Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
304
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
BUXORO TEMIRCHILAR SULOLASI
Kamolov Shavkiddin Shokirovich
Buxoro davlat muzey-qo‘riqxonasi“Buxoroda Temirchilik hunari tarixi” muzey-
ustaxonasi filial mudiri
Fatullayeva Lubat Umedovna
Buxoro davlat muzey-qo‘riqxonasi“Buxoroda Temirchilik hunari tarixi” muzey-
ustaxonasi filial katta ilmiy xodimi
ANNOTATSIYA
Mazkur maqola Buxoroda asrlar davomida shakllangan va rivojlangan
temirchilik sulolalarining tarixiy, madaniy va san’atshunoslik jihatlarini tahlil etadi.
Temirchilik hunari Buxoro hunarmandchiligining muhim tarmoqlaridan biri bo‘lib,
sulola vakillari o‘zining o‘ziga xos uslubi, texnikasi va bezak elementlari bilan ajralib
turgan. Maqolada temirchilar sulolasining vakillari tomonidan yaratilgan buyumlar —
qurollar, maishiy anjomlar, eshiklar, san’at asarlari misolida ularning ijodiy yondashuvi
ochib beriladi. Shuningdek, maqolada ustoz-shogird an’anasi, avlodlar davomiyligi,
mahalliy temirchilik maktablarining shakllanishi va bu san’at turining hozirgi kundagi
holati haqida ham ma’lumot beriladi. Buxoro temirchiligining nafaqat amaliy qiymati,
balki milliy madaniyat va estetik tafakkurdagi o‘rni ham alohida e’tiborga olinadi.
Kalit so‘zlar:
Buxoro, temirchilar, sulola, amaliy san’at, hunarmandchilik,
madaniy meros, ustoz-shogird, temirchilik texnikasi, an’anaviy hunar, tarixiy meros
THE BLACKSMITH DYNASTIES OF BUKHARA
ANNOTATION
This article provides an in-depth analysis of the blacksmith dynasties that have
historically operated in Bukhara, examining their artistic, cultural, and historical
significance. Blacksmithing, as a vital branch of traditional craftsmanship in the region,
has been preserved and passed down through generations within families, forming
distinct dynasties. The article explores the unique styles, forging techniques, and
decorative approaches used by these artisans. It also discusses specific artifacts
produced by the dynasties — such as weapons, household tools, ornate doors, and
decorative items — that reflect their creative vision. Furthermore, the paper highlights
the master-apprentice tradition, the formation of local blacksmith schools, and the
current state of the craft. Emphasis is placed on both the practical value of
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
305
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
blacksmithing and its role in the expression of national cultural identity and aesthetic
thought.
Keysword:
Bukhara, blacksmiths, dynasty, applied arts, craftsmanship, cultural
heritage, master-apprentice, forging techniques, traditional skills, historical legacy
ДИНАСТИИ КУЗНЕЦОВ БУХАРЫ
АННОТАЦИЯ
В статье подробно рассматриваются династии кузнецов, действовавшие в
Бухаре на протяжении веков, с акцентом на их художественное, культурное и
историческое значение. Кузнечное дело является важной частью традиционного
ремесла региона, передающейся из поколения в поколение внутри семей, что
привело к формированию уникальных династий. В работе анализируются
характерные стили, кузнечные технологии и декоративные приёмы,
используемые мастерами. Особое внимание уделяется изделиям, созданным
представителями этих династий — оружию, бытовым предметам, декоративным
дверям и другим объектам, демонстрирующим творческий подход. Также
рассматриваются традиции наставничества, становление местных кузнечных
школ и современное состояние ремесла. Подчеркивается не только практическая
ценность кузнечного дела, но и его роль в сохранении национальной культуры и
эстетического восприятия.
Ключевые слова:
Бухара, кузнецы, династия, прикладное искусство,
ремесло, культурное наследие, мастер-ученик, кузнечные технологии,
традиционные навыки, историческое наследие
Kirish.
