruvchi muassasalar holati tahlil

qilinadi (3-jadval).

Islom moliyasining xalqaro miqyosda izchil rivojlanishi va standartlashtirilgan shaklda

qo‘llanilishi, ayniqsa 2000

-yillardan boshlab, mustaqil regulyator institutlar faoliyati bilan

chambarchas bog‘liq bo‘ldi. Quyida

keltirilgan jadvalda uchta asosiy xalqaro institut

—

IFSB, AAOIFI va IOIFI

—

islomiy

moliyaviy xizmatlarning nazariy asoslarini amaliyotga tatbiq etishda hal qiluvchi rol

o‘ynayotganligi aniq ko‘rinadi.

Ushbu institutlarning faoliyati orqali islomiy moliya sohasida yagona, standartlashtirilgan

va shariatga muvofiq tartib-

taomillar shakllanadi. O‘zbekiston islom moliyasini joriy etishda bu

tashkilotlarning hujjat va tavsiyalariga asoslanishi zarur.

O‘zbekistonning mavjud moliyaviy regulyatorlari islom moliyasiga oid alohida

standartlar ishlab chiqmagan, ularning nazorat funksiyalari asosan an’anaviy moliyaviy

vositalarga yo‘naltirilgan. Shuning uchun, shariatga mos moliyaviy institutlar uchun maxsus

litsenziyalash, audit va shariat kengashlarining maqomini belgilash zarur (4-jadval).

4-jadval

O‘zbekistonda mavjud regulyator institutlarning roli

Muassasa

Asosiy funksiyasi

Islom moliyasi bo‘yicha holat

O‘zbekiston

Respublikasi

Markaziy banki

Pul-kredit siyosatini yuritish,

banklar ustidan nazorat,

litsenziyalash

Islomiy banklar yoki foizsiz

moliyalashtirish uchun alohida

regulyator platformasi mavjud emas

Kapital bozorini

rivojlantirish

agentligi

Obligatsiyalar, qimmatli

qog‘ozlar emissiyasi va

investitsiyalarni nazorat qiladi

Sukuk emissiyasi uchun qonuniy asos

va tartib mavjud emas, agentlik hali bu

yo‘nalishda faoliyat boshlamagan

Moliya vazirligi

Moliya boshqaruvi, davlat

byudjeti, fiskal nazorat

Islomiy moliyaviy mahsulotlarning

byudjetga integratsiyasi masalasi

ochiq qolmoqda

Manba:

muallif tomonidan tuzilgan.

Yuqoridagi jadvaldan ko‘rinib turibdiki, O‘zbekistonda mavjud moliyaviy regulyator

institutlari islomiy moliyaning maxsus talablariga javob beruvchi yondashuv va infratuzilmaga

hali to‘liq ega emas. Ayni paytda mavjud regulyatorlar —

xususan, Markaziy bank, Kapital

bozorini rivojlantirish agentligi va Moliya vazirligi

—

faqat an’anaviy moliyaviy vositalar va

operatsiyalarni t

artibga solishga yo‘naltirilgan.

O‘zbekistonda islomiy moliya uchun mustaqil yoki ixtisoslashgan regulyator mavjud

emas. Bu esa islomiy bank, sukuk yoki takaful mahsulotlarini rivojlantirishda huquqiy

noaniqliklar va normativ bo‘shliqlarni yuzaga keltirmoqda. Masalan, islomiy moliyalashti

rish

asoslari

—

mudaraba, musharaka yoki murabaha

—

mavjud bank qonunchiligi doirasida tan

olinmaydi va regulyatsiyaga tushmaydi. Islomiy moliyaning ajralmas elementi hisoblangan
Shariat kengashlari na Markaziy bank, na boshqa nazorat organlari huzurida faoliyat

yuritmaydi. Bu esa islomiy moliyaviy mahsulotlar ustidan fatvo asosidagi shariat nazoratini

murakkablashtiradi. Xalqaro amaliyotda esa (xususan, Malayziya, BAA) shariat kengashlari

moliyaviy mahsulotlarning halollik sertifikatini taqdim etuvchi muhim institutsional vosita

hisoblanadi. Kapital bozorini rivojlantirish agentligi tomonidan sukukni qimmatli qog‘oz

