ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
153
DASTGOH MOSLAMASINI LOYIHALASHTIRISH. MAHKAMLASH
KUCHINI HISOBLASH
Abduxakim Nigmatovich Abdullayev
t.f.n., PhD.,Toshkent davlat pedagogika universiteti “Texnologik ta’lim
metodikasi” kafedrasi dotsenti.
https://doi.org/10.5281/zenodo.13334966
ANNOTATSIYA:
Detal konstruksiyasini tahlil qilishda uning umumiy
konstruksiyasini, so‘ngra barcha elementlar va yuzalar shakllarini tasniflash,
murakkab kombinatsiyalashgan yuzalar mavjudligini aniqlash, Imkon qadar,
konstruktorlik nuqtai nazaridan, bajaruvchi va bo‘sh yuzalar, shuningdek asosiy
va yordamchi bazalar farqlanishini ko‘zda tutgan holda, detalning har bir yuzasi
va elementining funksional rolini belgilash lozim.
KALIT SО‘ZLAR:
Parmalash uchun kesish kuchi, Parmalash diametri,
Parmalashdagi kesish tezligi, darajalar ko‘rsatkichlari, chidamlilikning o‘rtacha
qiymati, Kesish tezligining amaldagi haqiqiy kesish sharoitlari, parmalash
chuqurligini hisobga oluvchi k oeffitsient.
АННОТАЦИЯ:
При анализе детального строения его общего
строения, затем классификация всех элементов и форм поверхностей,
определение наличия сложных комбинированных поверхностей с учетом
различия исполнительных и свободных поверхностей, а также основных и
вспомогательных оснований, с точки зрения конструкции необходимо,
насколько это возможно, определить функциональную роль каждой
поверхности и элемента детали.
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА:
Сила резания при сверлении, Диаметр
сверления, Скорость резания при сверлении, показатели сорта, среднее
значение стойкости, Фактические условия резания скорости резания,
коэффициент, учитывающий глубину сверления.
ANNOTATION:
When analyzing the detailed structure of its general
structure, then classifying all elements and forms of surfaces, determining the
presence of complex combined surfaces taking into account the difference
between executive and free surfaces, as well as main and auxiliary bases, from
the point of view of design, it is necessary, as far as possible, to determine the
functional role of each surface and element of the part.
KEY WORDS:
Cutting force during drilling, Drilling diameter, Cutting
speed during drilling, grade indicators, average value of tool life, Actual cutting
conditions of cutting speed, coefficient taking into account drilling depth.
NATIJALAR:
1.Detal M
kr
momenti va o‘q kuchi R
O
ta’siri ostida bo‘ladi R
O
(1-rasm).
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
154
М
кр
Р
о
Parmalash uchun kesish kuchini topamiz.Operatsiya RDB ega ega bo‘lgan SMV-
850 dastgohida bajariladi. Parmalash diametri D=18,2 mm
Uzatib berish
𝑠
= 0,33
mm
/ayl.; [3] bo‘yicha.
Parmalashdagi kesish tezligini aniqlaymiz m/daq:
𝑉 =
𝐶
𝑣
𝐷
𝑞
𝑇
𝑚
𝑠
𝑦
∙ 𝐾
𝑣
Ro
1-rasm. Moslamani hisoblash sxemasi
