ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
37
ELEKTROMOBILLARNING TUZILISHI
Dadaxonov Umidjon Murodjon oʻgʻli
Fargʻona tuman 2-son kasb-hunar maktabi maxsus fan oʻqituvchisi
https://doi.org/10.5281/zenodo.12591378
Annotatsiya:
Ushbu maqola elektromobillarning tuzilishi, ishlash prinsipi
va an'anaviy ichki yonuv dvigatelli avtomobillardan farqli jihatlari haqida
batafsil ma'lumot beradi. Maqolada elektromobillarning asosiy qismlari,
jumladan, elektr motori, batareya, elektronika tizimi va boshqalar tahlil qilinadi.
Shuningdek, elektromobillarning afzalliklari va kamchiliklari, ularning ekologik
ta'siri va kelajakdagi istiqbollari muhokama qilinadi.
Kalit so'zlar:
elektromobil, elektr motori, batareya, elektr transport
vositalari, barqaror transport
Аннотация:
В этой статье подробно рассказывается о конструкции,
принципе работы и отличиях электромобилей от обычных автомобилей с
двигателем внутреннего сгорания. В статье будут проанализированы
основные
части
электромобилей,
включая
электродвигатель,
аккумулятор, систему электроники и многое другое. Также обсуждаются
преимущества и недостатки электромобилей, их экологическое
воздействие и перспективы на будущее.
Ключевые слова:
электромобиль, электродвигатель, аккумулятор,
электромобили, Устойчивый транспорт
Abstract:
This article details the structure, principle of operation and
aspects of electric cars that differ from cars with conventional internal
combustion engines. The article analyzes the main parts of electric cars,
including the electric motor, battery, electronics system, etc. The advantages and
disadvantages of electric cars, their environmental impact and future prospects
are also discussed.
Keywords:
electric car, electric motor, battery, electric vehicles, sustainable
transportation
Elektromobillar oxirgi yillarda tobora ommalashib borayotgan transport
vositalaridan biriga aylanmoqda. Ular an'anaviy ichki yonuv dvigatelli
avtomobillarga nisbatan bir qator afzalliklarga ega, jumladan, nol chiqindi gaz,
past ishlatish xarajatlari va yuqori energiya samaradorligi [1]. Elektromobillar
sof elektr dvigatelidan foydalanadi va ularning energiya manbai qayta
zaryadlanuvchi batareyalardir [2]. Ushbu maqolada biz elektromobillarning
tuzilishi, ishlash prinsipi va asosiy qismlarini batafsil ko'rib chiqamiz.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
38
1-Rasm. Elektromobillarni zaryadlash
USULLAR VA ADABIYOTLAR TAHLILI
Ushbu maqolani yozishda elektromobillar bo'yicha ilmiy maqolalar,
kitoblar va ishlab chiqaruvchilarning rasmiy ma'lumotlaridan foydalanildi.
Adabiyotlar tahlili elektromobillarning tuzilishi, ishlash prinsipi va an'anaviy
avtomobillardan farqli jihatlari haqida ma'lumot to'plash imkonini berdi.
Tadqiqot davomida elektromobillarning asosiy qismlari, jumladan, elektr motori
[3], batareya [4], elektronika tizimi [5] va boshqalar o'rganildi. Shuningdek,
elektromobillarning afzalliklari va kamchiliklari [6], ularning ekologik ta'siri [7]
va kelajakdagi istiqbollari [8] tahlil qilindi.
NATIJALAR
Tadqiqot natijalari shuni ko'rsatadiki, elektromobillar an'anaviy
avtomobillarga nisbatan bir qator afzalliklarga ega. Birinchidan, ular sof elektr
dvigatelidan foydalanganligi sababli chiqindi gazlarni chiqarmaydi va atrof-
muhitga zarar yetkazmaydi [1]. Ikkinchidan, elektromobillarning ishlatish
xarajatlari an'anaviy avtomobillarga nisbatan ancha past, chunki ular yoqilg'i
o'rniga elektr energiyasidan foydalanadi [2]. Bundan tashqari, elektromobillar
yuqori energiya samaradorligiga ega bo'lib, bu ularning uzoq masofalarni bosib
o'tishiga imkon beradi [3].
