Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
397
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
TA’SIRLANGAN ICHAK SINDROMI MAVJUD BOʻLGAN BEMORLARDA
ICHAK MIKROBIOTSENOZINI BAHOLASH.
Yaqubova Azada Batirovna
Zargarova Nargiza Rustamovna
Jumaboyeva Asal Rashid qizi
Otaboyeva Fazilat Hamdam qizi
Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali O‘zbekiston, Xorazm viloyati,
Urganch shahri,
Al-Xorazmiy ko‘chasi 28-uy Tel: +998 (62) 224-84-84
E-mail:
Annotatsiya
Ta’sirlangan ichak sindromi — ichakning funksional kasalliklaridan biri bo‘lib,
o‘zida qorin og‘rig‘i, puflanish, diareya yoki konstipatsiya kabi simptomlarni keltirib
chiqaradi. Ta’sirlangan ichak sindromi ning aniq etiologiyasi hozirgi kunga qadar to‘liq
tushunilmagan, lekin so‘nggi yillarda ichak mikrobiotasining bu kasallikdagi roli
diqqat markazida bo‘lib qolmoqda. Ichak mikrobiotsenozining o‘zgarishi, ya'ni
ichakda yashovchi bakteriyalar, zamburug‘lar va boshqa mikroorganizmlar tarkibining
buzilishi, ta’sirlangan ichak sindromi rivojlanishiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin.
Mikrobiota tarkibining o‘zgarishlari, ayniqsa, ba'zi bakteriya turlari ko‘payishi
yoki kamayishi, ta’sirlangan ichak sindromi bemorlarida muhim klinik ahamiyatga ega
bo‘lishi mumkin. Ushbu tadqiqot, ta’sirlangan ichak sindromi ni davolashda
mikrobiota asosida yangi yondashuvlarni ishlab chiqishda yordam berishi mumkin,
masalan, prebiotiklar, probiyotiklar va boshqa mikrobiota modulyatorlari yordamida
davolash usullari taklif etilishi mumkin.
Kalit so‘zlar:
ichak mikrobiota, mikrobiotsenoz, fekal mikrobiota tahlili,
prebiotiklar, probiyotiklar, funksional ichak kasalliklari, qorin og‘rig‘i, diareya,
konstipatsiya, mikrobiota modulyatsiyasi, bakteriyalar, zamburug‘lar, metagenomika,
ikkilanmikrobiota o‘zgarishlari.
Tadqiqotning dolzarbligi
shundan iboratki, ta’sirlangan ichak sindromi global
miqyosda keng tarqalgan va bemorlar hayot sifatini sezilarli darajada pasaytiradi.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
398
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Ta’sirlangan ichak sindromi ning aniqlanishi va davolashiga oid mavjud yondashuvlar
hali ham cheklangan va samaradorligi bo‘yicha turli fikrlar mavjud. So‘nggi yillarda
ichak mikrobiotasining turli kasalliklar, shu jumladan ta’sirlangan ichak sindromi
rivojlanishiga ta’siri haqida ko‘plab ilmiy tadqiqotlar o‘tkazilmoqda. Mikrobiota
tarkibidagi o‘zgarishlar, ichakning normal funksiyasini buzishi va ta’sirlangan ichak
sindromi simptomlarini kuchaytirishi mumkin. Shuningdek, mikrobiota bilan bog‘liq
davolash yondashuvlari, masalan, probiyotiklar, prebiotiklar yoki boshqa mikrobiota
modulyatorlari, yangi terapevtik imkoniyatlarni yaratishi mumkin.
Shu bilan birga, ta’sirlangan ichak sindromi va ichak mikrobiota o‘rtasidagi
aloqani chuqurroq o‘rganish, kasallikni boshqarish va davolashda yangi
yondashuvlarni ishlab chiqishga yordam berishi mumkin. Ushbu tadqiqot ichak
mikrobiota tarkibining o‘zgarishini ta’sirlangan ichak sindromi simptomlari bilan
bog‘lashni maqsad qilgan bo‘lib, bu sohadagi ilmiy bilimlarni boyitish va klinik
amaliyotda yangiliklar kiritish uchun katta ahamiyatga ega.
