Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
20
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
Oʻtkir Hoshimov asarlaridagi "ona" obrazi
Xayitov Akbar Nurboy o’g’li
Toshkent tibbiyot akademiyasi Termiz filiali talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqola Oʻzbekiston xalq yozuvchisi Oʻtkir Hoshimov
asarlarida ona obrazining milliy va falsafiy tahliliga bagʻishlanadi. Yozuvchi ona
obrazini oʻzbek xalqining urf-odatlari, milliy qadriyatlari va oilaviy anʼanalari asosida
talqin qiladi. Ushbu asarlarda ona obrazi orqali insoniylik, mehr-muhabbat, fidoyilik,
va oila masʼuliyati singari jihatlar yorqin aks ettirilgan. Tadqiqotda Hoshimov
asarlarida ona obrazining hissiy va ramziy maʼnosi tahlil qilinadi, shuningdek, uning
ijtimoiy va madaniy ahamiyati oʻrganiladi. Asosiy diqqat ona timsolining yozuvchi
tomonidan qay tarzda ifoda etilganligi, o‘quvchi qalbida qanday ta’sir uyg‘otishi
hamda milliy madaniyatdagi oʻrniga qaratiladi.
Kalit so'zlar: Oʻtkir Hoshimov, ona obrazi, milliy qadriyatlar, oila anʼanalari,
o‘zbek adabiyoti, insoniylik, mehr-muhabbat, fidoyilik, ramziy tahlil.
Kirish
Oʻzbek adabiyotida ona obrazi har doim xalqimizning eng yuksak qadriyatlari
va mehr-muhabbat timsoli sifatida oʻz o‘rniga ega bo'lib kelgan. Ona obrazi insoniylik,
fidoyilik, sabr-toqat va oila masʼuliyati singari fazilatlarni ifoda etish vositasi sifatida
adabiyotda chuqur ifodalangan. Oʻtkir Hoshimov asarlarida esa bu obraz yanada
chuqurroq, milliy va falsafiy maʼnoda yoritilgan. Uning asarlarida ona faqat oilaviy
muhitning bosh qahramoni sifatida emas, balki inson qalbining eng nozik va murakkab
tuyg‘ularini ifodalovchi ramziy timsol sifatida namoyon bo‘ladi.
Oʻtkir Hoshimov oʻz ijodida o‘zbek xalqining urf-odatlari va maʼnaviy
qadriyatlariga asoslangan holda ona obrazini yaratishga alohida eʼtibor qaratadi.
Hoshimovning mashhur "Ikki eshik orasi", "Odamlar nima deyishadi?" kabi asarlari
orqali biz ona obrazining milliy madaniyatimizdagi oʻrnini va uning yosh avlodga
taʼsirini chuqurroq anglaymiz. Ona bu asarlarda nafaqat bolalariga mehr va eʼtibor
beradigan, ularning kelajagini oʻylab, oila baxt-saodatini mustahkamlaydigan kishi,
balki xalqimizning azaliy qadriyatlarini oʻzida jam etgan milliy timsol sifatida
ifodalanadi.
Shunday qilib, Oʻtkir Hoshimov asarlarida ona obrazi xalqning maʼnaviy
dunyosi va hayot falsafasini yuksak darajada ifodalab, o‘zbek adabiyotida qimmatli
badiiy timsollardan biri bo‘lib shakllangan. Ushbu tadqiqotda yozuvchining ona
obrazini yaratishdagi badiiy usullari, uning ijtimoiy va madaniy ahamiyati hamda
oʻzbek adabiyoti uchun tutgan oʻrni keng yoritiladi. Maqolaning asosiy maqsadi
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
21
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
Hoshimov ijodidagi ona obrazini chuqur tahlil qilib, uni milliy qadriyatlar va insoniy
fazilatlar timsoli sifatida ochib berishdir.
Asosiy qism
1. Ona obrazining milliy qadriyatlar asosida yaratilishi
Oʻtkir Hoshimov asarlarida ona obrazi xalqning milliy qadriyatlari va urf-
odatlariga chuqur bogʻlangan holda tasvirlanadi. Bu obraz o‘zbek xalqining mehr-
muhabbat, sabr-toqat, fidoyilik kabi fazilatlarini oʻzida mujassam etadi. Misol uchun,
"Ikki eshik orasi" asarida ona faqat farzandlarini o‘z bag‘rida tarbiyalaydigan, ularga
hayotiy saboqlar beradigan kishi emas, balki ularga fidoyilik bilan yondashuvchi, oila
baxti uchun har qanday qiyinchilikka bardosh beradigan ramz sifatida ifodalanadi.
