Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
163
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
XUJAYRA TARKIBIY QISMLARI YOKI TO'QIMALARNING
TAHLILI
Nematova Feruza Urokovna
Bekmirzayev Eshquvvat Ruziboyevich
Termez iqtisodiyot va servis universiteti,
Tibbiyot fakulteti
Annotatsiya
: Ushbu maqolada gistologiya fanining asosiy tushunchalaridan biri
bo'lgan hujayra tarkibiy qismlari va to'qimalar haqida batafsil ma'lumot beriladi.
Hujayraning tuzilishi, funksiyalari va to'qimalarning turlari tahlil qilinadi. Shuningdek,
har bir to'qima turi va hujayra organoidlarining o'ziga xos xususiyatlari va vazifalari
muhokama qilinadi.
Kalit so'zlar
: hujayra, gistologiya, hujayra organoidlari, to'qima turlari, epiteliy
to'qimasi, biriktiruvchi to'qima, mushak to'qimasi, nerv to'qimasi.
АНАЛИЗ СОСТАВНЫХ ЧАСТЕЙ КЛЕТКИ ИЛИ ТКАНЕЙ
Нематова Феруза Уруковна
Бекмирзаев Эшкувват Рузибоевич
Термезский университет экономики и
сервиса, медицинский факультет
Аннотация:
В данной статье предоставляется подробная информация об
одном из основных понятий гистологии — компонентах клетки и тканях.
Анализируются строение и функции клетки, а также типы тканей. Также
обсуждаются специфические особенности и функции каждого типа ткани и
клеточных органоидов.
Ключевые слова:
клетка, гистология, клеточные органоиды, типы тканей,
эпителиальная ткань, соединительная ткань, мышечная ткань, нервная ткань.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
164
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
ANALYSIS OF CELLULAR COMPONENTS OR TISSUES
Nematova Feruza Urokovna
Bekmirzayev Eshquvvat Ruziboyevich
Termez University of Economics and Service, Faculty
of Medicine
Abstract:
This article provides detailed information on one of the fundamental
concepts of histology — the components of the cell and tissues. The structure and
functions of the cell, as well as types of tissues, are analyzed. Additionally, the specific
characteristics and roles of each tissue type and cellular organelles are discussed.
Keywords:
cell, histology, cellular organelles, types of tissues, epithelial tissue,
connective tissue, muscle tissue, nervous tissue.
Kirish
Gistologiya – bu to'qimalarning mikroskopik tuzilishini o'rganadigan fan bo'lib,
u organizmning normal tuzilishi va funksiyasini tushunishda muhim ahamiyatga ega.
Hujayra esa barcha tirik organizmlarning asosiy strukturaviy va funksional birligi
hisoblanadi. Uning tarkibiy qismlari va to'qimalarning tuzilishi haqida chuqur bilimga
ega bo'lish tibbiyot va biologiya sohalarida muhimdir.
Tahlil va muhokama
Hujayraning Tarkibiy Qismlari
Hujayra quyidagi asosiy tarkibiy qismlardan iborat:
1.
Hujayra membranasi (plazmolemma)
: Hujayraning tashqi chegarasini
belgilaydi va ikki qavatli fosfolipid molekulalaridan tashkil topgan. Ushbu membrana
hujayraga moddalarning kirishi va chiqishini nazorat qiladi.
2.
Sitoplazma
: Hujayraning ichki muhitini tashkil etuvchi jelga o'xshash
suyuqlik bo'lib, unda organoidlar joylashgan. Sitoplazma kimyoviy reaksiyalar uchun
muhit bo'lib xizmat qiladi.
3.
Organoidlar
: Sitoplazmada joylashgan va turli funksiyalarni bajaruvchi
tuzilmalar. Asosiy organoidlar quyidagilardan iborat:
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
165
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
o
Yadro
: Hujayraning boshqaruv markazi bo'lib, DNKni saqlaydi va
hujayra faoliyatini boshqaradi. Yadro ichida yadrocha (nukleolus) joylashgan bo'lib, u
ribosomalarni hosil qiladi.
o
Mitoxondriyalar
: "Hujayraning energiya stansiyalari" deb atalib, ATF
(adenozin trifosfat) sintezida ishtirok etadi va hujayraga zarur energiyani ta'minlaydi.
o
Endoplazmatik to'r (ET)
: Ichki membranalar tizimi bo'lib,
moddalarning hujayra ichida tashilishini ta'minlaydi. Silliq ET lipidlar sintezida,
donador (yoki qo'pol) ET esa oqsillar sintezida ishtirok etadi.
o
Golji apparati
: Oqsillarni modifikatsiya qiladi, ularni saralaydi va
kerakli joylarga yetkazadi.
o
Lizosomalar
: Fermentlar saqlovchi pufakchalar bo'lib, hujayra ichidagi
keraksiz yoki zararli moddalarni parchalashda ishtirok etadi.
o
Peroksisomalar
: Zararli moddalarni neytrallashda ishtirok etuvchi
fermentlarni saqlaydi, masalan, vodorod peroksidini parchalash orqali.
o
Ribosomalar
: Oqsillar sintezida ishtirok etuvchi tuzilmalar bo'lib, erkin
holda yoki ET yuzasida joylashgan bo'lishi mumkin.
o
Sitoskelet
: Hujayraning shaklini saqlash va ichki tuzilmalarni
joylashtirishda ishtirok etuvchi mikrofilamentlar va mikronaychalar tizimi.