Tadqiqotning nazariy asoslari
ichak mikrobiotasining inson organizmidagi roli
va ta’sirlangan ichak sindromining patogeneziga oid ilmiy tushunchalarga asoslanadi.
TIS va mikrobiota o‘rtasidagi aloqani tushunish uchun quyidagi nazariy tushunchalar
muhimdir:
Ichak mikrobiota va uning funksiyalari: Ichak mikrobiota inson organizmining
asosiy mikrobial jamiyatini tashkil etadi. Bu mikroblar turli bakteriyalar, zamburug‘lar,
viruslar va protozoalarni o‘z ichiga oladi. Mikrobiota ichakdagi oziq-ovqatni hazm
qilish, vitaminlar ishlab chiqarish, immun tizimini modulyatsiya qilish, shuningdek,
xavfli patogen mikroorganizmlardan himoya qilish kabi ko‘plab muhim funksiyalarni
bajaradi. Mikrobiota sog‘lom holatda bo‘lganida, ichakning normal ishlashi
ta'minlanadi[1]. Ammo mikrobiotaning tarkibidagi disbalans (dysbioz) turli
kasalliklarning, shu jumladan, TISning rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Ta’sirlangan ichak sindromining patogenezidagi mikrobiotaning roli: TIS ning
aniq sabablari hali to‘liq aniqlanmagan bo‘lsa-da, uning rivojlanishida ichak
mikrobiotasining rolini e’tiborga olish muhimdir. TIS bo‘lgan bemorlarda ichakda
mikrobiota tarkibining anomaliyalarini kuzatish mumkin. Bunday o‘zgarishlar ichakda
bakteriyalar, zamburug‘lar va boshqa mikroblarning o‘zaro aloqalarini buzadi, bu esa
ichakning immun tizimi va nerv tizimi bilan o‘zaro ta’sirida muammolarni keltirib
chiqaradi. Mikrobiotaning noto‘g‘ri tarkibi (masalan, foydali bakteriyalarning
kamayishi va zararli patogenlarning ko‘payishi) ichakning shishishi, spazmlar va
boshqa simptomlarning paydo bo‘lishiga sabab bo‘lishi mumkin[2].
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
399
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Mikrobiota va immun tizimi o‘rtasidagi aloqalar: Ichak mikrobiotasi va
organizmning immun tizimi o‘rtasida o‘zaro bog‘liqlik mavjud. Mikrobiota
normallashganida, u immun tizimini muvozanatda ushlab turadi, immun javoblarini
tartibga soladi va shuningdek, ichak devorlarining himoya barerini mustahkamlaydi.
Ammo mikrobiotaning disbalansi, masalan, patogen mikroorganizmlarning
ko‘payishi, ichakdagi yallig‘lanish jarayonlarini kuchaytirishi mumkin. Bu esa
TISning klinik simptomlari, jumladan, qorin og‘rig‘i, diareya va konstipatsiyani
kuchaytiradi[3].
Mikrobiota modulyatsiyasi va terapevtik yondashuvlar: So‘nggi yillarda
mikrobiota modulyatsiyasi — prebiotiklar, probiyotiklar va boshqa mikrobial
modulyatorlar yordamida mikrobiota tarkibini o‘zgartirish va sog‘lomlashtirish
metodlari rivojlanmoqda. TISni davolashda mikrobiota modulyatsiyasining
muvaffaqiyatli natijalarini olish uchun mikrobiota va uning o‘zgarishlarini aniqlash
zarur. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatmoqdaki, probiyotiklar va prebiotiklar TIS
simptomlarini kamaytirishga yordam berishi mumkin, chunki ular ichakdagi foydali
mikroorganizmlarning ko‘payishini rag‘batlantiradi va disbalansni tiklashga yordam
beradi[4].
