16
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
АЗИЗОВА
Сайёра Хамидуллаевна
ALFRAGANUS UNIVERSITY
“Иқтисодиёт” кафедраси катта
ўқитувчиси,
e-mail:
azizova.sayyora76@gmail.com.
ORCID: 0000-0002-8508-7648
Ҳозирги замон меҳнат муносабатларини ўрганиш бўйича амалга
оширилган тадқиқотлар таҳлили
.
Мақолада меҳнат бозорида амалга оширилган ислоҳотлар тадқиқ
этилган изланишлар кенг қамровда таҳлил этилган. Айниқса, персонални
бошқариш, инсон капитали, минтақаларда аҳоли бандлигини ошириш
йўналишлари, бандликни оширишга қаратилган ислоҳотлар, ташқи
миграцияни тартибга солиш масалалари батафсил ўрганиб чиқилган.
Таянч иборалар:
меҳнат, меҳнат бозори, инсон капитали, бандлик,
ички миграция, ташқи миграция.
Анализ проведенных исследований по изучению современных тру-
довых отношений
В статье проанализированы исследования осуществленных
реформ на рынке труда. Особенно подробно рассмотрены вопросы
управления персоналом, человеческого капитала, направлений
повышения занятости в регионах, реформы направленные на повышение
занятости, регулирования внешней миграции.
Ключевые слова:
труд, рынок труда, человеческий капитал,
занятость, внутреняя миграция, внешняя миграция.
Analysis of the conducted research on the study of modern labor
relations
The article analyzes the studies of the implemented reforms in the labor
market. The issues of personnel management, human capital, directions of
increasing employment in the regions, reforms aimed at increasing
employment, regulation of external migration are considered in particular detail.
Key words
: labor, labor market, human capital, employment, internal
migration, external migration.
17
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
Кириш
. Меҳнат бозори ва,
айниқса, унинг муҳим таркибий
қисми
ҳисобланган
меҳнат
муносабатлари
тизими
ўта
мураккаб ва иқтисодиётнинг турли
соҳалари билан узвий боғлиқ
бўлган
жабҳадир.
Меҳнат
муносабатларини таҳлил қилиш
давомида
ички
ва
ташқи
миграция,
пул
ўтказмалари,
минтақавий меҳнат бозорлари,
ишчи
кучи
сифати
каби
масалаларни ўрганиш муҳимдир.
XXI асрнинг бошида ижтимоий
-
иқтисодий
аҳамияти
ортиб
бораётган меҳнат муносабатлари
дунёда миграция жараёнларини
жадаллашуви бу борада ҳам
тадқиқотларни ошиб боришига
олиб келди. Охирги йилларда
мамлакатимизда (бутун жаҳонда
ҳам) олиб борилаётган ташқи
миграцияни
эркинлаштириш
сиёсатини меҳнат бозорига жорий
этилиши хусусиятларини тадқиқ
этиш ва изланишлар олиб бориш
аҳамияти тобора ошиб бормоқда.
Методлар (Methods)
.
Илмий
мақолани ёзиш жараёнида илмий
1
Родионова, В. М. Экономика труда. —
М.: Юрайт, 2021. —
432 с.; Меньшиков,
В. С. Трудовая экономика: теория и
практика. —
СПб.: Питер, 2020. —
352
с.;
Абдураҳмонов
Қ.Х.
Меҳнат
иқтисодиёти.Дарслик Т.”Фан”2019й 600
б; Холмуминов Ш. Мехнат бозори
иқтисодиёти.
Т. Ўзбекистон ёзувчилар
уюшмаси
адабиёт
жамғармаси
нашриёти. Ўқув қўлланма. Т. 2004—
144
тадқиқотни амалга оширишнинг
тизимли таҳлил, тарихийлик ва
мантиқийлик,
индукция
ва
дедукция, анализ ва синтез,
қиёсий ва селектив танлаб тадқиқ
қилиш, монографик таҳлил ва
гуруҳлаш усуллари қўлланилган.