bunda Sv – Sv = 9,8 ga teng bo‘lgan koeffitsient [3];
q, y ,m – darajalar ko‘rsatkichlari q=0,4; y=0,5; m=0,2 [3] bo‘yicha;
T
= 45 daq. – chidamlilikning o‘rtacha qiymati, [3];
Kesish tezligining amaldagi haqiqiy kesish sharoitlarini hisobga oluvchi umumiy
tuzatish koeffitsienti:
𝐾
𝑚𝑣
– materialning ishlov beruvchanlik koeffitsienti, [3];
𝐾
i
𝑣
- asbob materialini hisobga oluvchi koeffitsient, [3];
𝐾
𝑙𝑣
- parmalash chuqurligini hisobga oluvchi k oeffitsient,[3]
𝐾
𝑣
= 𝐾
𝑚𝑣
∙ 𝐾
𝑢𝑣
∙ 𝐾
𝑙𝑣
= 1,22 ∙ 1 ∙ 1 = 1,22
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
155
𝑉 =
𝐶
𝑣
𝐷
𝑞
𝑇
𝑚
𝑠
𝑦
∙ 𝐾
𝑣
=
9,5 ∙ 18,25
0,4
45
0,2
∙ 0,33
0,5
∙ 1,22 = 31,27
𝑚
𝑚𝑖𝑛
Asbobnig aylanish chastotasini topamiz:
𝑛 =
1000 ∙ 𝑉
𝜋 ∙ 𝐷
=
1000 ∙ 31,27
3,14 ∙ 18,25
= 545,2
𝑎𝑦𝑙
𝑚𝑖𝑛
Qabul qilamiz
𝑛 = 545
𝑎𝑦𝑙
𝑚𝑖𝑛
Aylanish momentining hisob-kitobi:
𝑀
𝑘𝑟
= 10 ∙ 𝐶
𝑀
∙ 𝐷
𝑞
∙ 𝑠
𝑦
∙ 𝐾
𝑝
𝐾
𝑝
= (
𝜎
𝐵
750
)
0,75
= (
600
750
)
0,75
= 0,85
𝐶
𝑀
= 0,0345; 𝑦 = 0,8; 𝐾
𝑝
= 𝐾
𝑀𝑃
= 0,85; [3]
𝑀
𝑘𝑟
= 10 ∙ 𝐶
𝑀
∙ 𝐷
𝑞
∙ 𝑠
𝑦
∙ 𝐾
𝑝
= 10 ∙ 0,0345 ∙ 18,25
2
∙ 0,33
0,8
∙ 0,85 = 4854,6 𝑁
O‘q
kuchining
hisob-kitobi:
𝑃
0
= 10 ∙ 𝐶
𝑃
∙ 𝐷
𝑞
∙ 𝑠
𝑦
∙ 𝐾
𝑝
𝐶
𝑃
= 68, 𝑦 = 0,7, 𝑞 = 1, 𝐾
𝑝
= 𝐾
𝑀𝑃
= 0,85,
[3]
𝑃
0
= 10 ∙ 𝐶
𝑃
∙ 𝐷
𝑞
∙ 𝑠
𝑦
∙ 𝐾
𝑝
= 10 ∙ 68 ∙ 18,25 ∙ 0,33
0,7
∙ 0,85 = 4854,6 𝑁
Parmalashda (P
o
) o‘q kesish kuchi eng katta kuch hosil qilishidan kelib chiqib,
qiskich kuchini formula bilan aniqlaymiz,
𝑊 =
𝑃
0
∙ 𝑥 ∙ 𝑙
𝐷 ∙ 𝐾
bunda o‘q kesish kuchi otib tashlash momentini (
P
o
xl
) hosil qiladi,qiskich kuchi
W esa yelkada harakat qiladi va zagotovkaning D/2 otib tashlash momentiga
qarshi harakat qiluvchi momentni hosil qiladi, va zagotovkani zaxira
koeffitsienti
K
bilan ishonchli qotirilishini ta’minlaydi.
Kuchning hisob-kitobi zaxira koeffitsientini
K
hisobga oladi, chunki zagotovkaga
ishlov berishda kuch va kesish momentlari tebranishlari vujudga keladi.
Umumiy holatda ushbu koeffitsientning kattaligi, ishlov berishning aniq
sharoitiga qarab, 2…3,5 chegaralarida bo‘ladi.
Kattalik
𝐾 = 𝐾
0
∙ 𝐾
1
∙ 𝐾
2
∙ 𝐾
3
∙ 𝐾
4
∙ 𝐾
5
∙ 𝐾
6
Ishonchlilik koeffitsienti K qiymati operatsiyalarni bajarishning aniq sharoitlari
va zagotovkani mahkamlash usuliga bog‘liq ravishda differensial tarzda
tanlanadi. Uning kattaligini koeffitsientlar bo‘linmasining ko‘paytmasi sifatida
tasavvur qilish mumkin, va ularning har biri ma’lum bir omilning ta’sirini aks
ettiradi: [4].
K
0
=1,5 – kafolatlangan zaxira koeffitsienti;
K
1
=1 – ishlov berilayotgan yuzada tasodifiy notekisliklar tufayli kesish kuchi
ortishini hisobga oladi;
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
156
K
2
=1,4 – o‘tmas bo‘lib qolish koeffitsienti;
K
3
=1,2 – kesish kuchi ortishini hisobga oladi;
K
4
=1 – zagotovkaga beriladigan qisish kuchining o‘zgarishini hisobga olish
koeffitsienti
K
5
=1 – qisish mexanizmi ergonomikasini tasniflaydi;
K
6
=1 – zagotovkani orqaga burishga intiluvchi momentlarni tasniflaydi.
