ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
183
MUSTAQILLIK DAVRIDA O'ZBEKISTONDA MAKTABGACHA VA
MAKTAB TA'LIMI MUASSASALARINING MODDIY-TEXNIK
BAZASINI MUSTAHKAMLASH: YUTUQLAR VA MUAMMOLAR
Qosimov Dilmurodjon A'zamjonovich
Andijon viloyati pedagoglarni yangi metodikalarga o'rgatish milliy markazi
metodik xizmat ko'rastish bo'limi tarix fani metodisti
https://doi.org/10.5281/zenodo.12776261
Annotatsiya:
Ushbu maqola O'zbekiston mustaqillikka erishgandan keyin
maktabgacha va umumiy o'rta ta'lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini
rivojlantirish borasidagi yutuqlar va muammolarni o'rganadi. Tadqiqot usullari
sifatida adabiyotlar tahlili, statistik ma'lumotlar tahlili va soha mutaxassislari
bilan intervyular o'tkazildi. Natijalar shuni ko'rsatadiki, davlat tomonidan
sezilarli mablag'lar ajratilishiga qaramay, moddiy-texnik bazani yanada
takomillashtirish, ayniqsa, qishloq hududlarida dolzarb masala bo'lib qolmoqda.
Xulosada ta'lim sifatini oshirish uchun moddiy-texnik bazani mustahkamlash
muhimligi ta'kidlanadi.
Kalit so'zlar:
ta'lim, maktabgacha ta'lim, umumiy o'rta ta'lim, moddiy-
texnik baza, O'zbekiston
Аннотация:
В данной статье рассматриваются достижения и
проблемы развития материально-технической базы дошкольных и
общеобразовательных учреждений после обретения Узбекистаном
независимости. В качестве методов исследования использовались анализ
литературы,
статистический
анализ
данных
и
интервью
с
профессионалами отрасли. Результаты показывают, что, несмотря на
значительные
государственные
ассигнования,
дальнейшее
совершенствование материально-технической базы остается актуальным
вопросом, особенно в сельских районах. В заключении подчеркивается
важность укрепления материально-технической базы для повышения
качества образования.
Ключевые слова:
Образование, Дошкольное образование, общее
среднее образование, материально-техническая база, Узбекистан
Abstract:
This article explores the achievements and problems of the
development of the material and technical base of preschool and general
secondary educational institutions after the independence of Uzbekistan.
Research methods included literature analysis, statistical data analysis, and
interviews with industry experts. The results show that, despite significant state
funding, further improvement of the material and technical base remains an
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
184
urgent issue, especially in rural areas. The conclusion emphasizes the
importance of strengthening the material and technical base for improving the
quality of Education.
Keywords:
education, preschool education, general secondary education,
material and technical base, Uzbekistan
Mustaqillik yillarida O'zbekistonda ta'lim tizimini isloh qilish va
rivojlantirish ustuvor vazifalardan biri bo'lib kelmoqda. Buning uchun davlat
tomonidan katta hajmdagi mablag'lar ajratilmoqda va bir qator islohotlar
amalga oshirilmoqda [1]. Xususan, maktabgacha va umumiy o'rta ta'lim
muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash alohida e'tibor
qaratilayotgan yo'nalishlardan biridir.
Moddiy-texnik baza ta'lim sifatini belgilovchi muhim omillardan biri
hisoblanadi. Zamonaviy o'quv binolari, jihozlar, texnologiyalar va o'quv
qo'llanmalari mavjudligi o'quvchilarning bilim olishi uchun qulay sharoitlarni
yaratadi [2]. Shu bois, mazkur yo'nalishda erishilgan yutuqlar va mavjud
muammolarni o'rganish dolzarb ahamiyat kasb etadi.
Ushbu maqolada mustaqillik yillarida O'zbekistonda maktabgacha va
umumiy o'rta ta'lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash
borasidagi ishlar tahlil qilinadi. Shuningdek, bu boradagi mavjud muammolar va
ularni bartaraf etish yo'llari xususida fikr yuritiladi.
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Mavzuga oid ilmiy manbalar, me'yoriy hujjatlar, statistik ma'lumotlar va
hisobotlar tahlil qilindi. Jumladan, O'zbekiston Respublikasi Vazirlar
Mahkamasining ta'lim muassasalari faoliyatiga oid qarorlari, Xalq ta'limi
vazirligi va Maktabgacha ta'lim vazirligi ma'lumotlari o'rganilib chiqildi.
