www.sci-p.uz
III SON. 2025
433
BANKLAR FAOLIYATINI MOLIYAVIY TEXNOLOGIYALARDAN FOYDALANIB
RIVOJLANTIRISH TENDENSIYALARI
i.f.n., prof.
Azlarova Aziza
Toshkent davlat iqtisodiyot universiteti
ORCID: 0000-0002-4873-7998
Annotatsiya.
Mazkur maqolada tijorat banklari faoliyatiga moliya texnologiyalarni joriy
etish masalalari yoritilgan. Zamonaviy moliyaviy texnologiyalarning bank faoliyatining qaysi
yoʻnalishlarida qoʻllanilayotgani tahlil qilingan. Olib borilgan tadqiqot yuzasidan amaliy taklif va
ilmiy tavsiyalar ishlab chiqilgan.
Kalit soʻzlar:
bank, moliyaviy texnologiyalar, moliyaviy ommaboplik, bank faoliyati,
depozit, kredit, onlayn mikroqarz, raqamli transformatsiya, mijoz, moliyaviy savodxonlik, mobil
texnologiyalar.
ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ БАНКОВСКОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ С
ИСПОЛЬЗОВАНИЕМ ФИНАНСОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ
к
.
э.н., проф.
Азларова Азиза
Ташкентский государственный экономический университет
Аннотация.
В данной статье рассматриваются вопросы внедрения финансовых
технологий в деятельность коммерческих банков. Проанализировано, в каких сферах
банковской деятельности используются современные финансовые технологии. На
основе проведенных исследований были разработаны практические предложения и
научные рекомендации.
Ключевые слова:
банк, финансовые технологии, финансовая популярность,
банковское дело, депозит, кредит, онлайн
-
микрозайм, цифровая трансформация, клиент,
финансовая грамотность, мобильные технологии.
TRENDS IN THE DEVELOPMENT OF BANKING ACTIVITIES
USING FINANCIAL TECHNOLOGIES
PhD, prof.
Azlarova Aziza
Tashkent State University of Economics
Abstract.
This article examines the issues of implementing financial technologies in the
activities of commercial banks. It analyzes the areas of banking in which modern financial
technologies are used. Based on the research conducted, practical proposals and scientific
recommendations were developed.
Keywords:
bank, financial technologies, financial popularity, banking, deposit, credit, online
microloan, digital transformation, client, financial literacy, mobile technologies.
UOʻK:
330.142.222
433-439
www.sci-p.uz
III SON. 2025
434
Kirish.
Banklar bugungi kunda sun’iy intellekt, information ma’lumotlar, bulut texnologiyalari va
boshqa ilg‘or vositalardan foydalangan holda o‘z faoliyatini yangilashda davom etmoqda. Biroq
bu jarayon bank sohasini muayyan paradoksga tushurib qo`yayotganligi xalqaro expertlar
tomobidan ham e`tirof etilmoqda.
So‘nggi chorak asrda raqamli texnologiyalar bank xizmatlarini tubdan o‘zgartirdi —
endi
mijozlar istalgan vaqtda, soniyalar ichida bir tugmani bosish orqali pul o‘tkazishlari mumkin.
Bu xizmatlarni tezroq, arzonroq va samaraliroq qildi.
Shu bilan birga, bu rivojlanish bank ishining shaxsiy tomonini kamaytirdi va barcha
banklar bir-
biriga o‘xshab qoldi. Insoniy aloqalar, xususan, avvallari filiallarda mavjud bo‘lgan
samimiy munosabatlar yo‘qolmoqda.
Bu
muammoni sun’iy intellekt hal etishi mumkin. Sun’iy
intellekt yordamida banklar
mijozlarini chuqurroq anglab, ularning ehtiyojlariga mos keladigan takliflarni taqdim etishlari,
foydali va mazmunli muloqotlar olib borishlari mumkin. Natijada, banklar o‘zlarining ishonchli
moliyaviy hamkor maqomini qaytadan tiklaydi.