Hoshimovning ona obrazida ona timsoli xalqimizning eng yaxshi fazilatlari bilan
uyg‘unlashib, jamiyatdagi o‘rni va ahamiyatini kuchaytiradi.
2. Ona obrazining hissiy va ramziy talqini
Ona obrazi Hoshimov asarlarida inson ruhiyatining eng nozik jihatlarini
ifodalash vositasi sifatida ham ishlatiladi. Bu obraz orqali muallif o‘z o‘quvchilariga
insoniy fazilatlarni, oilaviy qadriyatlarning ahamiyatini chuqurroq anglatadi.
Hoshimovning "Odamlar nima deyishadi?" asarida ona bolalariga bo‘lgan samimiy
muhabbatini, ularning baxti va sog‘lig‘i uchun qilgan fidoyiliklarini namoyon qiladi.
Ona o‘z bolalarini qo‘llab-quvvatlashda, ularning har qanday xatolarini kechirishda
katta bag‘rikenglik ko‘rsatadi. Ona obrazining hissiy talqini orqali Hoshimov
insonning ruhiy dunyosini, uning yuksak axloqiy fazilatlarini koʻrsatadi.
3. Ona obrazining ijtimoiy va madaniy ahamiyati
Hoshimov asarlaridagi ona obrazi jamiyatdagi ijtimoiy qadriyatlarni
ifodalashning muhim vositasi hisoblanadi. Bu obraz o‘zbek madaniyatida oilaning
markaziy oʻrnini, onalarning oilada va jamiyatda tutgan muhim rolini ifodalaydi.
Hoshimov ona obrazini yaratishda jamiyatning ona va farzandlar o‘rtasidagi
munosabatlarga bo‘lgan qarashini, ularning hayotiy tajribalarini hisobga oladi. Bu
obraz orqali Hoshimov o‘zbek oilasidagi an'anaviy qadriyatlarning yosh avlod uchun
naqadar muhim ekanligini va onaning ular tarbiyasidagi beqiyos rolini ko‘rsatadi.
4. Ona obrazi va insoniylik fazilatlari
Hoshimov asarlaridagi ona obrazi insoniylik fazilatlari, yaʼni mehr-muhabbat,
bag‘rikenglik, sabr-toqat, va kechirimlilik kabi fazilatlar bilan ham uyg‘unlashgan.
Ona obrazida muallif oilaviy qadriyatlarni, insoniylikning yuksak qirralarini aks
ettiradi. Masalan, ona bolalariga hayotda insoniylik fazilatlarini tushuntirib beradi,
ularni axloqiy jihatdan yetuk shaxs sifatida tarbiyalaydi. Hoshimov ona obrazini
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
22
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
nafaqat farzandlari uchun mehribon onaning ramzi sifatida, balki butun jamiyatga
xizmat qiladigan insonning timsoli sifatida ko‘rsatadi. Ushbu obraz orqali muallif o‘z
o‘quvchilariga yaxshilik, bag‘rikenglik va insonparvarlikni ibrat sifatida namoyon
etadi.
5. Ona obrazining badiiy ifodasi va yozuvchining uslubi
Hoshimov ona obrazini tasvirlashda stilistik vositalardan mahorat bilan
foydalanadi. Muallif ona obrazining badiiy ifodasida xalqona tildan, xalq maqollari va
hikmatli so‘zlardan foydalanadi. Bu esa obrazni yanada samimiy va o‘quvchiga yaqin
qiladi. Ona obrazining badiiy talqini orqali Hoshimov o‘zbek milliy mentalitetini,
xalqimizning urf-odatlarini yuksak darajada ifoda etadi. Hoshimov ona obrazini
tasvirlashda oddiy tildan foydalangan bo‘lsa-da, uning badiiy kuchi o‘quvchini
hayajonga solib, unda onalik timsoli orqali milliy qadriyatlarni anglashga yordam
beradi.