Hisoblashni amalga oshiramiz:
𝐾 = 𝐾
0
∙ 𝐾
1
∙ 𝐾
2
∙ 𝐾
3
∙ 𝐾
4
∙ 𝐾
5
∙ 𝐾
6
= 1,5 ∙ 1 ∙ 1,4 ∙ 1,2 ∙ 1 ∙ 1 ∙ 1 = 2,52
𝑊 =
𝑃
0
∙ 2 ∙ 𝑙
𝐷 ∙ 𝐾
=
4854,6 ∙ 2 ∙ 0,03
0,056 ∙ 2,52
= 2064 𝑁
MUHOKAMA:
2.Qisish qurilmasining yuritmasini tanlash va hisoblab
Kuch mexanizmi sifatida moslamaning asosi va pnevmotsilindr olinadi.
Pnevmotsilindr tomonidan oshirib boriladigan qisqichning amaldagi kuchi
quyidagi formula bilan aniqlanadi:
𝑄 = 𝜋 ∙ 𝑆
𝑝𝑜𝑟𝑠ℎ𝑒𝑛
∙ 𝑃 ∙ 𝜂
(2.1)
r- korxonaning pnevmotizimidagi bosim, R=1,0 MPa.
η- pnevmotsilindrning FHK, η=0,9
𝑆
𝑝𝑜𝑟𝑠ℎ𝑒𝑛
= 2290 𝑚𝑚
2
U holda:
𝑄
= 2290
x
0,4
x
1 = 2061
N
Qisqichning hisoblab chiqilgan kuchi zarur bo‘lgan qisish kuchini ta’minlaydi, va
bu kuch kesish kuchidan katta bo‘ladi.
Moslamaning aniqligini hisobash
Zagotovkaga ishlov berishda
𝜀
0
≤ 𝛿
bajarilayotgan o‘lchamning qo‘yimidan
oshmasligi kerak bo‘lgan ishlov berishning umumiy xatoliklarini
𝜀
0
keltirib chiqaradigan ishlov berish aniqligiga qator texnologik omillar ta’sir
ko‘rsatadi.[4] ifodalangan formuladan kelib chiqib, moslamaning
zarur bo‘lgan aniqligini topamiz:
𝜀
𝑝𝑟
≤ 𝛿 − 𝑘
𝑇
√(𝑘
𝑇1
∙ 𝜀
𝑏
)
2
+ 𝜀
𝑧
2
+ 𝜀
𝑦
2
+ 𝜀
𝑛
2
+ 𝜀
𝑢
2
+ (𝑘
𝑇2
∙ 𝜔)
2
𝛿
= 0,3
mm
– bajarilayotgan o‘lchamning qo‘yimi;
𝑘
𝑇
= 1,2
– normal taqsimlash qonunini tashkil qiluvchi kattaliklarni hisobga
oluvchi qiymatlar tarqalishidagi chetlanishlarni hisobga oluvchi koeffitsient,
[4];
𝑘
𝑇1
= 0,8
– sozlangan dastgohlarda ishlashda bazalashadigan xatolikning
chegaraviy qiymati kamayishini hisobga oluvchi koeffitsient, [4];
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
157
𝑘
𝑇2
= 0,6
–moslamaga bog‘liq bo‘lmagan omillar keltirib chiqaradigan xatoliklar
yig‘indisida ishlov berish xatoligi ulushini hisobga olish koeffitsienti, [4];
𝜀
𝑏
= 0
zagotovkaning moslamada bazalashish xatoligi;
𝜀
𝑧
= 0,05 𝑚𝑚
– qisqich kuchi harakati natijasida vujudga keladigan
zagotovkani mahkamlash xatoligi,[4];
𝜀
𝑦
= 0 𝑚𝑚
– moslamani dastgohda o‘rnatish xatoligi
𝜀
𝑛
=
0,01 mm moslamaning o‘rnatish elementlari eskirish natijasida paydo
bo‘luvchi zakotovkanining joylashish o‘rnidagi xatolik;
𝜀
𝑢
= 0,005 𝑚𝑚
– asbobning qiyshayishi (ko‘chishi)dan kelib chiqqan xatolik;
𝜔 = 0,12
4-aniqlik sinfi bo‘yicha parmalash uchun ishlov berishning iqtisodiy
aniqligi:
𝜀
𝑝𝑟
≤ 0,3 − 1,2√(0,8 ∙ 0)
2
+ 0,05
2
+ 0,01
2
+ 0,005
2
+ (0,6 ∙ 0,12)
2
= 0,19 𝑚𝑚
XULOSA:
Aniqlik hisob-kitobi mazkur moslama zagotovkaga ishlov berishda belgilab
berilgan aniqlikni ta’minlashini ko‘rsatadi.Mashinani yaratish bosqichlari,
asosan, bir biriga bog‘langan ikkita, ya’ni konstruktorlash va tayyorlash
qismlardan tuzilgan
[3 − 4]
. Mashinaning mahsulot sifatida ishlash qobiliyati,
ishonchliligi va uzoq vaqt davomida ishga yaroqliligi, ko‘p jihatdan, nafaqat
uning konstruksiyasiga bog‘liq bo‘libgina qolmay, balki detallarni tayyorlash
texnologiyasi, konstruktorlik chizmalari texnik talablariga muvofiq talab
qilinadigan aniqlikka yetishtirish darajasi, shuningdek detallarni mahsulot
