ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
89
LINTER MASHINASINING ISHCHI SILINDRI VA HAVO QUVURIGA
O‘RNATILGAN ALOHIDA HAVO BERUVCHI QURILMA ORASIDAGI
HAVO OQIMINING HARAKATINI ANIQLASH.
Mamadaliyev Farxodbek Zoxidjon o‘g‘li
t.f.f.d.
Andijon davlat texnika instituti, Andijon
e-mail: farxod0066@mail.ru
tel: +998945664467
https://doi.org/10.5281/zenodo.15645180
Annotatsiya
. Ushbu ishda paxta chigitini linterlashda foydalaniladigan
linter mashinasining ishchi silindri va havo quvuriga o‘rnatilgan alohida havo
beruvchi qurilma orasidagi havo oqimi harakatining taxlili keltirilgan
Kalit so‘zlar:
linter mashinasi, chigit, momiq, linter batareyasi, arra tishi,
havo quvuri, dinamik bosim, statik bosim.
Jahonda paxtaga dastlabki ishlov berish yangi texnika va texnologiyalarini
ishlab chiqish, ilmiy asoslarini yaratish doirasida keng qamrovli ilmiy-tadqiqot
ishlari olib borilmoqda. Bu borada, jumladan paxta tozalash korxonalarining
asosiy mashinasi hisoblangan linter mashinalarining ishlash jarayonini
avtomatlashtirish, ish unumdorligini oshirish, ishchi kamerani resurstejamkor
qismlar
bilan
jihozlash,
mashinaning
ekspluatatsiya
ishonchliligini
takomillashtirish, ishlab chiqarilayotgan chigit va momiqni tabiiy sifatini saqlab
qolish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Shu bilan birga linterlash texnologik
jarayonida asosiy omil bo‘lgan momiqni arra tishidan to‘liq ajratib olish xisobiga
chigit va momiq bo‘yicha ish unumdorligini oshirish va energiya sarfini
kamaytirish zarur hisoblanadi [1].
Nazariy taxlillar uchun mavjud linter mashinalar batareyasining havo
kameralarini bir o‘qda joylashgan deb qabul qilib olamiz.
Koordinata boshini linter mashinalar batereyasining havo quvuri
kamerasini boshlanish qismi kesimiga qo‘yib,
o‘qini kamera markaziy chizig‘i
bo‘ylab yo‘naltiramiz. Havo quvuri kamerasi ko‘ndalang kesimi
qonuniyatiga ko‘ra o‘zgaradi deb qabul qilamiz, uning istalgan kesimidagi
harakat parametrlari: havo tezligi -
(0 indeksi), kamerani
kesimida
harakatlanayotgan tezligi ega bo‘lgan havo oqimi ta’sir ko‘rsatayotgan bo‘lsin
(1-rasm).
x
0
)
(
x
s
S
)
(
0
x
u
0
x
00
u
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
90
1-rasm: Linter mashinasi batareyasining havo quvuridagi
havoning harakati
Akademik X.A. Raxmatulin modeliga ko‘ra, havo quvuri kamerasidan
o‘tuvchi havo oqimi komponentlarini bir o‘lchamli harakati tenglamasi va
massani saqlanish qonunini quyidagicha yozamiz:
(1)
,
,
,
(2)
bu yerda:
, - havo quvuridagi havoning zichligi;
-x=L kesimdagi havo
quvuri uzunligi bo‘ylab havo zichligi; - aerodinamik qarshilik koeffitsienti; -
x=L kesimdagi havoning oxirgi tezligi;
,
, -havo quvurini
kesimidagi
havo zichligi va boshlang‘ich tezligi.
