ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
123
КОРХОНА БОШҚАРУВИДА ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ЖАРАЁНЛАРИ
ВА УЛАРНИНГ САМАРАДОРЛИГИГА ТАЪСИР КЎРСАТУВЧИ
ОМИЛЛАР
Акбаров Даврон Икромович
“Imkon Finans” АЖ микромолия ташкилоти
Мустақил Кузатув кенгаши аъзоси
https://doi.org/10.5281/zenodo.13328973
Аннотация
Мақолада корхоналарда бошқарувни ташкил этиш моҳияти ва ишлаб
чиқариш жараёнлари қиёсий таҳлил этилган. Шунингдек, корхонанинг
бошқаруви самарадорлигига таъсир кўрсатувчи омиллар ва уларнинг
аҳамияти асосланган.
Калит сўзлар:
корхона, корхона бошқаруви, ишлаб чиқариш,
инновацион бошқарув.
В статье сравнивается сущность организации управленческих и
производственных процессов на предприятии. Также обоснованы
факторы, влияющие на эффективность управления предприятием, и их
значение.
Ключевые
слова:
предприятие,
управление
предприятием,
производство, инновационный менеджмент.
The article compares the essence of organization of management and
production processes in enterprises. Also, the factors affecting the efficiency of
the enterprise's management and their importance are based.
Key words:
enterprise, enterprise management, production, innovative
management.
Корхоналарда бошқарувни ташкил этиш бевосита инновациялар ва
инновацион жараёнларга бевосита узвий боғлиқ бўлиб, пировард
натижада илмий-ишлаб чиқаришнинг тўлиқ циклик даврини ўз ичига
олади. Аввалга бўлимда кўриб ўтганимиздек, инновациялар бевосита
янгилик, новация, янги турдаги маҳсулот ёки ишлаб чиқариш
технологиясини англатса, инновацион жараёнлар уларни амалиётга
татбиқ этиш билан боғлиқ жиҳатларни қамраб олади.
Саноат корхоналарида инновацион бошқарувга ассосий таъсир
кўрсатувчи омиллардан инсон капитали ҳисобланади, чунки хар қандай
замонавий, янги ва автоматлаштирилган технологияларни малакали
мутахассис бўлмаса самарали ишлай олмайди.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
124
Ишлаб чиқариш жараёнларининг мунтазамлиги ва уларнинг
такрорланиб туриши ишлаб чиқариш жараёнида бевосита иштирок
этаётган ишчи ҳодимларнинг амалий кўникма ва малакаларини
ривожланиб бориши учун тегишли шарт-шароитларни яратган ҳолда,
технологик жараёнлардаги йўл қўйилаётган ҳатоликлар, камчиликлар
сонининг камайиши билан бир қаторда, ишлаб чиқариш самарадорлиги
кўрсаткичининг ортиб боришига хизмат қилади (1-жадвал).
1-жадвал
Корхона бошқарувида ишлаб чиқариш жараёнларининг қиёсий
таҳлили
1
Жараён
тавсифи
(характеристикаси)
Мунтазам
(такрорланувчи)
ишлаб
чиқариш жараёни
Пировард мақсад
Жамият
аъзоларининг
жорий эҳтиёжларини қондириш
Мақсадга эришиш йўллари
Қондирилиши
даражаси
аниқ бўлган кам сонли ва
мақбул эҳтиёжлар
Мақсадга
эришишдаги
рисклилик даражаси
Паст
Жараён тури
Узлуксиз
Бошқариш, режалаштириш
имкониятлари
Юқори
Режалар
Қисқа муддатли, қатъий
кўрсатма
ва
вазифалар
белгиланган
Жараён содир бўладиган
тизимнинг ривожланиши
Ривожланишнинг
жорий
босқичида
қолади
ёки
инновацион
ривожланиш
бўлмаганлиги сабабли ўсиш
суръатлари пасаяди
Жараён
иштирокчилари
манфаатларининг
ўзаро
алоқадорлиги
Манфаатлар
тизимига
асосланади
Мажбуриятлар тақсимоти
Барқарор
1
Фатхудинов, Р.А. Инновационный менеджмент. Учебник для вузов / Р.А. Фатхудинов.- Сп-б.: Питер, 2008.–
442 с. маълумотлари асосида тузилган
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
125
ХХ
асрнинг
70-йилларига
келиб
корхоналар
фаолиятида
инновациялар ва илмий техник тараққиётнинг изчил ривожланиш
тенденциялари кузатила бошлади. Корхоналар бошқарувини фан,
технология ва бозор муносабатларини узвий алоқадорликда тадқиқ
этишга қаратилган илмий изланишларга устуворлик қаратилди.