O‘zbekiston xalqining boy madaniy merosi asrlar davomida shakllangan
amaliy san’at turlari, hunarmandchilik maktablari va usta-shogird an’analari orqali
saqlanib kelmoqda. Xususan, Buxoro viloyati o‘zining temirchilik san’ati bilan ajralib
turadi. Bu yerda temirchilar nafaqat buyum yasagan, balki san’at darajasidagi asarlar
orqali o‘z avlodlariga hunar, estetik qarash va madaniy qadriyatlarni meros qilib
qoldirganlar. Sulolaviy temirchilar faoliyati asrlar davomida hunarmandchilikda
uzviylikni saqlab qolgan va ularni o‘rganish orqali nafaqat san’at tarixini, balki ijtimoiy
hayot tafakkurini ham chuqur anglash mumkin.
Bugungi kunda amaliy san’atni asrash va rivojlantirish O‘zbekistonda davlat darajasida
qo‘llab-quvvatlanmoqda. Xususan, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil
17-noyabrdagi “Hunarmandchilikni rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi PQ-
3407-son qarori, shuningdek, “Hunarmand” uyushmasi faoliyatini qo‘llab-quvvatlash
va kengaytirishga oid qarorlar bu soha vakillariga keng imkoniyatlar yaratdi. Mazkur
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
306
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
qarorlar doirasida hunarmandlarga yer ajratish, soliq imtiyozlari berish, mahsulotlarini
ichki va tashqi bozorda targ‘ib qilish kabi ko‘plab qulayliklar ta’minlandi.
Bundan tashqari, “Madaniy merosni asrash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston
Respublikasi Qonuni (yangi tahrirda — 2019-yil) asosida temirchilik kabi an’anaviy
san’at turlarini asrab-avaylash, ularni o‘rganish va yosh avlodga yetkazish davlat
siyosatining muhim yo‘nalishiga aylangan.
Mazkur maqolada Buxorodagi temirchilik sulolalarining tarixi, ularning amaliy
san’atdagi o‘rni, ishlash uslublari, madaniy merosni davom ettirishdagi xizmati hamda
hozirgi kunda ushbu sulolaviy hunar qanday saqlanayotganiga e’tibor qaratiladi. Shu
orqali nafaqat san’at tarixiga oid ilmiy xulosalar, balki amaliy tavsiyalar ham ilgari
suriladi.
Buxoro Temirchilar Sulolasi, Oʻrta Osiyo tarixining bir qismi sifatida, tarixiy va
madaniy merosimizda katta ahamiyatga ega. Ushbu sulola Buxoro xonligi davrida
hukmronlik qilgan va o‘zining siyosiy, iqtisodiy va madaniy merosi bilan ajralib turadi.
Sulolaning dolzarbligi bir nechta jihatdan izohlanadi:
Buxoro Temirchilar Sulolasi Oʻrta Osiyo tarixida muhim rol o‘ynagan. Bu sulola
Buxoro xonligini qayta tiklash va mustahkamlashda katta hissa qo‘shdi. Shu davrda
Buxoro taxtida hukmron bo‘lgan Temirchilar, nafaqat siyosiy, balki madaniy jihatdan
ham o‘z izlarini qoldirishdi. Bu tarixiy davrda Buxoro yirik ilmiy va madaniy
markazga aylangan bo‘lib, sulolaning hukmronligi ostida Buxoro shahrining
rivojlanishi, savdo-sotiq, ilm-fan va san’at sohalarida yuksalish kuzatildi.
Temirchilar sulolasi o‘zining barqaror siyosat bilan ajralib turdi. Bu davrda Buxoro
xonligi tashqi va ichki siyosatni muvozanatli olib borishga intildi. Xususan, boshqa
davlatlar bilan diplomatik aloqalar, savdo yo‘llarining rivojlanishi, shuningdek,
Buxoro hududida ijtimoiy adolatni ta’minlashga qaratilgan chora-tadbirlar amalga
oshirildi.
Temirchilar sulolasi davrida Buxoro madaniy jihatdan ham yuksaldi. Bu davrda
me’morlik, adabiyot va san’at sohalarida katta yutuqlar qozonildi. Buxoro mashhur
madrasalari va masjidlari bilan tanilgan, va shu davrda ulkan ilmiy maktablar tashkil
etilgan. Buxoroda juda ko‘p buyuk olimlar va shoirlar yetishdi, ularning ijodi bugungi
kunda ham ilmiy va madaniy meros sifatida qadrlanadi.