Havoning
tezligini havo quvuri bo‘yicha
ish unumidan kelib
chiqib topish mumkin:
(3)
(2) va (3) tenglamalardan havoning havo quvuridagi har bir linter
mashinasidan oqib o‘tuvchi tezligi va zichligi quyidagicha aniqlanadi:
, ,
(4)
(2) tenlamadan foydalanib (1) tenglamani quyidagi ko‘rinishga keltiramiz:
(5)
(6)
(5) va (6) tenglamalar sistemasidan har bir havo quvurining linter
mashinasidagi
havo bosimini keltirib chiqaramiz va quyidagini hosil qilamiz:
(7)
)
(
0
1
)
0
(
0
0
0
0
0
u
u
k
dx
dp
dx
du
u
const
s
u
s
u
0
00
00
0
0
)
0
(
0
0
m
00
0
0
m
m
0
)
0
(
0
k
1
u
00
00
u
0
x
00
u
)
/
(
0
c
кг
Q
,
/
0
00
0
0
00
s
m
Q
u
00
0
0
0
u
s
s
m
m
u
1
)
0
(
0
1
)
0
(
0
0
)
(
0
1
0
)
0
(
0
0
0
)
0
(
0
u
u
k
dx
dp
dx
du
u
)
(
0
1
1
)
0
(
1
1
1
)
0
(
1
u
u
k
dx
dp
dx
du
u
dx
dp
),
(
)
1
(
)
(
)
(
0
1
0
1
1
)
0
(
1
0
)
0
(
0
1
1
)
0
(
1
0
0
)
0
(
0
u
u
m
m
k
u
u
k
dx
du
u
dx
du
u
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
91
(4) tengliklarga ko‘ra, komponentlarni havo quvuridan har bir linter
mashinasini istalgan kesimidagi zichligi va tezliklari muhitning g‘ovakligi
orqali ifodalanishi mumkin [1, 2]. Havo quvurining kesim yuzasi 0.0294 m
2
bo‘lishini inobatga olsak, arrali silindr uzunligi ga teng bo‘ladi va qo‘yidagi
formulalar yordamida aniqlash mumkin bo‘ladi. Ya’ni (7) tenglamadan (4)
tenglama yordamida havo tezligini
chiqarib yuborilgandan so‘ng quyidagi
tenglamani qanoatlantiradi:
(8)
bu yerda:
,
Komponentlar zichligi
, tezligi
, (7) va (8) tenglamalar
yordamida havo orqali ifodalanadi.
Havo quvuri kesim yuzasining arrali silindri uzunligi α ga bo‘lib, va
quyidagi formulalar yordamida aniqlaymiz.
,
(9)
Bundan tashqari tavsiya qilinayotgan har bir linter oldiga o‘rnatilgan
ventilyatorlar yordamidagi havo oqimini harakati tahlil qilingan.
Hisoblash quyidagi parametrlarda bajarilgan:
gr
m
8
.
0
0
,
m/s
20
00
u
,
/s
93
,
2
10
m
u
,
3
00
kg/m
2
,
1
,
m
4
.
1
a
,
m
h
4
,
1
,
m
15
L
,
2
/m
6
,
24
p
kg
,
2
0
m
0294
.
0
S
s
Q
/
m
1
.
1
3
0
Qurilgan grafikning taxlili shuni ko‘rsatdiki, dastlabki linter mashinasidagi havo
quvurida ventilyatordan chiqayotgan havoning tezligi 20,06 m/s, dinamik bosim
24.6 kg/m
2
va statik bosim 180 kg/m
2
ga teng bo‘lib, linter mashinalari
batareyasining oltinchiga kelib havo quvuridagi tezlik 2.93 m/s ni, dinamik
bosim 0.52 kg/m
2
va statik bosim 140 kg/m
2
gacha tushib ketishi mumkin ekan
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati:
1.
Д.У. Мадрахимов, Ф.З.Мамадалиев Линтерлаш жараёнида момиқни
арра тишидан ечиб олиш ва пневматик кувурларда ташиш тизимларини
такомиллаштириш бўйича изланишларни тахдили.
2.
Камалов Н.З., Сулаймонов Р.Ш., Бекчанов Х.Б., Нусратов Т.С.,
Мадрахимов Д.У. Хитой Ҳалқ Республикасида ишлаб чиқарилган
мужассамланган технологик дастгоҳларни ўрганиш ва синаш. Илмий
ҳисобот, «Paхtasanoat ilmiy markazi», АЖ, Тошкент, 2011.- 44 б.
)
(
x
m
a
)
(
0
x
u
)
(
)
(
)
(
)
(
0
1
x
s
x
s
m
P
m
P
dx
dm
L
x
0
2
0
3
2
10
)
0
(
1
3
2
0
2
00
)
0
(
0
0
)
1
(
)
1
(
m
m
u
m
m
u
P
)
1
(
1
m
m
P
)
(
0
x
)
(
0
x
u
2
R
s
L
x
0