Adabiyotlar sharhi.
Raqamli texnologiyalar natijasida Jahon banki hisob-
kitoblariga ko‘ra, 2011
-2021 yillar
mobaynida moliya institutida yoki mobil pul provayderi orqali bank hisob raqamiga ega bo‘lgan
kattalar ulushi 51 foizdan 76 foizgacha o‘sgan –
bu 1,6 milliarddan ortiq mijozlarga o‘sgan
(Abbott, 2025). Raqamli texnologiyalar, bulutli xizmatlar va ochiq manbali texnologiyalar
paydo bo'lmasdan turib, bu hayratlanarli o'sishni amalga oshirish mumkin emas edi, bularning
barchasi xizmat ko'rsatish narxini tubdan kamaytirishga olib keldi. Misol uchun, Braziliyadagi
Nubank 100 milliondan ortiq mijozlarga har bir mijozga oyiga 2 dollardan kam bo'lgan o'rtacha
operatsion xarajatlar bilan xizmat ko'rsatadi. Endi banklar uchun savol shundaki, ular qanday
qilib raqamli tajovuzkorlardan sahifani qabul qilishlari va xizmat qilish narxini tubdan
o'zgartirishlari mumkin.
Oʻzbekiston banklari katta oʻzgarishlar boʻsagʻasida turibdi: tizim asta
-sekin davlatdan
xususiy sektorga oʻtmoqda. Ushbu yoʻlda eng muhim bosqichlardan biri mijozlarga xizmat
koʻrsatishga yondashuvni oʻzgartirish hisoblanadi. Shu jixatdan bank faoliyatiga
moliyaviy
texnologiyalarni joriy etish dolzarb masala hisoblanadi. Bu jarayonda yuzaga keladigan
kamchiliklarni oʻz vaqtida bartaraf etish orqali bugungi raqobat sharoitida bankning nufuzi,
daromadliligini va mijozga yooʻnaltirilgan strategiyasini amalga
oshirishda dastak vazifasini
bajaradi.
Xorijlik iqtisodchi olim Kronk Dj. ning fikricha, raqamli transformasiya moliya tizimining
“qutqaruv aylanasi” hisoblanib, bank mijozlarining bank xizmatlaridan qoniqmasliklari
muammosini xal qilishda alohida ahamiyat kasb etadii.
Bank sektoriga yangi bank xizmatlarini joriy etish hamda tijorat banklarining mijozlarga
koʻrsatayotgan xizmatlar koʻlamini kengaytirish,
masalalari yuzasidan bir qator iqtisodchi
olimlar, Boboqulov T.I., Toymuxamedov I.R., Berdiyarov B.T., Abduraxmanova M.M.,
Mamadiyarov Z.T. (Abdullaeva, 2017; Toymuxamedov, Maxkamova, 2020) va boshqa
olimlarning ilmiy ishlarida tadqiq qilingan.
Davlatimiz raxbari Mirziyoev (2023)
, “Yangi Oʻzbekistonda yangi bank tizimi boʻladi.
2025 yilga borib, davlat ulushini 70 foizdan 40 foizga tushirishimiz kerak,” deb ta'kidlab
oʻtganlari ham alohida e'tiborga molik.
Tadqiqot mavzusi doirasida, Toymuxamedov (2020)
bank xizmatlarini koʻlamini
kengaytirish aholi tomonidan moliyaviy xizmatlarga boʻlgan talab va moliya institutlarining
taklifiga mos kelishi kerak deb ta'riflagan.
Shu bilan birga, bugungi raqamli transformasiyalashuv sharoitida bank faoliyatiga
moliyaviy texnologiyalarni joriy etish va ulardan foydalanishda yuzaga keladigan
www.sci-p.uz
III SON. 2025
435
kamchiliklarni oʻz vaqtida aniqlash va bartaraf etish muammosi dolzarb masalalardan
hisoblanadi.