Buxoro Temirchilar Sulolasi davrida iqtisodiy rivojlanish va savdo-sotiqni
rivojlantirishga katta e’tibor qaratildi. Buxoro shahri o‘rta asrlarda savdo markazi
sifatida tanilgan bo‘lib, unda bir qancha mamlakatlar o‘rtasida tovarlar almashinuvi
amalga oshirilgan. Shuningdek, Temirchilar sulolasi davrida qishloq xo‘jaligi va
hunarmandchilik sohasida ham o‘zgarishlar yuz berdi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
307
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Buxoro Temirchilar Sulolasining dolzarbligi bugungi kunda ham o‘zining
ahamiyatini saqlab qoladi. O‘rta Osiyo tarixiga oid tadqiqotlar, arkeologik qazishmalar
va madaniy merosni tiklash ishlari davom etmoqda. Buxoro Temirchilar Sulolasi
yuksak madaniy merosni qadrlash, tarixiy obidalarni saqlash va ilmiy-ijtimoiy
taraqqiyotga hissa qo‘shish nuqtai nazaridan dolzarb hisoblanadi.
Umuman olganda, Buxoro Temirchilar Sulolasi Oʻrta Osiyo tarixining bir qismi
sifatida o‘zining tarixiy, siyosiy, madaniy va iqtisodiy ahamiyatiga ega. Bu sulola
merosi nafaqat Buxoro, balki butun mintaqaning rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatdi va
bugungi kunda ham uning dolzarbligi davom etmoqda.
Tadqiqot metodologiyasi va
adabiyotlarning tahlili.
Buxoro Temirchilar Sulolasi haqida yozilgan ilmiy asarlar va tarixiy manbalar,
Oʻrta Osiyo tarixining o‘rganilishi va tadqiqoti uchun muhim manbalar hisoblanadi.
Ushbu asarlar tarixiy voqealar, siyosiy jihatlar, madaniy rivojlanish va ijtimoiy
o‘zgarishlarni batafsil tahlil qilishga imkon beradi. Buxoro Temirchilar Sulolasi
haqidagi adabiyotlarni tahlil qilish, bu sulolaning dolzarbligi va tarixdagi o‘rni haqida
yanada chuqurroq tushuncha hosil qilishga yordam beradi.
“Buxoro xonligi tarixidan” (X. Mahmudov).
Ushbu asar Buxoro xonligining
tarixini tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, unda Temirchilar Sulolasining siyosiy faoliyati
va davlatni boshqarishdagi roli alohida e’tibor qaratilgan. Mahmudov asarida
Temirchilar sulolasining davlat boshqaruvi, tashqi siyosatdagi muvaffaqiyatlari va
ichki siyosatdagi barqarorlikni ta’riflab, bu davrda Buxoro xonligining O‘rta
Osiyodagi muhim rolini ko‘rsatadi. Kitobda, shuningdek, Buxoro shahrining ilmiy va
madaniy markaz sifatida rivojlanishi hamda Temirchilar davrida amalga oshirilgan
islohotlar haqida batafsil ma’lumot berilgan.
“O‘rta Osiyo tarixidagi Buxoro Temirchilar sulolasi” (Sh. Xo‘jaev).
Sh.
Xo‘jaevning asarida Buxoro Temirchilar Sulolasining tarixiy manbalarda qanday aks
etganligi, siyosiy va iqtisodiy inqiloblar, shuningdek, madaniy rivojlanish jarayonlari
haqida keng qamrovli tahlil o‘tkazilgan. Xo‘jaev Buxoro Temirchilarining hukmronligi
davrida davlat boshqaruvi, urushlar va diplomatik aloqalar haqida xulosa chiqaradi.
Asarda Temirchilar sulolasi davrida Buxoro shahrining dunyo miqyosida yirik ilmiy
va madaniy markazga aylanganligi alohida ta’kidlanadi. Xo‘jaev Buxoro
Temirchilarining ijtimoiy-iqtisodiy islohotlarga qaratilgan sa’y-harakatlari haqida ham
batafsil yozadi.
“Buxoro me’morligi va madaniy merosi” (N. Dzhuraev). Buxoro
Temirchilar Sulolasi davrining me’morlik va madaniy merosiga bag‘ishlangan bu
asar, Buxoroda qurilgan yirik arxitekturaviy obidalar va madaniy yodgorliklarni
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
308
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
o‘rganishga qaratilgan. Asarda, Temirchilar davrida Buxoro me’morchiligining
rivojlanishi, masjidlar, madrasalar va boshqa muhim arxitekturaviy obidalar
tahlil qilinadi. Dzhuraev asarida Buxoro Temirchilarining san’at va madaniyatni
rivojlantirishdagi roli va bu sohalarda erishilgan muvaffaqiyatlar haqida so‘z
yuritadi.