Жумладан, А. Хорсли, А. Джервис, Д. Таунсенд, Д.С. Мовери каби
олимларнинг илмий тадқиқотларида корхоналарнинг инновацион
бошқаруви самарадорлигини оширишда маркетинг, бозор ва техник
омилларнинг таъсирлари чуқур ўрганилган. Натижада иқтисодий
адабиётда 1970-1980 йилларда корхоналар инновацион бошқарувини
ташкил этишнинг “Бозорни жалб қилиш (Market pull)” модели ишлаб
чиқилган. Ушбу модел функционал жиҳатдан алоҳида таъсир доирасига
эга бўлган омилларни ўзаро таъсир кўрсатиш даври бўйича мантиқий
кетма-кетликда бир-бири билан боғлиқ бўлган кетма-кетликда
тақсимланиши
билан
характерланади.
Моделнинг
афзаллиги
инновациялар ривожланишининг чизиқли тавсифини инкор этган ҳолда,
корхонанинг инновацион фаолияти, унинг таркиби, инновацион
ривожланишнинг технологик имкониятларидан келиб чиққан ҳолда бозор
эҳтиёжларини қондиришга қаратилган инновацияларни ишлаб чиқишга
устуворлик қаратилганлигида акс этади.
2
Корхонанинг бошқаруви самарадорлигига таъсир кўрсатувчи ички
омиллар қуйидагилардан иборат:
- тадбиркорлик қобилияти (корпоратив бошқарув самарадорлиги).
- корхона персонали;
- коммуникация самарадорлиги;
- корхонанинг ташкилий тузилиши;
- инновацион фаолиятнинг бозорга йўналтирилганлиги;
- инновациялар учун ресурсларнинг етарлилик даражаси ва бошқалар.
Мамлакатдаги саноат корхоналарининг бошқаруви самарадолигига
таъсир этувчи омиллар қаторига қуйидагиларни киритиш мумкин:
- маслаҳат ва консальтинг хизматлари
3
;
- молиявий ёрдам;
- инновацион фаолиятни рағбатлантириш;
4
2
Тебекина А. А., Верещагин К. В. Модели инновационного процесса: эволюция развития / Успехи в химии и
химической технологии. ТОМ XXIX. 2015. № 5. С.79-80. modeli-innovatsionnogo-protsessa-evolyutsiya-
razvitiya.pdf
3
Ногин В.А., Хоменко Я.В. Зарубежный опыт инновационной деятельности малых и средних предприятий. –
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
126
- қонунчилик.
Корхоналарда бошқарувни самарали ташкил этилиши ва ривожланиши
учун тегишли шарт-шароитларни яратиш заруриятини вужудга
келтиради. Бу эса узоқ муддатли истиқболда мамлакатимиз саноат
корхоналарининг фаолиятини бошқаришни барқарор ривожланишини
таъминлаш имконини беради.
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1.Фатхудинов, Р.А. Инновационный менеджмент. Учебник для вузов / Р.А.
Фатхудинов.- Сп-б.: Питер, 2008.–442 с. маълумотлари асосида тузилган
2. Тебекина А. А., Верещагин К. В. Модели инновационного процесса:
эволюция развития / Успехи в химии и химической технологии. ТОМ XXIX.
2015.
№
5.
С.79-80.
modeli-innovatsionnogo-protsessa-evolyutsiya-
razvitiya.pdf
3. Ногин В.А., Хоменко Я.В. Зарубежный опыт инновационной
деятельности малых и средних предприятий. – https://www.uecs.ru
4.
Модели
инновационного
развития
зарубежных
стран
–
https://studme.org
4