sifatida e’tirof etish bo‘yicha maxsus qonunchilik mavjud emas. Sukuk an’anaviy

www.sci-p.uz

III SON. 2025

295

obligatsiyalardan farqli ravishda real aktivga asoslanganligi sababli, u uchun alohida normativ

baza talab etiladi. Jadvaldan ko‘rinib turibdiki, hozirda sukuk instrumentlari Markaziy bank

yoki Agentlik tomonidan tan olinmayapti. Islomiy banklar yoki takaful kompaniyalari uchun

alohida litsenziya turi yoki faoliyat kodeksi mavjud emas. Bu esa foizsiz moliyalashtirishga

asoslangan tashkilotlarning shakllanishi va ishlashida huquqiy xavf tug‘diradi. Xalqaro

tajribada (masalan, Bahrayn, Sudan, Saudiya Arabistoni) islomiy moliyaviy institutlar alohida

litsenziya asosida faoliyat yuritadi. AAOIFI yoki IFSB tomonidan ishlab chiqilgan xalqaro

shariat va moliyaviy standartlar O‘zbekiston qonunchiligiga integratsiya qilinmagan. Bu esa

moliyaviy tashkilotlar uchun o‘z

faoliyatini baholashda yagona mezonlarning yo‘qligiga olib

kelmoqda. Natijada, islomiy moliyaviy mahsulotlar ko‘rinishda mavjud bo‘lishi mumkin, lekin

ularning shariatga muvofiqligi kafolatlanmagan bo‘ladi.

Islom moliyasining jahon bo‘yicha rivojlanishi ko‘plab mamlakatlarda turli institutlar,

qonunchilik yondashuvlari va strategik tashabbuslar orqali amalga oshirilmoqda. Xususan,

Malayziya, Birlashgan Arab Amirliklari (BAA) va Qozog‘iston davlatlari islom mo

liyasini

institutsional darajada muvaffaqiyatli joriy etgan davlatlar sirasiga kiradi. Ularning tajribasi

O‘zbekiston uchun ham amaliy model vazifasini o‘tashi mumkin. Malayziya islom moliyasi

bo‘yicha dunyodagi eng ilg‘or tizimlardan biriga ega bo‘lib, bu

sohani yillar davomida

bosqichma-bosqich, davlat tomonidan muvofiqlashtirilgan yondashuv asosida rivojlantirgan.

Davlatni asosiy xususiyatlar, Markaziy bank huzurida Shariat Kengashi tashkil etilgan va barcha

islomiy moliyaviy mahsulotlar ushbu kengashning fatvosi bilan tasdiqlanadi, Islomiy banklar

faoliyati uchun alohida qonun (Islamic Financial Services Act, 2013) joriy etilgan bo‘lib, u foizsiz

moliyalashtirish mexanizmlarini to‘liq tartibga soladi, INCEIF (International Centre for

Education in Islamic Finance) orqali kadrlar tayyorlash va ilmiy tadqiqotlar olib boriladi va

Sukuk bozori bo‘yicha Malayziya jahonning eng yirik emitteri hisoblanadi. 2022

-yil holatiga

ko‘ra, global sukuk emissiyasining 22% shu davlat hissasiga to‘g‘ri kelgan

(IFSB, 2022).

BAAda islomiy moliyaviy institutlar Dubai, Abu Dhabi va Sharja kabi alohida

yurisdiktsiyalarda faoliyat yuritadi. Bu hududiy erkinlik moliyaviy innovatsiyalarni

rag‘batlantiradi, ammo ularning barchasi AAOIFI va IFSB standartlariga asoslangan

regulyatsiyaga rioya qiladi. Davlatning asosiy yutuqlari bu, Dubai Islamic Bank dunyodagi

birinchi islomiy bank sifatida 1975-yilda tashkil etilgan, Dubai International Financial Centre
(DIFC) alohida yurisdiksiya sifatida sukuk, mudaraba va musharaka asosidagi investitsiyalarni

taklif qiladi va shariat kengashlarini moliyaviy sektor ishtirokchilari bilan bevosita bog‘lab,

mahsulotni ishlab chiqishdan oldin muvofiqlik tekshiruvini talab qiladi.