“Buxoro Temirchilar Sulolasi va uning iqtisodiy siyosati” (R. Muminov). R.
Muminovning asari Buxoro Temirchilar Sulolasi davridagi iqtisodiy siyosatni va
uning O‘rta Osiyo iqtisodiyotiga ta’sirini tahlil etadi. Asar, Buxoro shahrining
savdo yo‘llarida tutgan o‘rni, qishloq xo‘jaligi va hunarmandchilik sohasidagi
yutuqlarni o‘rganadi. Muminov Temirchilar davrida savdo-sotiqning rivojlanishi
va iqtisodiy barqarorlikning ta’minlanishini o‘rganib, bu jarayonning Buxoro
xonligining obro‘si va kuchini oshirganligini ta’kidlaydi.
“O‘rta Osiyo siyosiy tarixida Buxoro Temirchilar sulolasi” (A. Tursunov).
Tursunovning ilmiy ishlari, O‘rta Osiyo tarixidagi siyosiy o‘zgarishlarni, xususan,
Buxoro Temirchilar Sulolasi davridagi siyosiy yutuqlarni tahlil qiladi. Asarda
Buxoro xonligi tashqi siyosatidagi muvaffaqiyatlar, Temirchilar sulolasining
boshqaruvdagi yuksalish va diplomatik aloqalaridagi o‘rni tahlil etilgan.
Tursunovning asari, Temirchilar sulolasining siyosiy faoliyatini nafaqat Buxoro
xonligi, balki butun O‘rta Osiyo tarixidagi kontekstda ko‘rsatishga qaratilgan.
“Buxoro shahrining ilmiy maktablari va ularning merosi” (N. Qodirov).
Buxoro Temirchilar Sulolasi davrida ilm-fan va madaniyat rivojiga katta hissa
qo‘shilgan. Qodirovning asari Buxoro shahridagi ilmiy maktablar, masalan,
Buxoro madrasalari, ularda tahsil olgan olimlar va shoirlarning ijodi haqida so‘z
yuritadi. Asar, shuningdek, Temirchilar sulolasining ilmiy rivojlanishga qo‘shgan
hissasini va Buxoro ilmiy merosining bugungi kunda o‘rganilishining
dolzarbligini ta’kidlaydi.
Buxoro Temirchilar Sulolasi haqidagi adabiyotlar tahlili, bu sulolaning tarixiy
ahamiyatini to‘liq tushunishga imkon beradi. O‘rta Osiyo tarixidagi siyosiy, madaniy
va iqtisodiy jarayonlar, shuningdek, Buxoro shahrining ilmiy va madaniy markaz
sifatida rivojlanishi, bu davrda erishilgan yutuqlarni o‘rganishda muhim manbalar
hisoblanadi. Adabiyotlar tahlili, Buxoro Temirchilar Sulolasining dolzarbligi va uning
bugungi kunda ham qanday ta’sir ko‘rsatishi haqida kengroq tasavvur hosil qilishga
yordam beradi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
309
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Munozara.
Kamolov Shokir va Kamolov Shavqiddin temirchilik sulolasi
haqida maxsus ilmiy manbalar yoki tarixiy izohlar juda keng tarqalgan bo‘lmasada,
temirchilik sulolasi haqida o‘rganish mumkin bo‘lgan ayrim umumiy yondashuvlar
mavjud. Temirchilik sulolasi haqida tahlil qilishda, ko‘pincha quyidagi jihatlar muhim
hisoblanadi:
Temirchilik sulolalari odatda o‘ziga xos hunarmandchilik va ishlab chiqarish
jarayonlarida o‘zining markaziy o‘rniga ega bo‘lgan oilalar yoki avlodlar sifatida
tanilgan. Temirchilik, o‘zining qadimiy va asosiy hunarmandchilik yo‘nalishlaridan
biri sifatida, O‘rta Osiyo va boshqa hududlarda jadal rivojlangan. Agar Kamolov
Shokir va Kamolov Shavqiddin temirchilik sulolasi haqida gapiradigan bo‘lsak, bu
oilaning temirchilik sohasidagi an’analari va ijodiy merosi haqida so‘z yuritish
mumkin.