Bir qator maktabgacha ta'lim muassasalari va maktablar rahbarlari hamda
o'qituvchilari bilan intervyular o'tkazildi. Intervyu savollari moddiy-texnik
bazani rivojlantirish, shu yo'nalishda erishilgan yutuqlar va mavjud
muammolarga qaratildi.
Tadqiqot mavzusiga oid xorijiy mamlakatlar tajribasi o'rganildi va tahlil
qilindi. Rivojlangan davlatlarda ta'lim muassasalarining moddiy-texnik ta'minoti
qay darajada ekanligi va qanday yondashuvlar qo'llanilishi xususida ma'lumotlar
to'plandi.
Mavzuga oid adabiyotlar shuni ko'rsatadiki, ta'lim sifatini oshirishda
moddiy-texnik omil muhim rol o'ynaydi. Zamonaviy sharoitlar yaratilishi
o'quvchilarning o'quv materiallarini o'zlashtirishini yengillashtiradi, darslarni
yanada qiziqarli va samarali tashkil etish imkonini beradi [3]. Shu bilan birga, bu
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
185
borada bir qator muammolar ham mavjudligi ta'kidlanadi, xususan, moddiy-
texnik bazani barpo etish va yangilashda moliyaviy resurslar yetishmasligi,
ayrim hududlardagi ta'lim muassasalarining eskirganligi va ta'mirtalabligi kabi
masalalar ko'rsatib o'tiladi [4].
NATIJALAR
Mustaqillik yillarida O'zbekistonda maktabgacha va umumiy o'rta ta'lim
muassasalarining moddiy-texnik bazasini rivojlantirish uchun sezilarli ishlar
amalga oshirildi. Davlat byudjeti mablag'lari hisobidan minglab yangi o'quv
binolari, sport zaллари qurildi, mavjud binolar ta'mirlanib, zamonaviy jihozlar
bilan ta'minlandi. 2017-2021-yillarda bu maqsadlar uchun 17 trillion so'mdan
ortiq mablag' yo'naltirildi [5].
Ta'lim muassasalarini kompyuter texnikalari, laboratoriya uskunalari,
o'quv qo'llanmalari bilan ta'minlash sezilarli darajada yaxshilandi. Barcha
umumta'lim maktablari kompyuter sinflari va Internet tarmog'iga ulandi.
Darsliklar va o'quv qo'llanmalari yangi avlodini yaratish bo'yicha keng ko'lamli
ishlar olib borildi [6].
Shu bilan birga, ayrim muammolar saqlanib qolmoqda. Xususan:
Qishloq va olis hududlardagi ta'lim muassasalarining aksariyati biroz
eskirgan, kapital ta'mirlashga muhtoj. Ularni jihozlash va yangilash ishlari hali
to'liq yakunlanmagan.
Zamonaviy o'quv qo'llanmalari bilan ta'minlash darajasi yetarli emas.
Ko'plab maktablarda darsliklarda yetishmovchilik kuzatilmoqda.
Malakali texnik xodimlar, jumladan, kompyuterlar va boshqa o'quv
jihozlarini sozlash hamda ta'mirlash bo'yicha mutaxassislar yetishmaydi [7].
MUHOKAМA VA TAHLIL
Moddiy-texnik bazani mustahkamlash bo'yicha amalga oshirilayotgan
chora-tadbirlar maktabgacha va maktab ta'limi sifatiga ijobiy ta'sir
ko'rsatmoqda. Yangi o'quv binolarining foydalanishga topshirilishi, mavjud
maktablarni zamonaviy talablar asosida jihozlanishi tufayli o'quvchilar soni
ko'payib, ta'lim olish imkoniyatlari kengaydi. Maktablarda yaratilgan kompyuter
va laboratoriya sinflari o'quvchilarga nazariy bilimlarni amaliyotda qo'llash
ko'nikmalarini rivojlantirish, fanlarni chuqurroq o'zlashtirish uchun qulay
sharoit yaratdi [8].
Shu bilan birga, ta'lim muassasalarining moddiy-texnik jihatdan
ta'minlanganlik darajasi hududlar kesimida bir xil emas. Poytaxt va yirik
shaharlardagi maktablar yanada yaxshi sharoitlarga ega bo'lsa, qishloq va olis
tumanlarda joylashgan muassasalar qisman ortda qolmoqda. Bu ta'lim sifatida
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
186
ma'lum nomutanosiblikni keltirib chiqarishi mumkin. Bu muammoni bartaraf
etish uchun barcha hududlardagi ta'lim muassasalarini bir xil yuksak standartlar
asosida ta'minlash muhim.