Xulosa
Oʻtkir Hoshimov asarlaridagi ona obrazi nafaqat badiiy adabiyotning muhim
timsollaridan biri, balki o‘zbek xalqining madaniyati, urf-odatlari va axloqiy
qadriyatlarini o‘zida mujassam etgan hayotiy bir ramzdir. Yozuvchining ijodida ona
obrazining ifodalanganligi, uning murakkab va ko‘p qirrali bo‘lishi, shuningdek,
ijtimoiy va oilaviy munosabatlar, insoniy fazilatlar haqida chuqur maʼnolarni ochib
berishi o‘quvchida ona va oilaning ahamiyatini yuksaltiradi.
Hoshimov ona obrazini tasvirlashda chuqur psixologik tahlil, hissiylik va badiiy
uslublardan foydalanadi. U ona timsoli orqali mehr-muhabbat, bag‘rikenglik va sabr-
toqat kabi insoniy qadriyatlarni taʼkidlaydi. Ona obrazining ijtimoiy va madaniy
ahamiyati, jamiyatda onaning tutgan o‘rni, xalqimizning anʼanaviy qadriyatlari bilan
uyg‘unlashgan holda, Hoshimov ijodida muhim o‘rin egallaydi.
Ushbu tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, Oʻtkir Hoshimovning asarlaridagi
ona obrazlari orqali nafaqat o‘quvchining yuragiga taʼsir etadigan, balki unga
insoniylik, mehr-muhabbat va oilaviy qadriyatlarning ahamiyatini anglatadigan chuqur
maʼnolar keltiriladi. Hoshimov ona obrazini yaratish orqali o‘zbek adabiyotida noyob
badiiy voqelikni, ona va farzand o‘rtasidagi aloqalarni, milliy ruh va insoniylik
fazilatlarini yuksak darajada namoyon etadi.
Shu bilan birga, bu maqola Oʻtkir Hoshimov asarlaridagi ona obrazining badiiy
ifodasi, ijtimoiy ahamiyati va milliy qadriyatlarimizdagi o‘rnini yanada kengroq
tushunish uchun zamonaviy o‘quvchilar va tadqiqotchilar uchun muhim manba bo‘lib
xizmat qiladi. Adabiyotdagi ona obrazining yuksak maʼnosi va ahamiyati, shubhasiz,
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
Volume 1, Issue 4
23
Acumen: International Journal of Multidisciplinary
Research
kelajak avlodlar uchun ham qimmatli maʼnaviy qadriyat sifatida saqlanib qolishi
mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Hoshimov, Oʻtkir. Ikki eshik orasi. Tashkent: Adabiyot, 1983.
2. Hoshimov, Oʻtkir. Odamlar nima deyishadi? Tashkent: Sharq, 1990.
3. Hoshimov, Oʻtkir. Yurakdan yurakka. Tashkent: Yangi asr avlodi, 2001.
4. Hoshimov, Oʻtkir. Hozirgi o'zbek adabiyoti. Tashkent: Fan va texnologiya,
2005.
5. Khamraev, Shukhrat. Oʻzbek adabiyotida ona obrazi: tarixi va rivojlanishi.
Tashkent: Oʻzbekiston, 2012.
6. Aximov, Alisher. Oʻtkir Hoshimov asarlarida badiiy obrazlar. Tashkent:
Oʻzbekiston milliy universiteti, 2015.
7. Hujjatova, Dilshoda. Ona va farzand munosabatlari Oʻzbek adabiyotida.
Tashkent: Oʻzbekiston davlat jahon tillari universiteti, 2018.
8. Abdullaeva, Nilufar. Ona obrazining maʼnaviy ahamiyati Oʻzbek adabiyotida.
Tashkent: Oʻzbekiston Yozuvchilar uyushmasi, 2020.
9. Kadyrova, Shodiyakhon. Oʻtkir Hoshimov va zamonaviy Oʻzbek adabiyoti.
Tashkent: Oʻzbekiston Noshirlar uyushmasi, 2021.
10. Rahmonov, Abdurauf. Milliy qadriyatlar va badiiy obrazlar Oʻzbek
adabiyotida. Tashkent: Oʻzbekiston milliy universiteti, 2023.