Шу билан бирга тадқиқотда
меҳнат бозори, ундаги амалга
оширилаётган ислоҳотлар бўйича
изланишлар олиб борган бир неча
олимларнинг илмий ишларини
мажмуали ва тизимли таҳлили
амалга оширилган.
Муҳокама
(Discussion)
.
Меҳнат бозори ва меҳнат
муносабатлари
бир
неча
асрлардан буён олимларнинг
тадқиқот
объекти
сифатида
хизмат
қилиб
келган.
Шу
сабабдан меҳнат иқтисодиётига
бағишланган
фундаментал
адабиётлар
1
кўплаб
ишлаб
чиқилгандир. Меҳнат бозорини
тадқиқ
этиш
билан
бирга
ижтимоий
-
меҳнат муносабатлари
масалаларига
ҳам
алоҳида
эътибор берган адабиётлар
2
мавжуд. Бозор муносабатлари
б; Толаметова З.А. Меҳнат иқтисодиёти
ва социологияси Тошкент . Фан ва
технология. 2017. 405.бет.
2
Меликьян, Г. Г. Экономика труда и
социально
-
трудовые отношения. —
М.:
Инфра
-
М, 2020. —
368 с.; Кибанов, А. Я.
Экономика
труда
и
социально
-
трудовые отношения. —
М.: Проспект,
2018.
—
416 с.
18
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
шароитида меҳнат бозорида
персонални бошқаришни ўзига
хос
ижтимоий
-
психологик
омилларини
3
ва шунга боғлиқ
равишда
инсон
капиталини
шаклланиши ва уни бошқариш
масалаларини
тадқиқ
этиш
4
муҳим эканлигини таъкидлаб
ўтиш жоиз деб ҳисоблаймиз.
Меҳнат
бозорини
замонавийлашиб бориши уни янги
шарт
-
шароитларга
мослашиб
бориши
5
, ушбу жараёнда янги
салбий
6
ҳамда
ижобий
7
3
Базаров, Т. Ю. Управление
персоналом. Экономика труда. —
М.:
Юнити
-
Дана, 2019. —
512 с.
4
N. Muminov, O. Egamberdieva.
MODERN
ASPECTS
OF
HUMAN
CAPITAL
DEVELOPMENT
AS
A
METHOD FOR IMPROVING THE LABOR
MARKET
OF
UZBEKISTAN.
УСТОЙЧИВОЕ
РАЗВИТИЕ
ЭКОНОМИКИ: МЕЖДУНАРОДНЫЕ И
НАЦИОНАЛЬНЫЕ
АСПЕКТЫ.
Электронный сборник статей IV
Международной научно
-
практической
online-
конференции. (Новополоцк, 26
ноября 2020 г.). P.237
-
240.; Джуманова
Р.Ф., Муминов Н.Г. Инсон капиталини
ижтимоий
-
иқтисодий самарадорлигини
баҳолаш ва таҳлил қилиш усуллари.
“Инсон капиталини ривожлантириш
-
миллий
иқтисодиёт
барқарорлиги
омили”
Халқаро
илмий
-
амалий
конференция
илмий
мақола
ва
тезислар тўплами (2023 йил 3 май) –
Т.
ЎзМУ, 2023 –
Б.237
-241.
5
Рощин, С. Ю. "Гибкость рынка труда в
России: тенденции и перспективы" //
Журнал
Новой
экономической
ассоциации, 2021. —
№4. —
С. 102–
121.
6
Лукьянова, А. Л. "Социально
-
экономические факторы безработицы в
омилларни мавжудлигини тақазо
этади.
Меҳнат бозорида аҳолини иш
билан бандлиги даражасини
ошириш масалалари алоҳида
ўрин
тутиши
маълум.
Шу
сабабдан бандлик сиёсатини
амалга оширишда бу соҳада яхши
натижаларга
эришга
мамлакатлар
тажрибаларини
8
ўрганиш
зарур.
Бандликни
оширишда
ноанъанавий
усуллардан
фойдаланиш
9
кутилмаган даражада ижобий
России" // Проблемы прогнозирования,
2019.