5-jadval.

Taqqosloviy tahlil natijalari

Davlat

Huquqiy baza

Shariat kengashi

Kadrlar tayyorlash Sukuk bozori

Malayziya

Maxsus qonun (IFSA

2013)

Markazlashtirilgan

INCEIF, hukumat

grantlari

Juda rivojlangan

BAA

Yurisdiksiyaga bog‘liq

tizim

Mahalliy va federal

darajada

DIFC Akademiyasi

O‘rta darajada

Qozog‘iston

Islom moliyasi

bo‘yicha qonun

AIFC shariat kengashi

Nazarboyev

universitet, AIFC

Endi

shakllanmoqda

1-rasmda

keltirilgan radar diagramma Malayziya, BAA va Qozog‘iston davlatlarida islom

moliyasi infratuzilmasining to‘rtta asosiy komponenti —

huquqiy baza, shariat kengashlari,

kadrlar tayyorlash va sukuk bozori bo‘yicha rivojlanish darajasini solishtiradi. Har bi

r mezon

bo‘yicha 1 dan 5 gacha bo‘lgan ball asosida baholash amalga oshirilgan.

Diagrammadan ko‘rinib turibdiki, Malayziya barcha ko‘rsatkichlar bo‘yicha eng yuqori

bahoga ega. Bu davlatda islomiy moliya maxsus qonunlar, ilg‘or shariat kengashlari, kuchli

www.sci-p.uz

III SON. 2025

296

ta’lim va tadqiqot muassasalari (masalan, INCEIF), shuningdek, rivojlangan sukuk bozori orqali
to‘liq shakllangan tizimni ifodalaydi.

BAA esa nisbatan moslashuvchan, ammo yurisdiksiya bo‘yicha farqlanuvchi tizimga ega.

U erda Dubai va Abu Dhabi moliyaviy markazlari o‘z shariat kengashlariga va regulyator

yondashuvlariga ega. Shunga qaramay, sukuk bozorining rivojlanish darajasi Malayziya bilan
taqqoslaganda pastroq.

1-

rasm. Islom moliyasi elementlari bo‘yicha xalqaro tajriba taqqoslanishi

Qozog‘istonning natijalari hali rivojlanayotgan bozor uchun xosdir. AIFC orqali qabul

qilingan “Islom moliyasi to‘g‘risida” qonun, xalqaro standartlar asosida tashkil etilgan shariat

kengashi va ilk kadrlik bazaning shakllanishi ijobiy bosqich sifatida baholanadi. Biroq sukuk

bozori va ta’lim tizimi hanuz to‘liq shakllanmagan.

Diagramma orqali aniq ko‘rinadiki, O‘zbekiston ushbu tajribalarni o‘rganib, o‘ziga xos,

milliy sharoitga mos, ammo xalqaro tajriba asosida tuzilgan islomiy moliyaviy model yaratishi
mumkin (1-rasm).

O‘zbekiston Respublikasida islom moliyasi tizimini joriy etish nafaqat moliyaviy xizmatlar

ko‘lamini kengaytirish, balki iqtisodiy adolat, moliyaviy inklyuzivlik va barqarorlikni

ta’minlashda muhim ahamiyat kasb etadi. Tahlillar va xalqaro tajriba asosida O‘zbekiston

sharoitida islomiy moliya sektorini shakllantirish uchun bir qator normativ, institutsional va

amaliy chora-tadbirlar tavsiya etiladi.

Birinchidan, mavjud qonunchilikka islom moliyasining asosiy tamoyillari va vositalarini

integratsiya qilish zarur. Buning uchun islomiy moliya xizmatlarini tartibga soluvchi maxsus
qonun hujjati qabul qilinishi lozim. Bu qonun orqali foizsiz moliyalashtirish, sheriklikka

asoslangan investitsiya turlari (mudaraba, musharaka), ijara va savdo asosidagi

moliyalashtirish (murabaha, ijara), shuningdek sukuk va takaful kabi vositalar huquqiy

jihatdan aniqlashtirilishi kerak. Shuningdek, “Banklar va bank faoliyati to‘g‘risida” va “Qimmatli
qog‘ozlar bozori to‘g‘risida”gi qonunlarga islomiy moliyaviy mahsulotlar bilan bog‘liq normalar

kiritilishi maqsadga muvofiq.

