ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
50
«QANDLI DIABET KASALLIGINI DAVOLASHDA TABIIY DORIVOR
O’SIMLIKLARDAN FOYDALANISH»
Teshabayeva G.Y.
Yusupova M.B.
Toshkent shahar Sergeli tumani 7-maktab o’qituvchisi
Gulnoratesabaeva1961@gmail.com
O’zbekiston milliy universiteti magistranti
https://doi.org/10.5281/zenodo.13122185
Qandli diabet (diabetes mellitus) - bu organizmning insulin gormoniga
bo‘lgan ehtiyoji bilan bog‘liq surunkali kasallik bo‘lib, insulin yetishmasligi yoki
unga nisbatan rezistentlik (qarshilik) natijasida qonda qand miqdorining
ko‘tarilishi bilan tavsiflanadi. Diabetning 1 va 2 turi mavjud bo‘lib, har biri o‘ziga
xos davolash usullariga ega. Tibbiy davo bilan bir qatorda, ko‘plab tadqiqotlar
tabiiy dorivor o‘simliklarning diabetni davolashda samarali ekanligini
ko‘rsatmoqda. Quyida qandli diabetni davolashda yordam beruvchi ba'zi tabiiy
o‘simliklar keltirilgan.
1. Gymnema Sylvestre (Gurmar)
Tavsifi: Hindiston va Shri-Lanka o‘rmonlarida o‘sadigan bu o‘simlik asosan
diabetni davolashda ishlatiladi. Gurmar qand miqdorini pasaytirish xususiyatiga
ega.
Ta'sir mexanizmi: Gurmarning faol moddasi gymnemik kislota bo‘lib, qand
reseptorlarini bloklaydi va shuning uchun qand miqdorini pasaytiradi. Bu
o‘simlik insulin sezgirligini oshiradi va qandning so‘rilishini kamaytiradi.
2. Bitter Melon (Karelia, Momordica Charantia)
Tavsifi: Bitter melon, asosan Janubiy Osiyo, Afrikaning tropik hududlari va
Karib dengizi mamlakatlarida uchraydi. Uning mevasi va urug‘lari shifobaxsh
xususiyatlarga ega.
Ta'sir mexanizmi: Bitter melon ichida uchraydigan charantin va polipeptid-
P moddalar insulin kabi ta'sir ko‘rsatadi. Bu o‘simlik qandni qonda kamaytiradi
va insulin ishlab chiqarishni rag‘batlantiradi.
3. Fenugreek (Meti, Trigonella Foenum-Graecum)
Tavsifi: Fenugreek o‘simligi asosan Hindiston va O‘rta Yer dengizi
hududlarida o‘sadi. Uning urug‘lari va barglari shifobaxsh xususiyatlarga ega.
Ta'sir mexanizmi: Fenugreek urug‘lari ichida galaktomannan va steroidal
saponinlar mavjud bo‘lib, ular qandning qonga singishini sekinlashtiradi va
insulin sekretsiyasini yaxshilaydi.
4. Aloe Vera
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
51
Tavsifi: Aloe Vera o‘simligi dunyoning turli burchaklarida o‘sadi va uning
barglaridan olingan jel diabetni davolashda ishlatiladi.
Ta'sir mexanizmi: Aloe Veraning faol moddasi fitosterollar bo‘lib, ular
qandning metabolizmini yaxshilaydi va qonda qand miqdorini kamaytiradi.
5. Cinnamon (Dolchin)
Tavsifi: Dolchin daraxtining po‘stlog‘idan olinadi va u asosan Osiyo
mamlakatlarida uchraydi. Uning shifobaxsh xususiyatlari uzoq vaqtdan beri
ma'lum.
Ta'sir mexanizmi: Dolchin ichida mavjud bo‘lgan cinnamaldehyde
moddalari insulin sezgirligini oshiradi va qand miqdorini tartibga soladi.
Xulosa
Tabiiy dorivor o‘simliklar qandli diabetni davolashda muhim rol o‘ynashi
mumkin. Lekin ularni qo‘llashdan avval, shifokor bilan maslahatlashish
muhimdir. Har bir organizm o‘ziga xos bo‘lgani uchun, har xil o‘simliklar
turlicha ta'sir ko‘rsatishi mumkin. Shu bilan birga, dorivor o‘simliklar tibbiy
davoni to‘liq o‘rnini bosa olmaydi, balki uni to‘ldiruvchi vosita sifatida
ishlatiladi. Diabetni muvaffaqiyatli davolash uchun muntazam tibbiy ko‘rik va
parhezga amal qilish zarur.
Shu oʻrinda kuzatishlarim natijalari ko'pchilik shu kasallik bilan ogʻrigan
bemorlar bilan suhbatda bo'ldim. Ular: "Kartoshka yemayman, jigʻildonimni
qaynatadi, tuxum, goʻsht yesam, ogʻzim quriydi",- deyishadi. Tajriba uchun
ekologik toza muhitda yetishtirilgan kartoshkani 10 ta bemorga tarqatdim.