Tadqiqot metodologiyasi.
Ushbu maqolaning nazariy va uslubiy asosi sifatida umumiqtisodiy adabiyot hamda ilmiy
maqolalar, iqtisodchi olimlarning ilmiy ishlari, zamonaviy bosqichda bank sektorining
transformasiyasi va rivojlanishini takomillashtirishda olimlar va soha vakillarining iqtisodiy
qarashlari, ularning fikr-mulohazalarini tahlil qilish, ekspert baholash, jarayonlarni kuzatish,
iqtisodiy hodisa va jarayonlarga tizimli yondashuv, muallif tajribalari bilan qiyosiy tahlil
oʻtkazish orqali tegishli yoʻnalishlarda xulosa, taklif
va tavsiyalar berilgan.
Tahlil va natijalar muhokamasi.
Bugungi kompyuterlashgan axborot asrining ko‘p qismida banklar moliyaviy
ma’lumotlarni qayta ishlash uchun ko‘pincha o‘zlarining maxsus dasturiy ta’minotlarini ishlab
chiqishadi. Biroq vaqt o‘tishi
bilan, rivojlanish vaqtini va xarajatlarini qisqartirish maqsadida
banklar tayyor dasturiy paketlarni sotib olib, ularni o‘z infratuzilmasiga moslashtirishadi. Bu
jarayon internet va bulut texnologiyalarining ommalashuvi, shuningdek, SaaS (Software as a
Service) arxitekturasining kengayishi bilan yanada chuqurlashadi.
Hozirgi
kunda esa bank ekotizimi oldida yangi, murakkab muammo turibdi. Sun’iy
intellekt davrida dasturiy ta’minot provayderlari qanday qilib mavjud tizimlarni —
ularning
tarkibida ko‘p yillik tarixiy bank ma’lumotlari va katta hajmdagi tuzilmagan
(strukturizatsiy
alanmagan) ma’lumotlar mavjud —
zamonaviy, bir-biri bilan integratsiyalasha
oladigan, Sun’iy intellekt dan samarali foydalanishga qodir arxitekturaga aylantirishlari
mumkin?
Bu jarayonning qanday kechishini aniq bashorat qilish qiyin. Biroq ehtimol, kelajak yana
ma’lum ma’noda o‘tmishga o‘xshashi mumkin. Ya’ni, banklar yana moslashtirilgan dasturiy
arxitekturalarni afzal ko‘rib, ularni o‘zlarining individual ehtiyojlariga oson
uyg‘unlashtira
oladigan yechimlarni tanlay boshlashadi. Bu esa yuqorida sanab o‘tilgan ko‘plab zamonaviy
tendensiyalar
—
raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt, mijozga yo‘naltirilganlik —
yanada
samarali amalga oshirilishini ta’minlaydi.
Har bir yangilik bank xatarlarini oshiradi va murakkablashtiradi, banklarning
ishonchliligi va barqarorligini pasaytiradi. Axborot texnologiyalarining rivojlanishi va bank
sohasida tarmoq usullarining rivojlanishi kredit tashkilotlari kapitalini tavakkalchilikka
taqsimlash nuqtai nazaridan boshqarishda sifatli oʻzgarishlarga olib keladi.
Bank tizimida davlatning ustun mavqei, banklarning turli davlat dasturlari va
korxonalarini moliyalashtirish uchun vositachi sifatida faol jalb qilinishi natijasida bank
tizimida yirik tijorat banklarining tarmoqdagi zamonaviy talablarga muvofiq transformasiya
jarayonlarida ortda qolishi, korporativ boshqaruv standartlari, axborot texnologiyalari
mahsulotlari, aktivlar va passivlarni boshqarish, muammoli kreditlar darajasining yuqori
ekanligi, kredit portfelining diversifikasiya darajasining pastligi, mijozlar bilan aloqa qilish
boʻyicha zamonaviy usullarni amaliyotga joriy qilishda kechikishi kabi muammolar vujudga
kelmoqda.