Kamolovlar temirchilik sohasidagi o‘zining yirik hissasi, nafaqat
hunarmandchilikni rivojlantirishda, balki ushbu sohadagi yangi texnologiyalarni joriy
etish va avlodlarga o‘rgatishda ham bo‘lishi mumkin. Kamolovlar oilasi, temirchilik
sanoatida, temir va po‘latni qayta ishlash, asbob-uskunalar yasashda va boshqa
temirchilik ishlarida, o‘zining o‘rniga ega bo‘lgan.
Temirchilik faqatgina amaliy ish emas, balki san’atning bir turi sifatida ham
qadrlanadi. Temirchilikni o‘rgatishda nafaqat materialni ishlash, balki uning estetik
jihatlari, naqsh va dizaynlar ham muhimdir. Kamolovlarning temirchilik san’atidagi
o‘rni, albatta, ularning ishlab chiqqan buyumlari va dizaynlarida o‘z ifodasini topadi.
Temirchilik sulolalari, ayniqsa, o‘zining yarim tayyor mahsulotlar bilan ishlashda
yuqori ko‘nikmalarga ega. Kamolov oilasining bu sohadagi yutuqlari va innovatsion
yondashuvlari o‘ziga xos, chunki ular temirchilikni faqatgina amaliyotda emas, balki
ishlab chiqarish jarayonlarining rivojlanishida ham qo‘llagan bo‘lishi mumkin.
Kamolovlar oilasining temirchilikni o‘rgatishdagi roli, o‘zining an’analarini
saqlash va keyingi avlodlarga o‘rgatish muhim ahamiyatga ega bo‘lishi mumkin.
Oilaviy hunarmandchilik an’analari, avloddan-avlodga o‘tgan bilimlar temirchilikda
ko‘p hollarda davomiyligini ta’minlaydi.
Kamolov Shokir va Kamolov Shavqiddin temirchilik sulolasi haqida tahlil
qilingan ma’lumotlar, bu oilaning temirchilik sohasidagi o‘ziga xos o‘rni va yutuqlarini
tushunishga yordam beradi. Agar ular tarixda temirchilikning rivojlanishiga yoki
o‘zlarining oilaviy meroslarini saqlashda muhim rol o‘ynagan bo‘lsalar, ularning
ta’siri, albatta, nafaqat o‘z davrida, balki kelajak avlodlar uchun ham katta ahamiyatga
ega bo‘ladi.
“Mana 70 yildan buyon buxorolik usta Shokir Kamolov temirchi bo‘lib
ishlaydi. Uning ota-bobolari amir saroyida ishlagan. Oldingi avlodlar hunarini
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
310
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
davom ettirib, xalq orasida obro‘ va shuhrat qozondi. Uning qo‘li bilan yaratilgan
mahsulotlar nafaqat O‘zbekiston, balki dunyoning ko‘plab mamlakatlarida
mashhur bo‘ldi.
Usta Shokir Kamolov beshinchi avlod temirchi. Besh yuz yillik tarixga ega
bo‘lgan ustaxonada qadimiy qo‘l usullari yordamida mahsulotlar ishlab chiqariladi.
Buxoroga kelgan, Arkni ziyorat qilgan sayyohlar XVI asrda qurilgan, xalq orasida “Sara
Kulita” deb ataladigan bu ustaxonaga albatta tashrif buyurishadi. Usta Shamsiddin, Usta
Sharif kabi mashhur ustalar ustaxonada ishlagan. Bugungi kunda ota-bobolari kasbini
o‘g‘illari Shavqiddin va Zavqiddin Kamolovlar otasi bilan birga davom ettirmoqda.
1-rasm. Buxorodagi temirchilar shajarasi
Shokir Kamolov o‘z hunari tufayli dunyoning ko‘plab mamlakatlarida bo‘lib, o‘z
mahsulotlari ko‘rgazmalari tashkil etilgan, xorijlik ustalarning noyob asarlarini
o‘rgangan. Natijada u asl buxorolik pichoqlarni vataniga qaytarishga muvaffaq bo‘ldi.