Moddiy-texnik bazaning yana bir muhim tarkibiy qismi – bu o'quv
adabiyotlari va qo'llanmalaridir. Bu borada sezilarli ishlar qilinganiga qaramay,
ayrim muammolar saqlanmoqda. Bir tomondan, davlat tomonidan chop
etilayotgan darsliklar soni va sifati yildan-yilga oshib bormoqda. Biroq ba'zi
maktablarda darsliklar yetishmasligi, o'quvchilarda kitob o'qishga qiziqish
pasayib borayotgani kuzatilmoqda. O'quv adabiyotlari bilan bog'liq
muammolarni hal qilish uchun nafaqat ularning sonini ko'paytirish, balki
mazmun va sifat jihatdan takomillashtirish, o'quvchilar ehtiyojiga mos ravishda
ishlab chiqish talab etiladi.
Moddiy-texnik bazani mustahkamlashning yana bir dolzarb masalasi uning
samarali boshqarilishi va undan oqilona foydalanish hisoblanadi. Zamonaviy
o'quv jihozlari va texnologiyalar mavjudligi ulardan to'g'ri va unumli tarzda
foydalanishni taqozo etadi. Buning uchun pedagog kadrlarning malakasini
oshirish, texnik xodimlar tayyorlash tizimini yo'lga qo'yish zarur.
XULOSA
Xulosa qilib aytganda, mustaqillik yillarida O'zbekistonda maktabgacha va
umumiy o'rta ta'lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini mustahkamlash
borasida salmoqli ishlar amalga oshirildi. Davlat mablag'lari hisobidan ta'lim
infratuzilmasi sezilarli ravishda yaxshilandi, yangi imkoniyatlar yaratildi. Ayni
paytda, bu yo'nalishda muayyan muammolar ham saqlanib qolmoqda, ularni hal
qilish oldimizda turgan asosiy vazifalardan biri hisoblanadi.
Ta'lim
sifatini
yanada
oshirish
uchun
moddiy-texnik
bazani
rivojlantirishning quyidagi ustuvor yo'nalishlarini belgilash muhim, deb
hisoblaymiz:
barcha hududlardagi ta'lim muassasalarini bir xil yuqori standartlar
asosida jihozlash;
o'quv adabiyotlari va qo'llanmalarini yanada takomillashtirish, ularni
o'quvchilarning ehtiyojlariga moslash;
moddiy-texnik resurslardan samarali foydalanishni ta'minlash, buning
uchun malakali kadrlar tayyorlash tizimini yo'lga qo'yish;
ta'lim muassasalarining moddiy-texnik bazasini muntazam ravishda
yangilab borish mexanizmlarini takomillashtirish.
Ishonchimiz komilki, belgilangan vazifalarni izchil amalga oshirish orqali
yurtimizda yanada zamonaviy, yuqori sifatli ta'lim tizimini barpo etamiz.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
187
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O'zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
2019-yil
29-apreldagi
"O'zbekiston Respublikasi xalq ta'limi tizimini 2030 yilgacha rivojlantirish
konsepsiyasini tasdiqlash to'g'risida"gi PF-5712-son Farmoni. Qonun hujjatlari
ma'lumotlari milliy bazasi, 30.04.2019 y., 06/19/5712/3034-son.
2.
Waseem, M. (2012). School infrastructure and educational outcomes: A
literature review, with special reference to developing countries. International
Journal of Business and Social Science, 3(24), 44-53.
3.
Schneider, M. (2002). Do School Facilities Affect Academic Outcomes?,
National Clearinghouse for Educational Facilities, Washington, D.C.
4.
Ikromov, N. (2020). Uzluksiz ta'lim tizimida moddiy-texnik bazani
mustahkamlashning dolzarb masalalari. Pedagogika, (5), 45-51.
5.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2016-yil 29-dekabrdagi
"2017-2021-yillarda maktabgacha ta'lim tizimini yanada takomillashtirish
chora-tadbirlari to'g'risida"gi PQ-2707-son qarori.
6.
O'zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2018-yil 12-
sentyabrdagi "Xalq ta'limi tizimiga boshqaruvning yangi tamoyillarini joriy etish
chora-tadbirlari to'g'risida"gi 725-son qarori.
7.
Mamadaliyev, K. (2018). Umumiy o'rta ta'lim maktablarining moddiy-
texnik bazasi: holati va istiqbollari. Ta'lim muammolari, (4), 14-20.
8.
Haydarov, F., & Abdurahmonova, G. (2021). Maktablarda yangi
texnologiyalar va zamonaviy o'quv jihozlaridan foydalanish samaradorligi.
Pedagogik mahorat, (6), 117-122.