Ikkinchidan, islom moliyasining ajralmas tarkibiy qismi bo‘lgan shariatga muvofiqlik

tizimini shakllantirish zarur. Bu borada Markaziy bank yoki boshqa regulyator organ huzurida

Milliy shariat kengashi tashkil etilishi, shuningdek tijorat banklari va moliyaviy institutlarda
ichki shariat kengashlari faoliyat yuritishi uchun huquqiy asos yaratilishi lozim. Ushbu

www.sci-p.uz

III SON. 2025

297

kengashlar shariat talablariga mos moliyaviy mahsulotlarni tasdiqlovchi, audit qiluvchi va fatvo
beruvchi vakolatli organ maqomida faoliyat yuritadi.

Uchinchidan, islomiy moliyaviy institutlar

—

banklar, sug‘urta tashkilotlari, investitsiya

va lizing kompaniyalari uchun alohida litsenziyalash tartibi joriy qilinishi kerak. Bu orqali

ularning faoliyati shariatga muvofiq tarzda yuritilishi ta'minlanadi. Shu bilan birga, moliya

sohasi xodimlari uchun islomiy moliya bo‘yicha malaka oshirish dasturlari joriy etilishi, oliy

ta’lim muassasalarida islom moliyasi bo‘yicha magistratura va maxsus kurslar ochilishi zarur.

To‘rtinchidan, amaliy jihatdan bosqichma

-bosqich moliyaviy xizmatlarni joriy qilish

samaradorlikni oshiradi. Jumladan, tijorat banklari tarkibida islomiy moliyalashtirish

“oynasi”ni (window

-based model) joriy etish orqali murabaha, mudaraba va ijara asosidagi

xizmatlar taklif qilinishi mumkin. Bu tajribali kadrlar yetishmagan, qonunchilik hali to‘liq

shakllanmagan davrda nisbatan xavfsiz va nazorat ostidagi yo‘nalish hisoblanadi. Shuningdek,

davlat infratuzilma loyihalarini moliyalashtirishda sukuk emissiya

sidan foydalanish bo‘yicha

mexanizmlar ishlab chiqilishi mumkin.

Beshinchidan, xalqaro islom moliyasi institutlari bilan tizimli hamkorlikni yo‘lga qo‘yish

orqali texnik yordam, tajriba almashuvi va investitsiyalar jalb qilish imkoniyatlari

kengaytiriladi. Xususan, O‘zbekiston AAOIFI, IFSB va CIBAFI kabi tashkilotlarning a’zoligini

qabul qilishi, ularning standartlarini milliy qonunchilikka moslashtirishi va moliyaviy

regulyatsiya tizimiga inkorporatsiya qilishi maqsadga muvofiq. Bundan tashqari, Islom

taraqqiyot banki (IsDB), ICD (Islamic Corporation for the Development of the Private Sector)

va ITFC (International Islamic Trade Finance Corporation) bilan qo‘shma dasturlar asosida

islomiy moliya vositalari joriy etilishi mumkin.

Yuqoridagi chora-

tadbirlar asosida O‘zbekistonda islom moliyasi sohasida barqaror,

shariatga muvofiq va xalqaro standartlarga mos infratuzilma shakllantirilishi mumkin. Bu

nafaqat ichki moliyaviy barqarorlik, balki mintaqaviy hamkorlik va global investitsion

ishonchni mustahkamlashga xizmat qiladi.

Xulosa va takliflar.

Islom moliyasi zamonaviy global moliyaviy tizimda barqaror, adolatli va axloqiy

tamoyillarga asoslangan muqobil yondashuv sifatida tobora keng tarqalmoqda. U an’anaviy foiz
asosidagi moliyaviy amaliyotlardan farqli ravishda shariat me’yorlari, xususan riba, maisir va

g‘arar kabi taqiqlangan elementlardan xoli bo‘lishi, real aktivlarga tayanishi va foyda

-zararning

adolatli taqsimotini ta’minlashi bilan ajralib turadi. Ushbu maqolada islom moliyasining asosiy

prinsiplari, xizmat turlari va ular bilan bog‘liq xalqaro tajribalar chuqur tahlil

qilindi.

