Zoologiya

Ushbu maqolada Respublikamizning markaziy geografik iqlim mintaqasi viloyatlarining ayrim tumanlaridagi uy xo‘jaliklari va parrandachilik xo‘jaliklarida gelmintozlar tarqalishi, ularni davolash usullari haqida ma’lumotlar keltirilgan.

Ushbu maqolada tovuqlarda yirik gelmintozlar (prostagonimoz, askaridoz, geteratsidoz va boshqalar) tarqalishi, tovuqlar oʻrtasida invaziyaning koʻlami va intensivligi haqidagi adabiyotlarni koʻrib chiqish va tahlil qilish keltirilgan.

Ushbu maqolada Respublikamizning markaziy geografik iqlim mintaqasi viloyatlarining ayrim tumanlaridagi uy xo‘jaliklari va parrandachilik xo‘jaliklarida gelmintozlar tarqalishi, ularni davolash usullari haqida ma’lumotlar keltirilgan.

Ushbu maqolada tovuqlar orasida keng tarqalgan gelmintozlar – namtodozlar (askaridioz, geterakidoz, kapillarioz, singamoz)ga qarshi kurashish ya’ni davolash hamda oldini olish bo‘yicha qatiy chora-tadbirlar kompleksi haqida ma’lumotlar bayon etilgan. Ushbu kopkles chora-tadbirlar ilmiy izlanishlar natijalari asosida ishlab chiqilgan va veterinariya mutaxassislari uchun dastur sifatida xizmat qiladi.

It is known that in Uzbekistan there are widespread violations of the copper metabolism of Karakul sheep associated with both a deficiency and an excess of this element in their body. Both of these types of impaired copper metabolism are accompanied by serious pathological deviations, leading to a decrease in the productivity of Karakul sheep and often to their death. In Southwestern Kyzilkum, Karakul sheep constantly has a disease with signs of jaundice and blood urine

Ushbu maqolada chet eldan keltirilgan Kaliforniya zotiga mansub erkak quyon bolalarining qon tarkibidagi shaklli elementlarni tahlil qilindi va bu ko'rsatkichlar quyonlarning tashqi muhitga moshlashuvchanligi ko'rsatiladi.

Maqolada kaliforniya zotiga mansub yosh urg'ochi quyonlarning o'rtacha kunlikyoshi 52,7 kunni tashkil qilib, ularning o'rtacha tirik vazni 1345,2 g-ni, eksterer tana o'lchamlari o'rtacha 34 sm, ko'krak aylanasi o'rtacha 21,8 sm-ni tashkil qilib, olingan matematik o'lchovlarni statistik taxlilini o'rganish natijasida tana indeksi o'rtacha 64,10%-ni tashkil qildi. Tajribadagi quyonlarning o'rtacha 148,8 kunlik yoshiga kelib tirik vazni 2900,4 g-ni, tana uzunligi o'rtacha 50 sm, ko'krak aylanasi o'rtacha 32,2 sm-ni tashkil qildi.

Ushbu maqolada tajribadagi Flandr zotli va Kaliforniya zotli quyonlarni mahalliy quyonlar bilan chatishtirishdan olingan Fi va F2 avlodlarining 75 kunlikdagi so'yim chiqimini natijalari va farqiyoritib berildi.

Tadqiqotlarda chet eldan keltirilgan sigirlar o'sish va rivojlanishni sut mahsuldorligi ishlab chiqarish tiplariga bog'liqligi aniqlangan.

Maqolada tajribadagi o'sishdan ortda qolgan simmental zotli buqachalarni bo'rdoqilashl5 oylik yoshidan 18 yoshiga qadar davrida I-guruh buqachalariga o'rtacha 8,4 kg ozuqa birligi, 116,5 Mj almshinuvchi energiya, 13, 12 kg quruq modda, 1154 g hazmlanuvchi protein, 82,4 g Ca, 73,7 g P tashkil etuvchi ratsion bilan, tengqurlari 11-guruh buqachalari ozuqa tuymligi bo'yicha I-guruh nazorat guruhiga nisbatan 12,5%, 14% Mj almashinuvchi energiya, 18% quruq modda, 8% Ca, P 3,6%-ga ortiqcha bo'Igan bo'lsa, tengqurlari IIIguruh tajriba guruhi buqachalari I-guruh nazorat guruhi buqachalariiga nisbatan 22,5% oziqa birligi, 5,4% Mj almashinuvchi energiya, 19,9% quruq modda, 7,9% hazmlanuvchi protein ortiqcha bo'ldi.