Ularning hammasi bu kartoshka yaxshi hazm boʻlganini aytishdi. O'sha
xonadondan olingan tuxum va goʻsht ham yaxshi natija berdi. "Men bozordan
olingan tovuq go'shtniyam hazm qilolmayman lekin ekologik toza muhitdan
keltirilgan ot goʻshtini yaxshi hazm qildim", - deydi 72 yoshli bemor Nafisa
Sodiqova. Natija hammada bir xil bo'ldi. Demak, hamma muammo mahsulotlar
tarkibidagi kimyoviy zararli moddalarda ekan, degan xulosaga keldim. ikki yil
o'tib "Bildirmasdan pishirib beringchi, ta'midan ajrata olarmikimman?" deb
kartoshka berib yubordim. Aniq ajratdilar darrov "Bu qayerdan?" deb so'radilar
va bu qurigan kartoshkani juda yengil hazm bo'lganini aytdilar. Demak, men
qandli diabet kasalligi bu inson organizmining atrof-muhit, tuproq, ekologiya
buzilishlariga qarshi javob reaksiyasi ekan degan xulosaga keldim. Men 63
yoshdaman. Bu kasallik bilan og'rigan ko’plab bemorlar hayotimda uchradi,
ko'pi olamdan o'tdi, bu menda uning sababini topish kerak degan maqsad
uygʻotdi, bunga erishdim. Oldinroq boshlashim kerak ekan, degan xulosaga
keldim hamma mahsulot: saryog', sut, qatiq ham u yerda boshqacha mazaga ega.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
52
Bu xonadonda hech qanday ximikat ishlatilmaydi, faqat tabiiy o'g'itlar
ishlatiladi, yer osti suvidan sugʻoriladi. Demak, bemorlar umrini uzaytirish
mumkin ekan.
Nafisa Sodiqova: " Qandli diabetdan opam o'tdilar. Men 20 yildan buyon
ogʻrirdim, badanimga toshmalar toshar edi. Tabiiy toza mahsulot iste'mol
qilganimdan buyon hammasidan qutildim",- deydilar xursand bo'lib.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. S.I.Ismoilov, Sh.U.Ahmedova “o’quv darslik” 2017-yil 512-bet.
2. A.S.Axmedov, S.B.Shustov, Y.SH.Xalimov “o’quv darslik” 2016-yil
352-bet.
3. Эрназарова, М. Ш., & Бахромова, Б. З. (2022). Исследования свойств
лекарственных растений содержащих алкалоид. Science and Education,
3(11), 106-116.
4. Нажмитдинов, Х. Б., Олимов, С. М., & Бахромова, Б. З. (2022). ПОЛЕЗНЫЕ
СВОЙСТВА ФРУКТА–ПЕРСИК. Oriental renaissance: Innovative, educational,
natural and social sciences, 2(9), 327-332.
5. Baxromova, B. Z., & Ernazarova, M. S. (2022). Dorivor lavanda o’simligi haqida
umumiy ma’lumot va uning tibbiyotda qo’llanilishi. Science and
Education, 3(11), 88-95.
Shernazarovna, E. M., Zokirovna, B. B., & Shuxrat o’g’li, D. B. (2023).
RAYHON O’SIMLIGIGA UMUMIY TAVSIF. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 15(1), 166-168.
7. Shernazarovna, E. M., & Zokirovna, B. B. (2023). YALPIZ (MENTHA)
O’SIMLIGINING DORIVOR XUSUSIYATLARI. ОБРАЗОВАНИЕ НАУКА И
ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ, 15(1), 169-172.
8. Olimov, S. M., & Baxromova, B. Z. (2022). ZANJABIL HAQIDA UMUMIY
MA'LUMOT. TIBBIYOTDA QO'LLANILISHI. Journal of new century innovations,
14(1), 156-160.
9. Sh, E. M. (2022). Useful properties of Lemon. Web of Scientist: International
Scientific Research Journal, 3(5), 1593-1597.
10. Sh, E. M., Abrayeva, M. A., & Toshev, B. (2022). Treatment of rheumatoid
arthritis with herbal medicines. Web of Scientist: International Scientific
Research Journal, 3(6), 207-209.
11. Eshonqulova, K., & Ekbek, N. (2021). CONCEPT OF POWDER
TECHNOLOGIES, DISADVANTAGES, ADVANTAGES. ResearchJet
Journal of Analysis and Inventions, 2(03), 5-7.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
53
12. Eshonkulova, K., & Sohibjon, Y. (2021). BENEFICIAL PROPERTIES OF
LEAVES, MINT, PASTURE LEAVES, METHODS OF USE. ResearchJet Journal of
Analysis and Inventions, 2(3), 1-5.
13. Ernazarova, M. SH., Yuldashev SA, capparis and its importance, international
journal of discourse on innovation, integration and education, v2, i-01, 2021,
ISSN: 2181-1067.
14. Ernazarova, M. S., & Qo’Yliyeva, M. U. (2022). ANJIR O’SIMLIGI
MEVASINING YO’TALGA QARSHI SHIFOBAXSH XUSUSIYATLARI. Oriental
renaissance: Innovative, educational, natural and social sciences, 2(Special Issue
4-2), 998-1001.
15. Усманова, М., Эрназарова, М., & Қўйлиева М, Х. Г. (2021). Organization of
pharmacy activities, measures for storage of medicines. Экономика и социум,
(11), 90.
16. Xasanova, G. R., Ernazarova, M. E., & SHIFOBASH, Q. O. T. F. J. ORIENSS.
2022.
№
Special
Issue
4-2.
URL:
https://cyberleninka.
ru/article/n/shifobashqoqio’tiningfoydalijihatlari.
17. Norqulova, Z., Eshonqulova, K., Ernazarova, M., & XUSUSIYATLARI, S. P. S.
EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH. V-1, I-2, ISSN, 2181- 2020.
18. Shamsiyeva, N. O., Sh, E. M., & Eshonqulova, K. H. EFFECTS ON THE
BODY. STUDY OF GETTING, QUALITY REACTIONS, EURASIAN JOURNAL OF
ACADEMIC RESEARCH, 1, 2181-2020.