Shuningdek, O‘zbekistonda islom moliyasini joriy etish uchun zarur bo‘lgan huquqiy

-

institutsional baza va regulyator tizimning holati baholandi.

Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, hozirgi vaqtda O‘zbekistonda islomiy moliyaviy

vositalarni amaliyotga tatbiq etish uchun zarur shart-

sharoitlar to‘liq shakllanmagan. Mavjud

qonunchilik asosan an’anaviy moliyalashtirish mexanizmlarini tartibga solishga mo‘ljallangan
bo‘lib, mudaraba, musharaka, murabaha, sukuk va takaful kabi islomiy moliyaviy vositalar

uchun aniq me’yoriy asoslar mavjud emas. Shariatga muvofiqlikni ta’minlovchi kengashlar,

shuningdek foizsiz moliyalashtirish uchun alohida litsenziya tizimi yoki regulyatsiya rejimi

ham shakllanmagan. Bu holat islomiy moliyaviy institutlar faoliyatining keng miqyosda

rivojlanishiga to‘sqinlik qilmoqda.

Biroq, xalqaro tajriba

—

xususan Malayziya, Birlashgan Arab Amirliklari va Qozog‘iston

misolida

—

islom moliyasini samarali joriy etishning huquqiy, institutsional va infratuzilmaviy

modelini taklif etadi. Malayziyada Markaziy bank huzurida Shariat kengashi faoliyat yuritadi,

AAOIFI va IFSB standartlari milliy qonunchilikka integratsiya qilingan. BAAda esa ko‘p

yurisdiksiyali yondashuv va xususiy sektor tashabbuslari islom moliyasi innovatsiyalariga keng

yo‘l ochgan. Qozog‘iston esa AIFC (Astana Xalqaro Mol

iya Markazi) orqali ingliz huquqi

www.sci-p.uz

III SON. 2025

298

elementi va islom moliyasini uyg‘unlashtirgan holda, mintaqada ilg‘or platformani

shakllantirmoqda.

Tahlillarga asoslanib, O‘zbekistonda islom moliyasini joriy etishda kompleks

yondashuvga ehtiyoj mavjudligi aniqlanmoqda. Bunda, birinchidan, islomiy moliyaviy

mahsulotlar uchun maxsus qonunchilikni ishlab chiqish; ikkinchidan, shariatga muvofiqlikni

ta’mi

nlovchi milliy kengashni tashkil etish; uchinchidan, moliyaviy institutlar uchun foizsiz

faoliyat yuritish mexanizmlarini litsenziyalash va tartibga solish zarur. Shu bilan birga, sukuk,

takaful, ijara va boshqa vositalarni bosqichma-bosqich joriy etish orqali milliy moliyaviy

bozorni diversifikatsiya qilish mumkin bo‘ladi.

Shuningdek, islom moliyasining to‘laqonli rivoji uchun xalqaro tajribalarni chuqur

o‘rganish, AAOIFI va IFSB kabi tashkilotlar bilan tizimli hamkorlik yo‘lga qo‘yish, milliy ta’lim

tizimida islom moliyasi yo‘nalishlarini tashkil qilish va professional kadr

lar tayyorlash muhim

ahamiyatga ega. Ayniqsa, aholining islomiy moliyaviy savodxonligini oshirish orqali sektorning
qamrovi va ishonchliligi mustahkamlanadi.

Xulosa qilib aytganda, islom moliyasining O‘zbekistonda joriy etilishi faqat moliyaviy

xizmatlar sohasidagi innovatsiya emas, balki iqtisodiy rivojlanishda halollik, adolat va

barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiluvchi keng qamrovli islohotlar zanjiri hiso

blanadi. Bu

jarayon mamlakat moliyaviy tizimining xalqaro integratsiyasini kuchaytirish, investitsiyaviy

jozibadorlikni oshirish hamda jamiyatda iqtisodiy ishonch muhitini yaratishda muhim rol

o‘ynaydi.

Adabiyotlar/

Литература

/References:

Astana International Financial Centre (AIFC). (2024). Islamic Finance Overview. Astana:

AIFC.