Tadqiqotlarda simmental zotli turli ishlab chiqarish tiplariga ega sigirlarning laktatsiyasining kechish xususiyatlari o'rganilgan. Ishlab chiqarish tiplaridan qat'iy nazar, sigirlar laktatsiyasi birtekis kechganligi va engyuqori oylik sut miqdori II guruh sigirlarida laktatsiyaning uchinchi oyida, II va III guruhlarda ikkinchi oyida kuzatilib, oltinchi oyigachayuqori darajada saqlanib va keyinchalik asta-sekinlik bilan pasayib borganligi qayd etilgan.

O'zbekistonda quyon go'shti yetishtirish va quyonchilikni rivljlantirish, bu borada qiliniyotgan ishlarning natijalari. Axolini go'sht va go'sht maxsulotlariga bo'lgan talabini qondirish yo’lida olib borilayotgan ishlar to'g'risida.

Kaliforniya va boshqa zotga mansub quyonlarning konsentrlangan ozuqalarga dukkakli va boshoqli ekinlar doni, moyli o'simliklar urug'lari, kombikormlar va dukkakli, shirali va dag'al ozuqalarning qayta ishlash natijasida olingan oziqalar kiradi. Ushbu ozuqalar energiya, oqsil, minerallarga boy bo'lib, quyonlarni oziqlantirishda qo'llanilib iqtisodiy jixatdan arzon va samarali hisoblanadi. Ishlab chiqaruvchilarga qo'shimcha foyda olishini ta'minlaydi.

Maqolada hozirgi kunda quyonchilikni sanoat asosida rivojlanishi asnosida ko'p sonli quyonlar maxsus kataklarda saqlananib, bu esa ularni bir binoda ko'p sonli quyonlarni parvarishlashni taqazo etadi. Bunday xolatlarda tabiiyki saqlash, oziqlantirish va x.k. kabi rejimlarga bir oz e'tiborsizlik tufayli xatolikka yo'l qo'yilsa turli xildagi kasalliklar kelib chiqishi mumkin. Bu xol ayniqsa yuqumli kasalliklarni tarqalishiga zamin yaratadi. Quyonlarda uchraydigan invazion, infeksion virusli kasalliklari patologiyasi hamda davolash usullari to'g'risida ma’lumotlar keltirilgan.

Ушбу мақолада эймероз билан зарарланган қуёнларни даволаш ва профилактика қилиш учун ишлатилган кокцидостатик препаратларни қуёнчилик хўжаликларидаги қўлланилиши бўйича маълумотлар келтирилган.

ushbu maqolada quyonchilik xo‘jaliklarida keng tarqalgan kasalliklardan biri bo‘lgan eymeriozning tarqalishi va kasallikni davolashda keng qo‘llaniladigan ayrim antiemeriy preparatlarni qo‘llash haqida ma’lumotlar keltirilgan.

Xojalikda quyonchilikni har tomonlama rivojlantirish, ishlab chiqarish yo'nalishi va xojalikning iqlim sharoitiga qarab quyon zotlarini tanlash, to'g'ri ilmiy tajribalar asosida naslchilik faoliyatini yo'lga qo'yish, quyonlarning turli kasalliklarining oldini olish, ularning immunitetini oshirish; tananing normal rivojlanishini ta’minlash, dietani protein va vitamin komponentlari bilan boyitish kerak. Yechilishi kerak bo'lgan muammolar. Zamonaviy bozor iqtisodiyoti sharoitida aholini ekologik toza go'sht mahsulotlari bilan, engil sanoatni quyon terisi bilan ta'minlash, palak va boshqalar. Chorvachilikni, ayniqsa, quyonchilikni zamonaviy texnologiyalar asosida rivojlantirish, ekologik xavjsiz oziq-ovqat bazasiniyaratish zarur.