Mavjud muammolarni baratraf etish maqsadida, Oʻzbekiston Respublikasining 2020
-
2025 yillarga moʻljallangan bank tizimini isloh qilish Strategiyasi
(Farmon, 2020) qabul
qilingan, unga muvofiq bir qancha asosiy chora-
tadbirlar belgilangan boʻlib, ularning asosiy
maqsadi mijozlarning bank mahsulotlariga, jumladan, mijozlarga e'tibor qaratish orqali
qiziqishini oshirishdan iborat. Ushbu chora-tadbirlar orasida:
bank sektorini restrukturizasiya qilish, shu jumladan, bir qator banklarni davlat
nazoratidan bosqichma-bosqich chiqarish;
xizmatlar va mijozlarga xizmat koʻrsatishning mavjudligini oshirish;
xalqaro maslahatchilar bilan birgalikda bankni transformasiya qilish dasturini ishlab
www.sci-p.uz
III SON. 2025
436
chiqish;
jarayonlarni avtomatlashtirish;
ma'lumotlar bazalarini va koʻrsatilayotgan xizmatlar hajmini kengaytirish. Masalan,
jismoniy shaxslar soliqlar va uy-
joy kommunal xizmatlarini toʻlash imkoniyatiga ega boʻladilar;
iste'molchilar qoniqish indeksi (CSI), shuningdek, iste'molchilarning sodiqligi indeksi
(NPS) asosida bank xizmatlari sifatini baholash tizimini joriy etish.
Dunyoda koʻplab banklar oʻrtasidagi nomaqbul va zaif raqobat shakllangan. Aksariyat
moliya tuzilmalari innovasiya joriy qilishda sustkashlikka yoʻl qoʻyishi samaradorlikka ta'sir
koʻrsatmoqda. Binobarin, texnologiya jadal rivojlanayotgan bugungi davrda raq
amli xizmat,
moliyaviy texnologiya kompaniyalari an'anaviy tizimga muqobil, ya'ni raqobatchi sifatida
maydonga chiqmoqda.
Bank biznes modellarini transformasiyasi quyidagi yoʻnalishlarga muvofiq amalga
oshirilishi mumkin: (Ataniyazov, 2023).
1) Bankni ekotizimga
transformasiyalash. Koʻpgina xorijiy tijorat banklari va kredit
tashkilotlari (Ispaniyaning BBVA banki, Singapur DBS banki va boshqalar) oʻz faoliyatini
kengaytirish va mijozlar ehtiyojlariga yoʻnaltirilgan ekotizimlarni yaratishga qaratilgan chora
-
tadbirlarni amalga oshirishmoqda.
2) Moliyaviy supermarket (marketplace) tashkil etish. Ushbu model mijozlarga moliyaviy
mahsulotlardan universal foydalanish va yagona integrasiyalashgan kanal doirasida turli
moliyaviy ehtiyojlarni qondirish imkoniyatini yaratadi.
3) Banklarning nobank yoʻnalishga oʻtishi. Aksariyat banklar asosiy maqsad koʻchmas
mulk sotib olish boʻlganida, mijoz bilan oʻzaro munosabatlarning faqat individual, an'anaviy
bankka yoʻnaltirilgan jihatlariga, masalan, ipoteka krediti tadqim etishga e'ti
bor qaratishadi.
Bank tizimida xavfsizlikka doir va ma'muriy muammolar ham mavjud. Xususan, kiber
xuruj va axborot xavfsizligi bilan bogʻliq boshqa masalalar ham banklar uchun jiddiy
muammoga aylanyapti. Negaki, moliyaviy xizmat raqamlashuvi tufayli xavfsizlikka nisbatan
talab ortadi. Banklar zimmasiga moliyaviy amaliyot xavfsizligini ta'minlash, maxfiylikni saqlash
borasida ulkan mas'uliyat tushayotgani bejiz emas.