To'qimalarning Turlari va Ularning Tuzilishi
Organizmdagi hujayralar birlashib, to'qimalarni hosil qiladi. To'qimalar to'rt
asosiy turga bo'linadi:
1.
Epiteliy to'qimasi
: Tana yuzasini qoplaydi, ichki bo'shliqlar va organlarni
qoplaydi hamda bezlarni hosil qiladi. Epiteliy to'qimasi himoya, sekretsiya, so'rilish va
filtratsiya funksiyalarini bajaradi.
2.
Biriktiruvchi to'qima
: Tananing eng ko'p tarqalgan to'qimasi bo'lib,
hujayralar va organlar o'rtasida bog'lovchi, qo'llab-quvvatlovchi va himoya
funksiyalarini bajaradi. Bu to'qima hujayralar va boy hujayra oraliq moddasidan tashkil
topgan.
3. Mushak to'qimasi
: Mushak to'qimasi harakatni ta'minlovchi to'qima bo'lib,
uch asosiy turga bo'linadi:
•
Skelet mushak to'qimasi
: Ko'ngilli harakatlarni amalga oshiruvchi,
ko'ndalang-targ'ilgan tuzilishga ega bo'lgan mushaklar. Bu mushaklar uzun,
silindrsimon hujayralardan tashkil topgan bo'lib, ko'p yadroli va periferik joylashgan
yadroga ega.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
166
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
•
Yurak mushak to'qimasi
: Faqat yurakda uchraydigan, ko'ndalang-
targ'ilgan, lekin ixtiyorsiz qisqaradigan mushaklar. Hujayralari bir yoki ikki yadroli
bo'lib, markaziy joylashgan yadroga ega va o'zaro interkalyar disklar orqali
bog'langan.
•
Silliq mushak to'qimasi
: Ichki organlar devorlarida joylashgan,
ixtiyorsiz qisqaradigan mushaklar. Hujayralari uzunchoq, o'rtada joylashgan bitta
yadroga ega va targ'ilmagan tuzilishga ega.
4. Nerv to'qimasi
: Nerv to'qimasi organizmning boshqaruv va
muvofiqlashtirish funksiyalarini bajaradi. Asosiy tarkibiy qismlari:
•
Neyronlar
: Nerv impulslari orqali axborotni uzatadigan asosiy hujayralar.
Ular hujayra tanasi, dendritlar va aksondan iborat.
•
Glial hujayralar
: Neyronlarni qo'llab-quvvatlash, himoya qilish va
oziqlantirish funksiyalarini bajaruvchi yordamchi hujayralar. Markaziy nerv tizimida
astrositlar, oligodendrositlar, mikroglia va ependimal hujayralar, periferik nerv
tizimida esa Shvann hujayralari va sputnik hujayralari mavjud.
Hujayralar va to'qimalarning tuzilishi va funksiyalari organizmning umumiy
faoliyatida muhim rol o'ynaydi. Hujayra organoidlari hujayraning yashashi va
funksiyalarini ta'minlashda ishtirok etadi. Masalan, mitoxondriyalar energiya ishlab
chiqarishda, Golji apparati esa oqsillarni modifikatsiya qilish va tashishda muhim
ahamiyatga ega.
To'qimalar esa hujayralarning birlashib, maxsus funksiyalarni bajaruvchi
tuzilmalarni hosil qiladi. Epiteliy to'qimasi himoya va sekretsiya funksiyalarini,
biriktiruvchi to'qima esa qo'llab-quvvatlash va himoya funksiyalarini bajaradi. Mushak
to'qimasi harakatni ta'minlasa, nerv to'qimasi axborotni uzatish va boshqarishda
ishtirok etadi.
Xulosa
Hujayra tarkibiy qismlari va to'qimalarning tuzilishi va funksiyalarini o'rganish
gistologiya fanining asosiy yo'nalishlaridan biridir. Bu bilimlar tibbiyot va biologiya
sohalarida muhim ahamiyatga ega bo'lib, organizmning normal tuzilishi va
funksiyasini tushunishda, shuningdek, patologik holatlarni aniqlash va davolashda asos
bo'lib xizmat qiladi.