Metagenomika va mikrobiota tahlili: Metagenomika, ya'ni ichak mikrobiotasini
molekulyar darajada tahlil qilish, TIS va boshqa funksional ichak kasalliklarini
o‘rganishda muhim vositaga aylangan. Fekal mikrobiota tahlili orqali ichakdagi
mikrobial jamiyatni va uning tarkibini aniqlash mumkin. Metagenomik tahlil
yordamida TIS bo‘lgan bemorlarda aniq mikrobiota o‘zgarishlarini, shuningdek,
muayyan bakteriya turlarining ko‘payishi yoki kamayishini kuzatish mumkin. Bu
bilimlar, kelgusida kasallikni aniqlash va davolashda yangi imkoniyatlarni yaratishi
mumkin[5].
Tadqiqot metodlari.
Tadqiqotda ta’sirlangan ichak sindromi tashxisi qo‘yilgan
bemorlarda ichak mikrobiotasini baholash maqsadida, bemorlar klinikalarda va oilaviy
poliklinikalarda TIS bo‘yicha diagnoz qo‘yilgan va quyidagi mezonlarga javob
beradigan bemorlardan tanlandi: TIS simptomlari (qorin og‘rig‘i, puflanish, diareya
yoki konstipatsiya) kamida 6 oydan ko‘proq davom etgan bemorlar, 18-65 yosh
oralig‘idagi bemorlar va antibiotiklar yoki boshqa mikrobiota modulyatorlaridan
foydalanmaydigan yoki ulardan foydalanishni to‘xtatgan bemorlar. Tadqiqotdan oldin
barcha bemorlardan yozma rozilik olingan va ular tadqiqot shartlari bilan
tanishtirilgan.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
400
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
Bemorlar ikkita guruhga bo‘lingan: birinchi guruhda TIS simptomlari bilan
bemorlar va ikkinchi guruhda sog‘lom nazorat guruhidagi bemorlar bo‘lgan. TIS
bemorlarining fekal namunalari tadqiqot boshlanishida va 1-2 oy davomida olingan.
Klinikalardan olingan klinik ma'lumotlar, shu jumladan, simptomlarning davomiyligi,
TISning og‘irlik darajasi va boshqa testlar yordamida baholandi. Ichak
mikrobiotasining tahlili uchun fekal namunalardan DNK ajratilib, 16S rRNA gen
amplifikatsiyasi yordamida mikrobiota tarkibi tahlil qilingan. Bundan tashqari,
metagenomik tahlil yordamida ichak mikrobiotasining kengaytirilgan tahlili, shu
jumladan bakteriyalar, viruslar va zamburug‘lar hamda ularning nisbiy miqdori
o‘rganilgan.
Bemorlarning klinik simptomlarini baholash uchun Rome IV kriteriyalari va
Bristol skalasidan foydalanilgan. TIS simptomlari og‘irligi va ularning bemorlar
hayotiga ta’sirini baholash uchun vizual analog skala ishlatilgan. Mikrobiota
tarkibining o‘zgarishi va TIS simptomlari o‘rtasidagi bog‘liqlikni o‘rganish uchun
statistik tahlil, jumladan korrelyatsion tahlil va regressiya tahlili o‘tkazilgan. Tahlil
natijalari yordamida TIS va mikrobiota o‘rtasidagi o‘zgarishlar o‘rganilib, ularning
kasallikning klinik ifodalari bilan bog‘liqligi aniqlangan. Tadqiqotning umumiy
davomiyligi 6-12 oy bo‘lgan.
Tadqiqot natijalari
ta’sirlangan ichak sindromi bo‘lgan bemorlarda ichak
mikrobiotasining sezilarli o‘zgarishini ko‘rsatdi. Ta’sirlangan ichak sindromi
bemorlarida
Firmicutes
va
Bacteroidetes
oilalarining nisbati kamaygan, zararli
bakteriyalar, masalan,
Proteobacteria
va
Firmicutes
turlarining ko‘payishi aniqlangan.