Xalqaro elektr aloqa ittifoqi (ITU) tomonidan e'lon qilingan "Global Cybersecurity Index
2024" reytingida mamlakatlar yangi metodika asosida baholanib, Oʻzbekiston 89,2 ball
koʻrsatkichi bilan Kanada, Shveysariya, Vengriya, Qozogʻiston va Ozarbayjon kabi davlatlar
bilan birgalikda "Tier 2 Ilgʻor" (T2: Advancing) guruhidan oʻrin egalladi.
Ma'lumot uchun: 2020 yilda e'lon qilingan Xalqaro kiberxavfsizlik indeksi reytingida
Oʻzbekiston 71,11 ball bilan 182 ta mamlakat ichida 70
-
oʻrinda qayd etilgan edi.
Hozirda, Markaziy bank tomonidan tijorat banklari, toʻlov tizimi operatorlari va toʻlov
tashkilotlari, shuningdek ichki ishlar organlari bilan hamkorlikda firibgarlik holatlarida
ishtirok etgan bank kartalarini bloklash hamda mazkur bank kartalaridagi pul
mablagʻlarini
mobil ilovalar orqali xorijiy hisobraqamlarga oʻtkazishni oldini olish boʻyicha choralar koʻrib
borilmoqda. Bunda, bank kartalari bilan bogʻliq frod operasiyalarni oldini olish maqsadida
mobil ilovalar orqali pul mablagʻlarini oʻtkazishda mij
ozlarni biometrik identifikasiyadan
oʻtkazish, pul oʻtkazmalarini tasdiqlash va mobil akkauntlaridan foydalanishda qoʻshimcha
xavfsizlik talablari joriy etilgan.
Respublikamizda, toʻlov tizimlari infratuzilmasining kengayib borishi va foydalanuvchilar
tomonidan naqd pulsiz toʻlovlarning afzal koʻrilayotganligi jismoniy shaxslarning bank
kartalari orqali operasiyalari hajmining oshishida namoyon boʻlib, ushbu operas
iyalar hajmi
2024 yil 1 yanvar xolatiga 2022 yilga nisbatan 470,8 trln soʻmga yoki 42,7 foizga oshib, 1 574,2
trln soʻmni tashkil etgan. Bunda, bank kartalariga kelib tushgan mablagʻlar miqdori 789,5 trln
soʻmni, bank kartalaridan amalga oshirilgan toʻlov
lar miqdori (naqdlashtirish bilan birga)
784,7 trln soʻmni tashkil etgan. 2023 yilda bank kartalariga kelib tushgan mablagʻlar tarkibida
pensiya, nafaqa, stipendiya va ish haqi toʻlovlari uchun oʻtkazilgan mablagʻlar ulushi 29,2 foizni,
naqd pul hisobiga bank kartasiga kirim qilingan va omonat hisobvaraqlaridan kelib tushgan
www.sci-p.uz
III SON. 2025
437
mablagʻlar –
20,4 foizni, masofaviy oʻtkazmalar (R2R) orqali tushgan mablagʻlar –
35,3 foizni
tashkil etgan.
1-rasm. Bank kartalari orqali aylanmalar dinamikasi
(
Ўзбекистон Республикаси Марказий банки йиллик ҳисобот
, 2024)
Oʻzbekiston tijorat banklari tomonidan 2025 yil 1 yanvar holatiga koʻra, 50,51 million
bank kartasi chiqarilgan.
Banklar tomonidan 426,22 ming toʻlov terminali, shuningdek, 29,9
ming bankomat va infokiosk oʻrnatilgan. 2024 yilda bank kartalari orqali toʻlov terminallari
orqali amalga oshirilgan aylanma 326,73 trln.
soʻmdan oshgan.