Foydalangan adabiyotlar ro'yxati
1.
Kenhub. "Introduction to tissues: epithelial, connective, muscle and nervous
tissue." 2016.
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
167
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
2.
Histology Guide. "Connective Tissue." University of Michigan Medical School.
Kenhub+7Histology Guide+7Histologiya Universiteti Michigan+7
3.
Kenhub. "Overview and types of connective tissue." 2016.
4.
Lecturio. "Types of Muscle Tissue." 2021.
5.
Kenhub. "Histology of nervous tissue: neurons, nerves and ganglia." 2022.
6.
Histology Guide. "Nervous Tissue." University of Michigan Medical School.
7.
Cleveland Clinic. "What Is Connective Tissue?" 2023.
University+14Verywell Health+14Lecturio+14
8.
Kenhub. "Muscles and muscle tissue: Types and functions." 2016.
9.
Histology Guide. "Muscle." University of Michigan Medical School.
Clinic+3Histologiya Universiteti Michigan+3Histology Guide+3
10.
Kenhub. "Skeletal muscle tissue: Histology." 2016.
11.
Бекмирзаев Эшкувват Рузибоевич, Абдуназаров Миржалол Худойшукур
угли, Тогаев Азизбек Алиёр угли, & Ашурова Шахноза Ортик кизи. (2023).
Витамин А . Лучшие интеллектуальные исследования, 10(3), 92–94. Retrieved
from https://web-journal.ru/journal/article/view/1923
12.
Бекмирзаев Эшкувват Рузибоевич, Абдуназаров Миржалол Худойшукур
угли, Тогаев Азизбек Алиёр угли, & Ашурова Шахноза Ортик кизи. (2023).
Мочевина . Лучшие интеллектуальные исследования, 10(3), 85–87. Retrieved
from https://web-journal.ru/journal/article/view/1919
13.
Bekmirzayev , E. R., Xalilov , D. B., & Aminova , M. N. qizi. (2023). Bugungi
kundagi transport vositalarining atmosferaga kimyoviy chiqindi gazlarini
tarqatishining dolzarb muommolari. Golden brain, 1(2), 325–328. Retrieved from
https://researchedu.org/index.php/goldenbrain/article/view/1362
14.
Bekmirzayev , E., & Allaberdiyev , H. (2024). Kaliforniya qizil chuvalchangidan
olingan ekstraktining tarkibi, xususiyati va odam terisiga ta’sir mexanizmini
o’rganish. Synapses: Insights across the Disciplines, 1(4), 275–279. Retrieved from
https://inlibrary.uz/index.php/siad/article/view/63957
15.
Нарзиева , Ф., Saidov , J., & Bekmirzayev , E. (2024). Невро-онкология: мия
ўсмалари, уларни даволаш ва уларга қарши курашда замонавий
ёндашув. ACUMEN: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4), 281–
287. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63599
16.
Xolmurodov , I., Bekmirzayev , E., & Tilloyev , S. (2024). Bakteriyalarning
bioplenkasi. ACUMEN: International Journal of Multidisciplinary Research, 1(4),
210–216. Retrieved from https://inlibrary.uz/index.php/aijmr/article/view/63585
Acumen:
International Journal of
Multidisciplinary Research
ISSN: 3060-4745
IF(Impact Factor)10.41 / 2024
Volume 2, Issue 5
168
Acumen: International Journal of Multidisciplinary Research
17.
Ахмадова, Д. К. к., & Бекмирзаев, Э. Р. (2023). Морфология желчного
пузыря
и
желчного
сфинктера
при
верхней
дуоденоеюнальной
обструкции. Scholar, 1(18),
189–195.
Retrieved
from
https://researchedu.org/index.php/openscholar/article/view/4244
18.
ДК кизи Ахмадова, ЭР
Бекмирзаев
. SCHOLAR 1 (18), 189-195, 2023.
2023.
БИЛИРУБИН
.
ИР Бекмирзаев
.
PEDAGOGS jurnali 32
(
2
),
27-31
, 2023.
2023. Muscle Biochemistry.
19.
Eshnazarovich, Y. X., Ro‘ziboyevich, B. E., Faxriddinovna, K. M., Raxmatovna,
X. Y., & o‘g‘li, S. O. B. (2022). Muscle Biochemistry. Central asian journal of
mathematical theory and computer sciences, 3(11), 32-34. Retrieved from
https://cajmtcs.centralasianstudies.org/index.php/CAJMTCS/article/view/274
20.
Imamov, E., & Bekmirzaev, E. (2022). Causes and prevention of early post-
pregnant bleeding. Евразийский журнал медицинских и естественных наук, 2(4),
60–63. извлечено от https://in-academy.uz/index.php/EJMNS/article/view/3006