—
№3. —
С. 87–
104.
7
Резник Г. А., Коробкова Н. А.
"Самозанятость в ненаблюдаемой
экономике
и
ее
влияние
на
экономический рост: метаанализ" //
Регионология, 2021. —
№ 4. —
С. 794–
819.
8
Жумақулов Ш.З. Аҳоли бандлигини
тартибга
солишнинг
хорижий
тажрибаси
//
Таълим
тизимида
ижтимоий
-
гуманитар фанлар илмий
-
методологик ва илмий
-
услубий журнал
ISSN 2181-
7286 2022 йил №2 сон
9
Халилова Н.А. Аҳолининг бандлигини
оширишда ҳунармандчилик соҳасини
ривожлантириш // Хоразм маъмун
академияси ахборотномаси 11/2
-2022
йил. 125
-
129 бетлар; Жумақулов Ш.З.
Ислоҳотларни
жадаллаштириш
даврида
ноанъанавий
бандлик
шаклларини
ривожлантириш
муаммолари.//
Жамият
ва
инновациялар –
Общество и инновации
–
Society and innovations Special Issue
–
2(2021)/ISSN 2181-1415. 530-542
бетлар.
https://inscience.uz/index.php/socinov/iss
ue/view/8
19
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
натижаларни
бериши
кузатилмоқда.
Меҳнат бозорини тараққий
эттиришни замонавий йўналиши
сифатида ундаги жараёнларни
рақамлаштириш
намоён
бўлмоқда. Албатта бу борада
мутахассислар ва олимларнинг ўз
изланишлари
10
мавжуддир.
Меҳнат
бозорини
такомиллаштиришда ички ва
ташқи миграция масалалари
муҳим
аҳамиятга
эга
ҳисобланади.
Минтақаларда
бандлик
масаларини
ўрганилиши
11
ва уни ошириш
муаммоларини ҳал қилиниши
10
Григорьев, Л. М., Капелюшников, Р. И.
"Рынок труда и занятость в условиях
цифровой экономики" // Вопросы
экономики, 2020. —
№5. —
С. 34–
56.;
Долгов, С. А., Кривенцова, И. В.
"Влияние
цифровизации
на
производительность
труда"
//
Экономика и предпринимательство,
2022.
—
№6. —
С. 45–
67.; Mobilising
Workers via Digital Means: Reinventing
Trade Unions for the Digital Age. Brigid
Trenerry, Samuel Chng, Yang Wang, Sun
Sun Lim, and Peng Ho Oh. Singapore
Labour Journal 2022 01:01, 6-19
11
Nozim Muminov, Botir Nurmatov, Oydin
Egamberdiyeva. Aspects for improving the
regional mechanism for creating new job
vacancies in the regions of Uzbekistan.//
“Номарказлаштириш механизмларини
ишлаб чиқиш маҳаллий бюджетларнинг
даромадлар қисми барқарор ўсиши ва
минтақаларни
ижтиий
ривожлантиришнинг омили сифатида”
халқаро миқёсдаги илмий
-
амалий
конференция материаллари тўплами. –
миграцион оқимларни тартибга
солиш имконини беради.
Ўзбекистонда
ташқи
миграция
йўналишларини
тартибга солишда ривожланган
мамлакатлар томонга бурилиш
тенденциялари
12
кузатилмоқда.
Бу
жараён,
албатта,
мигрантларимиздан
юқори
салоҳият, катта тажриба ва
кўникмаларни талаб этмоқда.
Хулоса
қилиб
айтиш
мумкинки XXI асрнинг бошида
Ўзбекистон
Республикасида
меҳнат
муносабатларини
такомиллаштириш
бўйича
ислоҳотлар
муваффақиятли
амалга оширилган ва бу борасида
Т., 2020. –
Б. 303
-
307.; Муминов Нозим
Гаффарович.
Пути
эффективного
использования трудовых ресурсов и
повышения занятости населения в
регионах Республики Узбекистан//
Современные технологии управления.