2-rasm. Muomalaga chiqarilgan bank kartalari soni haqida ma'lumot (mln. ta)
Chiqarilgan kartalar soni boʻyicha etakchi banklar: Xalq banki (12,4 mln karta), Agrobank
(5,38 mln) va Ipoteka-bank (4,66 mln) hisoblanadi.
Toʻlov terminallari soni boʻyicha Xalq banki (45 663 ta) joylashgan boʻlib, undan keyin
Milliy bank (40 121 ta) va Agrobank (36 462 ta) xissasiga toʻgʻri kelmoqda.
Bankomat va infokiosklar soni boʻyicha esa birinchi uchlik quyidagicha: Toʻlov
tashkilotlari (13 598 ta), Xalq banki (3 075 ta) va Agrobank (2 153 ta) (UzDaily.uz, 2025).
1
https://cbu.uz/oz/statistics/bankstats/2122799/
25775
27105
34195
46205
50510
0
10000
20000
30000
40000
50000
60000
2020-yil
2021-yil
2022-yil
2023-yil
2024 yil
www.sci-p.uz
III SON. 2025
438
Hozirgi sharoitda raqamlashtirish natijasida moliyaviy xizmatlarga boʻlgan talabning
chuqur oʻzgarishiga javoban banklar oʻz biznes modellarini transformasiyalash uchun turli
yondashuvlarni qoʻllashlari zarurati ortgan.
Axborotlashgan jamiyat tezlik bilan shakllanib axborot dunyosida davlat chegaralari
degan tushuncha yoʻqolib bormoqda. Ma'lumotlarga koʻra, dunyo boʻylab har yili 500
milliondan ortiq kiberhujumlar uyushtiriladi. Har soniyada dunyodagi har 12 nafar insondan
biri kibermakonda sodir etilgan hujumlar qurboniga aylanmoqda. Xususan, AQSh, Fransiya,
Angliya, Belgiya, Germaniya, Lyuksemburg kabi davlatlarda kiberjinoyatchilik koʻrsatkichi
umumiy jinoyatchilikning 60
–
65 foizini tashkil etadi.
Ekspertlarning hisob-kitobicha, kiberhujumlarning asosiy qismi maxfiy ma'lumotlarni
qoʻlga kiritish, ularni oʻzgartirish yoki yoʻqotish, foydalanuvchilardan pul talab qilish yoki
biznes jarayonlarini izdan chiqarishga qaratilmoqda.
Buning natijasida bir yilda dunyo iqtisodiyoti oʻrtacha 20 milliard AQSh dollaridan ziyod
miqdorda zarar koʻrmoqda. Oʻzbekistonda ham soʻnggi uch yilda kiberjinoyatlar 8,3 baravarga
koʻpayib, umumiy jinoyatchilikning 5 foizini tashkil etmoqda. Masalan, kib
ermakonda
firibgarlik bilan bogʻliq holatlar 13 baravarga, oʻgʻrilik 20 baravarga, tovlamachilik, tuhmat va
haqorat qilish bilan bogʻliq jinoyatlar esa 4,9 baravarga ortgan.
Tahliliy ma'lumotlarga qaraganda, respublikamizda kiberjinoyatchilikning ayrim turlari,
jumladan noqonuniy bank-
moliya operasiyalari orqali oʻzgalarning plastik kartadagi
mablagʻlarini oʻzlashtirish, birovning ishonchiga kirib, uning nomiga onlayn mikroqar
z olish,
virusli dasturlar orqali kompyuterlarga hujum uyushtirish, oʻzgalarning shaxsiy ma'lumotlarini
tarqatish axborot hujumlari, onlayn savdo maydonidagi firibgarlik kabi jinoyatlar koʻpayib
bormoqda.