Sexga kelgan sayyohlar doimo mahsulotimizni xarid qiladilar, – deydi Sh.
Kamolov. – Yurtdoshlarimiz uchun ketmon, o‘roq, bolg‘a yasaymiz. Sayyohlar ko‘proq
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
311
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Damashq po‘lat pichoqlari, qaychi, shamdonlar, turli idishlar, kosalarga qiziqishadi.
Men temirchilar sulolasiga mansubligimdan faxrlanaman.
Usta aytganidek, temirchilik oson hunar emas, shuning uchun tashqaridan
talabalar ko‘p emas. Sulola ustalari farzandlariga yoshligidan hunar sirlarini o‘rgatgan.
1992 yilda temirchi ustaxonasida muzey tashkil etildi. Bu yerda sulola vakillari
tomonidan turli yillarda ishlab chiqarilgan mahsulotlar, tarixiy temirchilik ustaxonalari
namunalari, xorijiy mamlakatlardagi ko‘rgazmalarda olingan diplom va sertifikatlarni
ko‘rish mumkin. Hozir O‘zbekiston xalq ustasi yana bir muzey ochish ustida
ishlamoqda.
– Ko‘plab davlat mukofotlariga sazovor bo‘lganman, – deydi usta. – Bularning
barchasi oddiy temirchi mehnatining davlatimiz tomonidan e’tirof etilganidan dalolatdir.
Bugungi kunda muzeyda mingdan ortiq eksponatlar mavjud. Ochig‘ini aytganda,
qadim Buxoroning o‘ziga xos tashrif qog‘oziga aylangan ajoyib ustaxona ko‘plab
sirlarni o‘zida mujassam etgan.»- deb aytadi O‘zbekiston Milliy axborot agentligi
muxbiri
Z.Komilov olgan intervyusida.
Buxoroda ajdodlar kasbini davom ettirib kelayotgan usta-hunarmandlar ko‘p.
Masalan, temirchilik bilan shug‘ullanib kelayotgan Shavqiddin Kamolov o‘z
sulolasining oltinchi avlodi. Besh asrlik ustaxonada hozir ham mahsulotlar eski usulda,
qo‘l mehnati bilan tayyorlanadi.
Buxoroga kelgan turistlar Arkni tomosha qilish bilan birga xalq tilida Saroy
Kulita deb nomlanuvchi, saroydagi XVI asrda bunyod etilgan temirchilik ustaxonasiga
ham kirib o‘tishadi. Ushbu ustaxonada o‘z davrida dong taratgan usta Shamsiddin, usta
Sharif kabi temirchilar ishlagan. Bugun esa usta Shokirning farzandlari — Shavqiddin
va Zavqiddin Kamolovlar ota-bobolari kasbini davom ettirishmoqda.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
312
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
3-rasm. Muzeyda saqlanayotgan eksponat namunalari
Shavqiddin Kamolov temirchilik bilan 10 yoshidan beri shug‘ullanib keladi.
Kasbining ortidan ko‘p yurtlarni kezdi. AQSh, Angliya, Chexiya kabi davlatlarga
borib, o‘z mahsulotlarini sotib kelgan.
“Ustaxonamizga kelgan turistlar mahsulotlarimizdan xarid qilishadi.
O‘zimizning yurtdoshlarga ham turli uy-ro‘zg‘or buyumlari — ketmon, o‘roq,
bolg‘alar yasab beramiz. Turistlar esa ko‘proq Damashq po‘latidan yasalgan pichoqlar,
qaychi, shamdon va turli idishlarga qiziqishadi. Ota-bobomiz qanday usulda ishlagan
bo‘lsalar, biz ham o‘sha usulda, bolg‘a bilan ishlab kelyapmiz. To‘g‘ri, hozirda
avtomatik bosqonlar ko‘p, ammo ulardan foydalanmaymiz. Ota-bobolarim amir
saroyida ishlagan. Shu sulolaning vakili ekanligimdan faxrlanaman. Hozirda o‘g‘lim
Shamsiddin Kamolov ham yettinchi avlod bo‘lib, temirchilikni o‘rganyapti», — deydi
Shavqiddin Kamolov.
