ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
132
MAKTABDA ANIQ FANLARNI O'QITISHDA AKT
IMKONIYATLARIDAN UNUMLI FOYDALANISH.
Mamatkarimova Gulmira Xabibullayevna
Toshkent viloyati Angren shahar 73-IMI
Telefon: +998936026268
https://doi.org/10.5281/zenodo.13328984
Bugun zamonamiz yoshlari talabchan, turli narsalarga qiziquvchan,
televideniye, matbuot, kompyuter orqali ko’p ma’lumotlarga ega bo’lishni
istaydi. Shuning uchun ham o’qituvchi darsga jiddiy tayyorlanmasligi mumkin
emas. O’qituvchi har bir darsni noan’anaviy usulda hamda AKT imkoniyatlaridan
foydalangan holda o’tishi lozim. O’qituvchi shunday mahoratli bo’lishi kerakki,
eng indamas o’quvchi ham o’z-o’zidan darsga qo’shilib, faol qatnashib ketsin.
Buning uchun esa o’qituvchi har bir darsda har xil uslublardan foydalansa,
ko’proq o’quvchini gapirishga, fikrlashga qo’yib bersa maqsadga muvofiq
bo’ladi.
Ushbu noan’anaviy va AKT imkoniyatlaridan foydalangan holda turli xil
usullar orqali ta’lim berish o’quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini
oshirishga, ularni kelajakka to’g’ri ko’z bilan qarashga, har qanday masalani
mustaqil to’g’ri yecha olishiga yordam beradi.
Ta’limni zamonaviy texnologiyalar asosida tashkil etish jarayonida o’quv
fanini o’zlashtirmoqchi bo’lgan o’quvchining kayfiyati, qiziqishlari, hayot tarzi,
dunyoqarashi, tafakkuri, aqliy va kasbiy qobiliyati kabi xususiyatlar maydonga
chiqadi.
Hozirgi kunda AKTni ishlatmasdan hech qanday dars yoki boshqa darsni
bajarish mumkin emas.
Bizga ma’lumki, AKT jonli o'qituvchini almashtira olmaydi. Ammo bu uning
ishini yengillashtiradi, o’quvchilarni qiziqtiradi, mavzuning yanada aniq,
butunlay yangi idrokini ta'minlaydi.
Zamonaviy darsni tashkil etishda AKTning imkoniyatlari juda katta. Mana,
ulardan ba'zilarini keltiramiz:
Ravshanlikni oshirish;
Hissiyotni kuchaytirish;
Faoliyatni rivojlantirish;
O'quv jarayonini oqilona tashkil etish;
Tadqiqot ko'nikmalarini rivojlantirish;
Mustaqillikni rivojlantirish;
Bilim qiziqishining shakllanishi va rivojlanishi;
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
133
O'quv faoliyatini differensiallash;
AKTdan foydalanishning maqsad va vazifalari
Matematika darslarida kompyuterdan foydalanishning maqsadlari
quyidagilardan iborat: matematika va informatika fanlarining o'zaro aloqalarini
rivojlantirish; kompyuter savodxonligini shakllantirish; darsda o’quvchilarning
mustaqil ishini rivojlantirish; shaxsiy, shaxsiy yo'naltirilgan yondashuvni amalga
oshirish.
Matematika darslarida AKTdan foydalanish o'qituvchiga ishning ravshanligi va
tezkorligi tufayli materiallarni o'rganish vaqtini qisqartirish, o'quvchilarning
bilimini interfaol usulda tekshirish imkonini beradi, bu esa o'quv
samaradorligini oshiradi, shaxsning to'liq salohiyatini ro'yobga chiqarishga
yordam beradi – bilim, ma'naviy-axloqiy, ijodiy, kommunikativ va estetik,
o'quvchilarning aql-zakovati, axborot madaniyatini rivojlantirishga yordam
beradi.
Ta'lim jarayonida AKTdan foydalanish ta'lim sifatini oshirishni, ya'ni zamonaviy
jamiyat uchun dolzarb muammolardan birini hal qilishni o'z ichiga oladi.