sifatida yig‘ishga ham bog‘liqdir. Mashinaning umuman olganda xizmat
vazifasiga ko‘ra aniq taqdimoti, uning funksiyalarini aniqlash undan foydalanish
ko‘lami va sharoitlarini, uning ishga yaroqliligi buzilishi sabablarini aniqlash
imkonini beradi. Bu jihatlar mahsulotni tayyorlash bo‘yicha texnologik
jarayonlarni ishlab chiqish, mahsulot va uning barcha yig‘ma birliklarini
yig‘ishga qo‘yiladigan vazifalar uchun asos bo‘lib xizmat qiladi.Mashinaning
xizmat qilish vazifasiga ko‘ra baholashdan so‘ng loyihalashtirishga mo‘ljallangan
detalni tahlil qilish va uning mashinadagi o‘rni va rolini aniqlash zarur. Eng
avvalo, eng sodda yig‘ma birlikni ajratib olish, u qaysi qism tarkibida bo‘lishi va
qanday vazifani bajarishini aniqlab olish kerak.Detal konstruksiyasini tahlil
qilishda uning umumiy konstruksiyasini, so‘ngra barcha elementlar va yuzalar
shakllarini tasniflash, murakkab kombinatsiyalashgan yuzalar mavjudligini
aniqlash kerak (tishlar, shponli pazlar, shlitsali yuzalar, rezbalar, ariqchalar,
chiqiqlar va boshq.)
[5]
. Imkon qadar, konstruktorlik nuqtai nazaridan,
bajaruvchi va bo‘sh yuzalar, shuningdek asosiy va yordamchi bazalar
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
158
farqlanishini ko‘zda tutgan holda, detalning har bir yuzasi va elementining
funksional rolini belgilash lozim.
Adabiyotlar ro'yxati:
1. Abdullayev.A.N (2024). Use of measuring instruments. в international bulletin
of
engineering
and
technology
(113–119).
https://doi.org/10.5281/zenodo.10726900
2. Abdullayev.A.N (2024). A study of enclosed cylindrical and bevel gear
reducers.
Наука
и
инновация,
2(6),
148–154.https://in-
academy.uz/index.php/si/article/view/28348
3. Abdullayev.A.N (2023). Methodology of problem solving in technical
mechanics classes. Scientific electronic magazine "Science and Education".
Volume 4 Issue 4 https://drive.google.com/file/d/1GJzuiTGK_lTj7HReL8Pl6
_yMqytgpgj1/view?usp=share_link . ISSN 2181-0842 . APRIL 2023 . 684-688
4. A.N.Abdullayev. "Innovations in the field of pedagogical technologies of
teaching in technical higher education institutions" Republic-wide scientific and
technical conference on "Modern research, innovations, current problems and
development trends of techniques and technologies" April 8-9, 2022, pp. 336-
339 Jizzakh polytechnic institute
5. A.N. Abdullayev. "Universal stand for laboratory and practical classes in
electrical engineering". Collection of materials of the scientific-practical
conference on the topic "The role of young scientists of higher and secondary
special, vocational educational institutions in the innovative development of
agriculture". TashDAU, Tashkent-2016, 382-383.6
6. A.N.Abdullayev. "Development of production serving farms" problems and
solutions to increase the export potential of the agricultural sector, to organize
multi-sectoral farms, to develop the production and market infrastructure
serving them, April 27 2019 TDAU