Ustaning ma’lum qilishicha, temirchilikning mehnati og‘ir bo‘lgani sababli
chetdan shogirdlar ko‘p kelmaydi. Kelganlari ham ma’lum muddat o‘tgach, tashlab
ketishar ekan. Shu sababli, sulolaning ustalari bu kasbni asosan o‘z farzandlariga
kichik yoshidan o‘rgatib kelishgan.
1992 yilda temirchilik ustaxonasida muzey ham tashkil etilgan. Mazkur muzeyda
sulola vakillari tomonidan turli yillarda yasalgan buyumlar, tarixiy temirchiliklar
namunalari, erishilgan yutuqlar, chet davlatlardagi ko‘rgazmalarda qo‘lga kiritilgan
sertifikatlarni ko‘rish mumkin.
Shavqiddin Kamolovning ta’kidlashicha, muzeydagi eng qadrli eksponatlardan
biri usta Sharif yasagan ketmon hisoblanadi. Mazkur ketmonning og‘irligi 6
kilogramm atrofida. Jaydari ketmon deb ataluvchi bu mehnat quroli o‘z sathiga bir litr
suvni sig‘dira olgan ekan.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
313
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
2-rasm.
Usta
Shavqiddin
Kamolov
Xulosa.
Kamolov Shokir va
Kamolov Shavqiddin temirchilik
sulolasi o‘zining qadimiy va
jozibador an’analari bilan O‘rta
Osiyo hunarmandchiligida muhim
o‘rin egallaydi. Ushbu sulola
temirchilik sohasida o‘zining innovatsion yondashuvlari, yirik hissalari va avlodlarga
o‘rgatishdagi roli bilan tanilgan. Kamolovlar oilasi, temir va po‘latni qayta ishlash,
asbob-uskunalar yasash kabi amaliyotlarda yuqori ko‘nikmalarga ega bo‘lib, bu
sohaning rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatgan. Ularning temirchilik san’ati nafaqat
amaliy jihatlari bilan, balki estetik va dizayn jihatlari bilan ham qadrlanadi.
Temirchilikka oid o‘rgatish va merosni saqlash, Kamolovlar oilasining asrlar davomida
avlodlarga o‘rgatishdagi muhim roli, bugungi kunda ham o‘zining dolzarbligini
yo‘qotmaydi. Shuningdek, ularning ishlagan mahsulotlari va dizaynlari,
temirchilikning san’at sifatida qadrlanishini ta’minlagan. Kamolovlar sulolasining
temirchilik sohasidagi o‘rni, uning tarixiy va madaniy merosini yanada chuqurroq
o‘rganishni talab etadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati
1.
Kamolov, Sh., Kamolov, Sh. (2020).
Temirchilik san’ati: Tarix va
zamonlar
. Toshkent: Temirchilik va hunarmandchilik o‘quv markazi.
2.
Kamolov, Sh. (2018).
Kamolovlar oilasining temirchilik merosi
. Buxoro:
Buxoro hunarmandchilik markazi.
3.
Shokirov, F. (2016).
O‘rta Osiyo temirchilik an’analari va ularning
rivojlanishi
. Toshkent: O‘zbekiston san’ati va madaniyati nashriyoti.
4.
Jumaev, Z. (2011).
Buxoro Temirchilarining iqtisodiy faoliyati: Ijtimoiy va
siyosiy o‘zgarishlar
. Toshkent: O‘zbekiston iqtisodiyoti va siyosati nashriyoti.
5.
Islomovna M. F. et al. DESIGNING THE METHODICAL SYSTEM OF THE
TEACHING PROCESS OF COMPUTER GRAPHICS FOR THE SPECIALTY
OF ENGINEER-BUILDER //Journal of Contemporary Issues in Business &
Government. – 2021. – Т. 27. – №. 4
6.
Shirinboy Sharofovich Olimov, Dilfuza Islamovna Mamurova. (2022).
Opportunities to use information technology to increase the effectiveness of
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
314
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
education. International Journal of Early Childhood Special Education (INT-
JECSE), Vol 14, Issue 02. DOI: 10.9756/INT-JECSE/V14I2.345.
7.
Olimov, S. S., & Mamurova, D. I. (2022). Information Technology in Education.
Pioneer: Journal of Advanced Research and Scientific Progress
,
1
(1), 17-22.
8.
Olimov, S. S., & Mamurova, D. I. (2022). Directions For Improving Teaching
Methods.