AKTdan foydalangan holda maktab o'quvchilarini o'qitishni tashkil etish
jarayoni:
* ushbu jarayonni qiziqarli qilish, bir tomondan, o'quvchilar uchun bunday
ishning yangiligi va g'ayritabiiyligi tufayli, boshqa tomondan, zamonaviy
kompyuterlarning multimedia imkoniyatlaridan foydalanish orqali uni qiziqarli
va yorqin, turli xil shaklda qilish;
* o'qitishning ravshanligi muammosini samarali hal etish, o'quv materiallarini
vizualizatsiya qilish imkoniyatlarini kengaytirish, o'quvchilar uchun
telekommunikatsiya vositalaridan foydalanish orqali masofaviy ma'lumotlar
bazalarida zarur o'quv materiallarini erkin qidirish imkonini berish, bu esa
o'quvchilarning qidiruv ishlariga bo'lgan ehtiyojlarini shakllantirishga yordam
beradi;
* o'quvchilarning ijobiy his-tuyg'ulariga olib keladigan va ijobiy o'quv
motivlarini shakllantiradigan axborotni qabul qilishning qulay usullaridan
foydalanib, o'quv materiallarini individual sur'atda tuzish va assimilyatsiya
qilish orqali turli darajadagi vazifalar mavjudligi tufayli o'quv jarayonini
individuallashtirish;
* savollarga javob berishda o'quvchilarni ozod qilish, chunki kompyuter
natijalarni (shu jumladan, baholashsiz) tuzatishga imkon beradi, xatolarga to'g'ri
javob beradi; xatolarni mustaqil ravishda tahlil qilish va tuzatish, qayta aloqa
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
134
mavjudligi tufayli o'z faoliyatini to'g'rilash, natijada o'z-o'zini nazorat qilish
qobiliyatlari yaxshilanadi;
*mustaqil o'quv-tadqiqot faoliyatini amalga oshirish (modellashtirish, loyiha
usuli, prezentatsiyalar, nashrlar va h.k.), shu bilan maktab o'quvchilarida ijodiy
faoliyatni rivojlantirish.
Zamonaviy axborot jamiyati barcha turdagi ta'lim muassasalari oldida, eng
avvalo, maktab oldida bitiruvchilarni tayyorlash vazifasini qo'yadi:
* moslashuvchan o'zgaruvchan hayot vaziyatlarda moslashtirish,
* mustaqil ravishda tanqidiy fikr yuritish;
* axborot bilan to'g'ri ishlash;
* turli ijtimoiy guruhlarda muloqot qilish, o'z axloqi, aql-zakovati, madaniy
darajasini rivojlantirish uchun mustaqil ishlash kabilarni rivojlantiradi.
Ta'limda axborot texnologiyalaridan foydalanish inson fiziologiyasining
ma'lumotlariga asoslangan: inson xotirasida eshitilgan materialning 1 / 4 qismi,
ko'rilgan narsalarning 1 / 3 qismi, ko'rilgan va eshitilgan narsalarning 1 / 2
qismi, agar o’quvchi jarayonda faol ishtirok etsa, materialning 3 / 4 qismi qoladi.
Ta'limni jadallashtirish maqsadida, ilgari maktabda matematikani o'qitishda
ishlatilgan klassik ta'lim shakllari va o'quvchilarning mustaqil ishlarida o'quv
fanlarining dasturiy ta'minoti tobora ko'proq qo'llanilmoqda: dasturlar-
darsliklar,
o'quv
dasturlari-trenajorlar,
lug'atlar,
ma'lumotnomalar,
ensiklopediyalar, videoyozuvlar, online-kutubxonalar shular jumlasidandir.
Aniq fanlarni o'qitishda AKT imkoniyatlaridan to’g’ri va samarali foydalanish ,
o’quvchini fanga bo’lgan qiziqishini orttiribgina qolmay, olgan bilimlarini
kundalik hayotda ham o’z o’rnida to’g’ri qo’llay olishga yo’naltiradi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati:
1.
Qiziqarli matematika. “Sharq” nashriyot manbaa AKSIYADORLIK
kompaniyasi. Bosh tahririyati Toshkent-2014
2.
“Informatika va axborot texnologiyalari” A. Sattarov. Toshkent. O’qituvchi-
2016
3.
Internet saytlari:
4.
http://www.ziyonet.uz
5.
http://www. makepedia.uz
6.
http://www. msu.ru