ISSN 2226-9339.
—
№3 (96). Номер
статьи: 9606. Дата публикации: 2021
-
11-
01.
Режим
доступа:
https://sovman.ru/article/9606/; Nozim G.
MUMINOV, Gulrukh AVLOKULOVA. The
Level of Employment of Labor Resources
in the Regions of Uzbekistan. // Таълим
тизимида ижтимоий
-
гуманитар фанлар.
№5, 2021. Б.189
-194.
12
Х.М.
Мамедов,
Н.Г.Муминов,
К.К.Мамбетжанов,
Х.Э.Нормуродов.
Квинтэссенция
диверсификации
современных миграционных процессов
между Республиками Узбекистана и
Южной Кореи. “Ўзбекистон ва Корея
республикасидаги миграция: бугунги
кун ҳолати ва муаммолари” халқаро
илмий
-
амалий
конференция
материаллари. Тошкент, 2023, С.55
-72.
20
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
олимларнинг
кўпгина
тадқиқотлари мавжуд. Хусусан,
персонални бошқариш, инсон
капитали, минтақаларда аҳоли
бандлигини
ошириш
йўналишлари,
бандликни
оширишга
қаратилган
ислоҳотлар, ташқи миграцияни
тартибга солиш масалалари ва
ушбу муаммоларни ўрганиш
бўйича жаҳон тажрибалари чуқур
таҳлил этилганлиги амалиётга
жорий
этилиш
жараёнини
соддалаштирди.
Адабиётлар рўйхати:
1.
Родионова, В. М. Экономика труда. —
М.: Юрайт, 2021. —
432 с.
2.
Меньшиков, В. С. Трудовая экономика: теория и практика. —
СПб.: Пи-
тер, 2020. —
352 с.
3.
Абдураҳмонов Қ.Х. Меҳнат иқтисодиёти.Дарслик Т.”Фан”2019й 600б
4.
Холмуминов Ш. Мехнат бозори иқтисодиёти. Т. Ўзбекистон ёзувчилар
уюшмаси адабиёт жамғармаси нашриёти. Ўқув қўлланма. Т. 2004—
144
б
5.
Толаметова З.А. Меҳнат иқтисодиёти ва социологияси Тошкент . Фан
ва технология. 2017. 405.бет
6.
Меликьян, Г. Г. Экономика труда и социально
-
трудовые отношения. —
М.: Инфра
-
М, 2020. —
368 с.
7.
Кибанов, А. Я. Экономика труда и социально
-
трудовые отношения. —
М.: Проспект, 2018. —
416 с.
8.
Базаров, Т. Ю. Управление персоналом. Экономика труда. —
М.:
Юнити
-
Дана, 2019. —
512 с.
9. N. Muminov, O. Egamberdieva. MODERN ASPECTS OF HUMAN CAPITAL
DEVELOPMENT AS A METHOD FOR IMPROVING THE LABOR MARKET
OF UZBEKISTAN.
УСТОЙЧИВОЕ РАЗВИТИЕ ЭКОНОМИКИ: МЕЖДУ-
НАРОДНЫЕ И НАЦИОНАЛЬНЫЕ АСПЕКТЫ. Электронный сборник
статей IV Международной научно
-
практической online
-
конференции.
(Новополоцк, 26 ноября 2020 г.). P.237
-240.
10.
Джуманова Р.Ф., Муминов Н.Г. Инсон капиталини ижтимоий
-
иқтисо-
дий самарадорлигини баҳолаш ва таҳлил қилиш усуллари. “Инсон ка-
питалини ривожлантириш
-
миллий иқтисодиёт барқарорлиги омили”
Халқаро илмий
-
амалий конференция илмий мақола ва тезислар тўп-
лами (2023
йил 3 май) –
Т. ЎзМУ, 2023 –
Б.237
-241.
21
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
11.
Рощин, С. Ю. "Гибкость рынка труда в России: тенденции и перспек-
тивы" // Журнал Новой экономической ассоциации, 2021. —
№4. —
С.
102
–
121.