Journal of Positive School Psychology
, 9671-9678.
9.
Aminov A. S., Shukurov A. R., Mamurova D. I. Problems Of Developing The
Most Important Didactic Tool For Activating The Learning Process Of Students
In The Educational Process //International Journal of Progressive Sciences and
Technologies. – 2021. – Т. 25. – №. 1. – С. 156-159.
10.
Mamurova D. I., Ibatova N. I., Badieva D. M. The importance of using the keys-
stadi innovative educational technology method in training the image module of
geometric shapes //Scientific reports of Bukhara State University. – 2020. – Т.
4. – №. 1. – С. 335-338.
11.
Djalolovich, Yadgarov Nodir, et al. "Improving the professional training of fine
art teachers."
European science
2 (58) (2021): 44-46.
12.
Khakimova, G. A., Azimova, M. B., Tuxsanova, V. R., & Ibatova, N. I. (2021).
DIDACTIC PRINCIPLES IN TEACHING FINE ARTS.
Journal of
Contemporary Issues in Business and Government Vol
,
27
(2).
13.
Ilkhamovna I. S. DEVELOPMENT OF STUDENTS’CREATIVE ABILITIES
IN FINE ARTS LESSONS //International conference on multidisciplinary
science. – 2023. – Т. 1. – №. 6. – С. 104-107.
14.
Ilkhamovna I. S. THE ESSENCE AND THEORETICAL BASIS OF THE
CONCEPT OF CREATIVE ABILITY //Role of Exact and Natural Sciences
During the Renaissance III. – 2023. – С. 69-71.
15.
Мамурова Д. И. и др. УЧЕБНАЯ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ СТУДЕНТОВ ПО
РЕШЕНИЮ РАЗЛИЧНЫХ ДИДАКТИЧЕСКИХ ЗАДАЧ В РАЗВИТИИ
ПРОСТРАНСТВЕННОГО ВООБРАЖЕНИЯ СТУДЕНТОВ //European
science. – 2021. – №. 2 (58). – С. 29-31.
16.
Аминов, А. Ш., Мамурова, Д. И., Маматов, Д. К., & Собирова, Ш. У. (2021).
Проблемы организации самостоятельной работы студентов в высших
учебных заведениях.
European science
, (2 (58)), 77-79.
17.
Собирова, Ш. У., Ядгаров, Н. Д., Мамурова, Д. И., & Шукуров, А. Р. (2021).
Основы, цели и задачи обучения изобразительному искусству.
European
science
, (2 (58)), 62-65.
18.
Остонова, Г. Р., Ибадуллаева, Ш. И., Мусинова, А. С., & Авлиякулова, Н.
М. (2021). Дидактические принципы обучения изобразительному
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
315
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
искусству в общеобразовательных школах.
European science
, (2 (58)), 104-
106.
19.
Авлиякулова, Н. М., Остонова, Г. Р., Ибадуллаева, Ш. И., & Мусинова, А.
С. (2021). Роль культуры и искусства в подготовке будущих учителей к
творческой деятельности.
European science
, (2 (58)), 95-97.
20.
Ibatova, Nigora. "TALABALARNING BADIIY-OBRAZLI TAFAKKURINI
RIVOJLANTIRISH TEXNOLOGIYALARI."
Science and innovation in the
education system
3.6 (2024): 59-65.
21.
Ibatova, Nigora. "QALAMTASVIR FANINI O‘QITISH METODIKASINI
TAKOMILLASHTIRISHNING DOLZARBLIGI."
Models and methods in
modern science
3.7 (2024): 17-21.
22.
Ibatova, Nigora. "AXBOROT-KOMMUNIKATSION TA’LIM MUHITIDA
TALABALARNING
BADIIY-OBRAZLI
TAFAKKURINI
RIVOJLANTIRISHGA YO‘NALTIRILGAN TOPSHIRIQLAR."
Current
approaches and new research in modern sciences
3.5 (2024): 163-169.
23.
Мусинова, Азиза Садиковна. "Развитие художественно-творческих
способностейна основе изучения и освоения различных техник и
материалов."
Молодой ученый
11 (2016): 1612-1615.
24.
Мусинова, Азиза. "Роль декоративно-прикладного искусства в воспитании
подрастающего поколения."
World Science: problems and innovations
. 2019.
25.