Axborotlashtirish sohasidagi davlat siyosati axborot resurslari, axborot texnologiyalari va
axborot tizimlarini rivojlantirish hamda takomillashtirishning zamonaviy jahon tamoyillarini
hisobga olgan holda milliy axborot tizimini yaratishga qaratilgan. Bu b
orada Oʻzbekiston
Respublikasining 2022 yil 15 aprelda “Kiberxavfsizlik toʻgʻrisida”gi Qonunining qabul qilinishi
muhim ahamiyat kasb etadi (
Ўзбекистон Республикаси Марказий Банки йиллик ҳисобот
,
2024).
Shuningdek, Shavkat Mirziyoev 2025 yil 20 yanvar kuni Cyber university davlat
universitetini tashkil etish toʻgʻrisidagi qarorni imzolagan.
Yangi oliygohga axborotni himoyalash, axborot va kiberxavfsizlik, raqamli texnologiyalar
va raqamli iqtisodiyot, sun'iy intellektga asoslangan avtomatlashtirilgan axborot-taxliliy
tizimlarni yaratish, robototexnika va boshqa turdosh sohalar boʻyicha kadrla
r tayyorlash
vazifasi yuklatilgan.
Kiberxavfsizlik va ma'lumotlar himoyasini kuchaytirish orqali respublikamiz bank
tizimida xavfsizlik sohasida yangi echimlar, jumladan, biometrik autentifikatsiya va nol-
ishonch arxitekturasi rivojlanadi..
Markaziy bank tomonidan, bank kartalari bilan bogʻliq shubhali (frod) operasiyalarning
oldini olish, firibgarlik sxemalarida jismoniy shaxslarga tegishli hisobvaraqlar va bank kartalari
ishtirokini kamaytirish maqsadida banklar tomonidan bitta jismoniy shaxsga (bitta JShShIRga)
kartalar sonini (virtual va kobeyjing kartalarini inobatga olgan holda) vaqtinchalik bitta bankda
5 tagacha, barcha banklarda 20 tagacha belgilagan.
Xulosa va takliflar.
Umuman olganda, bugungi kunda bank tizimini isloh qilish orqali aholining moliyaviy
xizmatlarga boʻlgan talabini qondirish, investisiya loyihalarini qoʻllab
-quvvatlash mexanizmini
joriy qilish, kredit tashkilotlarini ularga xos boʻlmagan ortiqcha yuklamalardan ozod qilish
orqali ma'muriy yukni bartaraf etishga erishish choralarini koʻrish zarur;
Tijorat banklarining biznes jarayonlarini avtomatlashtirish, bu jarayonda zamonaviy
axborot-kommunikasiya texnologiyalarini keng joriy etish va masofaviy bank xizmatlari
www.sci-p.uz
III SON. 2025
439
turlarini kengaytirish uchun zarur shart-sharoitlar oshirish lozim;
Bank ishida etarli darajada tajriba, bilim va obroʻga ega boʻlgan strategik investorlarni jalb
qilgan holda, qator tijorat banklarida davlat ulushini kamaytirish;
Bank xodimlari sun'iy intellektdan foydalanish boʻyicha hozircha kam koʻnikmalarga ega
boʻlishiga qaramay, zamonaviy axborot texnologiyalaridan foydalanish moliya
-kredit
tashkilotlariga faqat inson resurslari hal qila olmaydigan juda murakkab vazifalarni hal qilishga
imkon beradi.
Oʻzbekistonning atrof
-muhitga zarar keltirmaydigan hududlari aholisi uchun
yaxshilangan va arzon turmush sharoitlarini ta'minlash maqsadida, yashil kreditlashning joriy
etilishi lozim. Natijada Oʻzbekiston aholisi oʻrtasida energiya tejamkor va kam uglero
dli uy-
joylarga talabning oshishiga olib keladi.