TIS bo‘lgan bemorlarda probiyotik bakteriyalar, xususan
Lactobacillus
va
Bifidobacterium
, kamroq bo‘lib, bu mikrobiota disbalansini ko‘rsatdi. TIS
simptomlari, jumladan, qorin og‘rig‘i, puflanish va konstipatsiya bilan mikrobiota
tarkibi o‘rtasida ijobiy korrelyatsiya mavjudligi aniqlandi. Mikrobiota tarkibidagi
o‘zgarishlar bilan yallig‘lanish markerlarining, masalan, IL-6 va TNF-alfa
darajalarining oshishi o‘rtasida ham aloqalar kuzatildi. TISni davolash uchun
qo‘llanilgan probiyotiklar va prebiotiklar mikrobiota tarkibini ijobiy yo‘nalishda
o‘zgartirib, simptomlar, ayniqsa qorin og‘rig‘i va puflanishni kamaytirishga yordam
berdi. Statistik tahlil natijalari TIS simptomlari va mikrobiota tarkibi o‘rtasida sezilarli
bog‘liqlikni ko‘rsatdi, bu esa mikrobiota modulyatsiyasining TISni davolashdagi
samaradorligini tasdiqladi.
Xulosa.
Tadqiqotning natijalari ta’sirlangan ichak sindromi (TIS) va ichak
mikrobiotasi o‘rtasidagi aloqani tasdiqladi. TIS bo‘lgan bemorlarda mikrobiota
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 4
401
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
tarkibidagi disbalans, xususan, foydali bakteriyalar sonining kamayishi va zararli
mikroblarning ko‘payishi kuzatildi. Bu o‘zgarishlar TIS simptomlarining kuchayishi,
jumladan, qorin og‘rig‘i, puflanish va konstipatsiya bilan bog‘liq bo‘ldi. Tadqiqotda
shuningdek, probiyotiklar va prebiotiklar yordamida mikrobiota tarkibini
normallashtirish orqali TIS simptomlarini kamaytirish mumkinligi aniqlandi.
Mikrobiota modulyatsiyasi, shuningdek, ichak yallig‘lanishini kamaytirishga yordam
berishi mumkin. Tadqiqot natijalari mikrobiota va TIS o‘rtasidagi bog‘liqlikni
chuqurroq tushunishga yordam beradi va kelgusida TISni davolashda mikrobiota
modulyatsiyasini qo‘llashni o‘ylab ko‘rishga imkon yaratadi. Bu yondashuv, kelajakda
yangi terapevtik strategiyalarni ishlab chiqish uchun asos bo‘lishi mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
S. H. Rasulova, S. I. Navruzova, and S. T. Muxamedova, “BOLALARDA
ALLERGIYA VA TA’SIRLANGAN ICHAK SINDROMINING DIFFERENTIAL
TASHHISI,”
Журнал гуманитарных и естественных наук
, no. 8, pp. 184–188,
2024.
2.
S. I. Mahammadjonovich, “Tibbiyot Hodimlari O’rtasida Ichak Ta’sirlanish
Sindromining Epidemiologiyasi Va Oldini Olish Choralari,”
Miasto Przyszłości
, vol.
55, pp. 740–744, 2024.
3.
A. G. Husanovna and B. J. Nodirjon o’g’li, “BOLALARDAGI TA’SIRLANGA
ICHAK SINDROMINING DOLZARB MUAMMOLARI,”
IMRAS
, vol. 6, no. 7, pp.
635–641, 2023.
4.
Г. Д. Матризаева, М. М. Алимова, and А. М. Бахтиёрова,
“Климактерический синдром,” in
International conference on multidisciplinary
science
, 2023, pp. 30–31.
5.
Ж. Т. Алимовна, “Факторы, влияющие на здоровье педагогов:
исследование и рекомендации,”
J. Educ. Ethics Value
, vol. 3, pp. 2–126, 2024.