Azizov

, S. (2021). Islom moliyasining O‘zbekistonda joriy etilishi: muammolar va istiqbollar.

Iqtisodiyot va innovatsion texnologiyalar, №6.

Chapra, M. U. (2000). The Future of Economics: An Islamic Perspective. Leicester: The Islamic

Foundation.

DinarStandard. (2022). State of the Global Islamic Economy Report 2022/23. Salaam

Gateway. https://salaamgateway.com/special-coverage/SGIE2022

Dubai Islamic Economy Development Centre. (2023). State of the Global Islamic Economy

Report. Dubai: DIEDC.

El-Gamal, M. A. (2006). Islamic Finance: Law, Economics, and Practice. Cambridge

University Press.

Ernst & Young. (2023). Global Islamic Banking Center: Reshaping Islamic Finance for a

Sustainable Future. https://www.ey.com/en_gl/islamic-finance

IFSB (Islamic Financial Services Board). (2020). Islamic Financial Services Industry Stability

Report 2020.

International Islamic Financial Market (IIFM). (2022). Sukuk Report: A Comprehensive

Study of the Global Sukuk Market. Manama: IIFM.

International Islamic Trade Finance Corporation (ITFC). (2024). ITFC Annual Report 2023.

Jeddah: ITFC.

Iqbal, Z., & Mirakhor, A. (2007). An Introduction to Islamic Finance: Theory and Practice.

Wiley Finance.

Islamic Corporation for the Development of the Private Sector (ICD). (2023). ICD Annual

Report 2022. Jeddah: ICD.

Islamic Development Bank (IsDB). (2023). Annual Development Report. Jeddah: IsDB.
Islamic Financial Services Board. (2020). Islamic Financial Services Industry Stability Report

2020. https://www.ifsb.org

Islamic Financial Services Board. (2022). Islamic Financial Services Industry Stability

Report.

www.sci-p.uz

III SON. 2025

299

Kahf, M. (2004). Islamic Banks: The Rise of a New Power Alliance of Wealth and Shari’ah

Scholarship.

O‘zbekiston Respublikasi Adliya vazirligi. (2022). Islom moliyasi sohasidagi normativ

-

huquqiy hujjatlar to‘plami. Toshkent: Adliya vazirligi.

O‘zbekiston Respublikasi Markaziy banki. (2023). Islom moliyasi bozorini rivojlantirish

strategiyasi. Toshkent: Markaziy bank.

O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi. (2022). Davlat moliyasini boshqarish tizimini

takomillashtirish strategiyasi 2025

–

2030. Toshkent: Moliya vazirligi.

O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi. (2023). Islom moliyasi to‘g‘risida Qonun loyihasi.

Toshkent: Oliy Majlis https://parliament.gov.uz/uz/documents/1234

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2022). Farmoyish: Islomiy moliyani joriy etish chora

-

tadbirlari. https://strategy.uz

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2024). Islom moliyasini rivojlantirish bo‘yicha chora

-

tadbirlar to‘g‘risida PQ

-123-son qaror.

O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti. (2025). 2025–

2030 yillarda davlat moliyasini

boshqarish tizimini takomillashtirish strategiyasini tasdiqlash to‘g‘risida PQ

-210-son qaror.

O‘zbekiston Respublikasi Tashqi ishlar vazirligi. (2025). O‘zbekistonning Osiyo

-Tinch okeani

mintaqasi davlatlari bilan hamkorligi. Toshkent: TIV.

O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2023). Islom moliyasi xizmatlarini joriy

etish bo‘yicha yo‘l xaritasi. Toshkent: Vazirlar Mahkamasi.

Siddiqi, M. N. (2006). Islamic Banking and Finance in Theory and Practice: A Survey of State

of the Art. Islamic Economic Studies, 13(2), 1

–

48.

Usmani, M. T. (2007). An Introduction to Islamic Finance. Idaratul Ma’arif, Karachi.

Usmani, M. Taqi. (2007). An Introduction to Islamic Finance. Karachi: Idaratul Ma'arif.

Zawya. (2020). Sukuk Issuance in the GCC and Beyond: A 2020 Overview. Zawya Islamic

Finance Insights. https://www.ifsb.org