Umuman olganda, bank faoliyatiga moliyaviy texnologiyalarni joriy etish orqali bank
xizmatlari ommabopligini oshirish hamda ulardan foydalanish imkoniyatlarini kengaytirish,
bank faoliyatida moliyaviy texnologiyalardan foydalanishda yuzaga keladigan kamchiliklarni
oʻz vaqtida aniqlab bartaraf etish orqali aholining kredit va toʻlov tashkilotlariga boʻlgan
ishonchini mustahkamlash, priovardida aholi turmush darajasining farovonligi, moliyaviy
tizim va iqtisodiy oʻsishning barqarorligini ta'minlashga hamda
mamlakatda yashirin
iqtisodiyot ulushining qisqarishiga xizmat qiladi.
Adabiyotlar /Литература/Reference:
Abdullaeva Sh.Z. (2017) Bank ishi. Darslik. - Toshkent.: «Iqtisod-Moliya», -732 b.
Ataniyazov J.X. (2023) Raqamli iqtisodiyot sharoitida bank biznes modellarining
transformasiyasi. “Iqtisodiyotning
raqamlashuvi sharoitida bank-moliya tizimini rivojlantirish
istiqbollari” mavzusida respublika ilmiy
-
amaliy konferensiya tezislari to‘plami. Toshkent: Moliya,
-820
b.
Azlarova A. Osobennosti razvitiya bankovskoy sistemi respubliki uzbekistan na sovremennom
etape.
Economics
and
Innovative
Technologies,
11
(5),
1
–
7.
https://scholar.google.com/scholar?oi=bibs&cluster=10217124282259592342&btnI=1&hl=ru.
Farmon (2020) Oʻzbekiston Respublikasining 2020
-
2025 yillarga moʻljallangan bank tizimini
isloh qilish Strategiyasi toʻgʻrisida 5992 sonli Farmoni. 12.05.2020 y. https://lex.uz/docs/4811025
.
Farmon (2022) Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining 2022
-
2026 yillarga moʻljallangan
Yangi Oʻzbekiston taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisidagi PF
-60-sonli Farmoni, 28.01.2022 yil.
https://lex.uz/docs/5841063
Kronk Dj. Sifrovaya transformasiya finansovix uslug - nadejnoe vlojenie v budushee. URL:
https://www.cisc0.c0m/c/dam/m/ru_ru/
intemet-of-everything-
ioe/iac/assets/pdfs/Cisco_Financial_m.pdf.
Maykl Abbott. (2025) Top 10 Trends For Banking In 2025
–
The Future Is Back//
https://www.forbes.com/sites/michaelabbott/2025/01/13/top-10-trends-for-banking-in-2025--
the-future-is-back/.
Mirziyoev Sh.M. (2023) Bank tizimida transformasiya va xususiylashtirish jarayonlari
muhokamasi boʻyicha yigʻilishi. 20 noyabr.
Qonun (2022) Oʻzbekiston RespublikasiningKiberxavfsizlik toʻgʻrisida Qonuni, 15.04.2022
yildagi OʻRQ
-764-son. https://lex.uz/docs/5960604.
Toymuxamedov, I., & Maxkamova, D. (2020). Sifrovaya ekonomika i eyo vliyanie na bankovskiy
biznes v Uzbekistane.Ekonomika i innovasionnie texnologii, (2), 151
–
160. izvlecheno ot
https://inlibrary.uz/index.php/economics_and_innovative/article/view/11408.
UzDaily.uz (2025). 2025 йил 1 январь ҳолатига кўра Ўзбекистонда 50,51 миллион банк
картаси чиқарилган. [online] UzDaily.uz. Available at:
https://www.uzdaily.uz/uzc/2025-yil-1-
yanvar-holatiga-ko%CA%BBra-o%CA%BBzbekistonda-5051-million-bank-kartasi-chiqarilgan/
ЎЗБЕКИСТОН РЕСПУБЛИКАСИ МАРКАЗИЙ БАНКИ ЙИЛЛИК ҲИСОБОТ 2023. (2024).
Available at:
https://cbu.uz/upload/medialibrary/c2e/jcu9sa4tbwawr6xfqqnyn4ivpbc7s2l1/Yillik-