Quyonchilik seleksiyasida chatishtirish va juftlash usullarini qo'llash orqali ona quyonlar naslli elita erkak quyonlari bilan qochiriladi. Juftlash usulida sof zotli va liniyalar yoki krosslardan foydanalansa, chatishtirish usulida qon singdirish, qon kuyish, sanoat va murakkab usullarda chatishtirganda har xil quyon zotlari qatnashadi.

Bugungi kunda Respublikamizda parrandachilik va qo'yonchilikka ixtisoslashgan fermer xojaliklarining soni ortib bormoqda. Shundan kelib chiqib fermer xo'jaliklarini jadal rivojlantirish uchun ozuqa bazasini mustahkamlash va buning uchun ozuqalarni tayyorlash uchun kerakli qurilmalarga bo'lgan talab zaruriyati sezilib turibdi. Bundan kelib chiqib parrandachilik va qo'yonchilik sohasini rivojlantirish uchun kichik hajmdagi miqdorlagich-yuklagichlar ishlab chiqish bo'yicha izlanishlar olib borilayapti.

Ushbu maqolada quyonchilik bilan shug‘ullanib kelayotgan xo‘jaliklar va shaxsiy xonadondagi quyonboqarlarni tez-tez bezovta qilib, iqtisodiy zarar keltiradigan parazitar kasallik eymeriozning diagnostikasi, kasallikni ertachi aniqlash va aniq tashhis qo‘yish usullari haqida yozilgan.

Мақолада биотехнология усулидан фойдаланиб куёнларни озиқлантириш рационини биологик фаол микроорганизмлар билан боитиш ва унинг натижасида тажриба қуёнларни ўсиш ва ривожланиш жараёнини жадаллаштириш имкониятлари ёритилган.

Ushbu maqolada parrandalarning prostogonimozining tarqalishi, epizootologiyasi, biologiyasi, samarali davolash davolash va foydali samarador moddalarni ishlab chiqarish ma'lumotlari.

Yurtimizda quyon va parrandachilik xo'jaliklari yil sayin ko'payib borishi davom etmoqda. Shu sababdan tez rivojlantirish va to'g'ri oziqlantirish uchun granulyator qurilmalarga bo'lgan talab zaruriyati sezilib turibdi. Bundan kelib chiqib quyonchilik va parrandachilik sohasini rivojlantirish uchun kichik hajmdagi granulyatorlarni ishlab chiqish bo'yicha izlanishlar olib borilayapti.

Ushbu maqolada paramfistomatozlarning o'rganilish tarixi va sistematik holati adabiyot ma'lumotlariga asosan bayon qilingan

Ushbu maqolada parrandalar (tovuqlar)dagi gelmintozlar va ularning mamlakatimiz janubi-g‘arbiy hududlari hisoblangan Navoiy va Buxoro viloyatlarining ayrim tumanlarida tarqalishi haqida ma’lumotlar keltirilgan.
Tadqiqotlar ushbu hududlarning tabiiy suv havzalari boʻlgan sugʻoriladigan tumanlarida olib borilib, tuxum yoʻnalishida, xoʻjalik va parrandachilik xoʻjaliklarida yetishtirilgan tovuqlardan najas namunalari olinib, fyulleborn va ketma-ket yuvish usullari bilan tekshirildi.
Bu hududlarda olib borilayotgan tadqiqotlarimizning yana bir muhim jihati shundaki, bu hududlardagi parrandalar (tovuqlar) bo‘yicha uzoq yillar davomida gelmintologik tadqiqotlar o‘tkazilmagan, bu hududlardagi parranda (tovuqlar)ning gelmint faunasi o‘rganilmagan.
Maqolada tovuqlarning gelmintozlari (prostogonimoz, askarioz, geterokidoz, kapillyaroz va boshqalar) tarqalishi, tovuqlar orasida zararlanish darajasi va intensivligi adabiyotlarda ham keltirilgan. O‘tkazilgan tadqiqotlar natijasida degelmintizatsiya va oldini olishning maqbul muddatlari ham belgilab olindi.