12.
Лукьянова, А. Л. "Социально
-
экономические факторы безработицы
в России" // Проблемы прогнозирования, 2019. —
№3. —
С. 87–
104.
13.
Резник Г. А., Коробкова Н. А. "Самозанятость в ненаблюдаемой эко-
номике и ее влияние на экономический рост: метаанализ" // Регионо-
логия,
2021.
—
№
4.
—
С.
794–
819.
Проведен метаанализ влияния самозанятости в теневой экономике на
экономический рост.
14.
Жумақулов Ш.З. Аҳоли бандлигини тартибга солишнинг хорижий
тажрибаси // Таълим тизимида ижтимоий
-
гуманитар фанлар илмий
-
ме-
тодологик ва илмий
-
услубий журнал ISSN 2181
-
7286 2022 йил №2 сон
15.
Халилова Н.А. Аҳолининг бандлигини оширишда ҳунармандчилик
соҳасини ривожлантириш // Хоразм маъмун академияси ахборотно-
маси 11/2
-
2022 йил. 125
-
129 бетлар
16.
Жумақулов Ш.З. Ислоҳотларни жадаллаштириш даврида ноанъа-
навий бандлик шаклларини ривожлантириш муаммолари.// Жамият
ва
инновациялар
–
Общество
и
инновации
–
Society and innovations Spe-
cial
Issue
–
2(2021)/ISSN
2181-1415.
530-
542 бетлар.
https://inscience.uz/index.php/socinov/issue/view/8
17.
Григорьев, Л. М., Капелюшников, Р. И. "Рынок труда и занятость в
условиях цифровой экономики" // Вопросы экономики, 2020. —
№5. —
С. 34–
56.
18.
Долгов, С. А., Кривенцова, И. В. "Влияние цифровизации на произ-
водительность труда" // Экономика и предпринимательство, 2022. —
№6. —
С. 45–
67.
19. Mobilising Workers via Digital Means: Reinventing Trade Unions for the
Digital Age. Brigid Trenerry, Samuel Chng, Yang Wang, Sun Sun Lim,
and Peng Ho Oh. Singapore Labour Journal 2022 01:01, 6-19
20. Nozim Muminov, Botir Nurmatov, Oydin Egamberdiyeva. Aspects for im-
proving the regional mechanism for creating new job vacancies in the re-
gions of Uzbekistan.// “Номарказлаштириш
механизмларини
ишлаб
чиқиш
маҳаллий
бюджетларнинг
даромадлар
қисми
барқарор
ўсиши
ва
минтақаларни
ижтиий
ривожлантиришнинг
омили
сифатида” халқаро
миқёсдаги
илмий
-
амалий
конференция
материаллари
тўплами
.
–
Т
.,
2020.
–
Б
. 303-307.
22
ALFRAGANUS
xalqaro ilmiy jurnal
https://journals.afu.uz
ISSN: 2992 - 8974
№
2 (11). 2024
21.
Муминов Нозим Гаффарович. Пути эффективного использования
трудовых ресурсов и повышения занятости населения в регионах Рес-
публики Узбекистан// Современные технологии управления. ISSN
2226-9339.
—
№3 (96). Номер статьи: 9606. Дата публикации: 2021
-11-
01. Режим доступа: https://sovman.ru/article/9606/
22. Nozim G. MUMINOV, Gulrukh AVLOKULOVA. The Level of Employment
of Labor Resources in the Regions of Uzbekistan. //
Таълим
тизимида
ижтимоий
-
гуманитар
фанлар
.
№5, 2021. Б.189
-194.
23.
Х.М. Мамедов, Н.Г.Муминов, К.К.Мамбетжанов, Х.Э.Нормуродов.
Квинтэссенция диверсификации современных миграционных процес-
сов между Республиками Узбекистана и Южной Кореи. “Ўзбекистон ва
Корея республикасидаги миграция: бугунги кун ҳолати ва муаммо-
лари” халқаро илмий
-
амалий конференция материаллари. Тошкент,
2023, С.55
-72.