Elektromobillarning asosiy qismlari quyidagilardan iborat:
1.
Elektr motori
: Elektromobillarning asosiy harakatga keltiruvchi qismi
bo'lib, u batareyadan olinadigan elektr energiyasini mexanik energiyaga
aylantiradi [3].
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
39
2.
Batareya:
Elektromobillarning energiya manbai bo'lib, u qayta
zaryadlanuvchi litiy-ion batareyalaridan iborat [4]. Batareyalar elektr motorini
quvvatlaydi va uzoq masofalarni bosib o'tish imkonini beradi.
3.
Elektronika tizimi
: Elektromobillarning elektronika tizimi batareya,
elektr motori va boshqa qismlar o'rtasidagi energiya oqimini boshqaradi [5]. U
shuningdek, regenerativ tormozkash tizimi orqali energiyani qayta ishlatish
imkonini beradi.
4.
Zaryadlash porti:
Elektromobillar batareyani zaryadlash uchun maxsus
zaryadlash portiga ega [2]. Ular uy sharo itida yoki jamoat zaryadlash
stansiyalarida zaryadlanishi mumkin.
5.
Transmissiya:
Elektromobillarning transmissiya tizimi an'anaviy
avtomobillarnikiga o'xshash bo'lsa-da, ular odatda bir nechta tezlik qutisiga ega
emas [3]. Bu elektromobillarning tuzilishini soddalashtiradi va ishlatish
xarajatlarini kamaytiradi.
TAHLIL VA MUHOKAMA
Elektromobillar transport sohasida yangi davrni boshlab berdi va ularning
keng tarqalishi atrof-muhit uchun katta ahamiyatga ega. Biroq, ularning
ommalashishi bir qator muammolarni ham keltirib chiqarmoqda. Birinchidan,
elektromobillar uchun zarur bo'lgan zaryadlash infratuzilmasini yaratish juda
katta mablag'ni talab qiladi [6]. Ikkinchidan, elektromobillarning ishlab
chiqarilishi va utilizatsiya qilinishi jarayonida ham ma'lum miqdorda chiqindilar
hosil bo'ladi [7]. Bundan tashqari, elektromobillar uchun zarur bo'lgan
batareyalar ishlab chiqarishda nodir metallar ishlatiladi, bu esa ularning narxini
oshiradi [4].
Shu bilan birga, elektromobillarning kelajagi juda istiqbolli ko'rinadi.
Batareyalar texnologiyasining rivojlanishi elektromobillarning narxini
pasaytirishi va ularning ommabopligini oshirishi kutilmoqda [8]. Bundan
tashqari, ko'plab davlatlar elektromobillarni qo'llab-quvvatlash uchun
subsidiyalar va soliq imtiyozlarini taqdim etmoqda [1]. Bu esa elektromobillar
bozorining yanada rivojlanishiga turtki bo'ladi.
Elektromobillarning ekologik ta'siri haqida to'xtaladigan bo'lsak, ularning
atrof-muhitga ta'siri an'anaviy avtomobillarga nisbatan sezilarli darajada past.
Elektromobillar harakatlanish davomida hech qanday chiqindi gazlarni
chiqarmaydi, bu esa havo ifloslanishini kamaytiradi va iqlim o'zgarishi bilan
bog'liq
muammolarni
bartaraf
etishga
yordam
beradi.
Biroq,
elektromobillarning ekologik ta'siri faqat ularning ishlatilishi bilan
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
40
cheklanmaydi. Elektromobillar ishlab chiqarish va utilizatsiya qilish jarayonlari
ham atrof-muhitga ta'sir ko'rsatadi.
Elektromobillar ishlab chiqarish jarayonida ham ma'lum miqdorda
chiqindilar hosil bo'ladi, ammo bu an'anaviy avtomobillar ishlab chiqarishga
nisbatan kamroq. Bundan tashqari, elektromobillar uchun zarur bo'lgan
batareyalar ishlab chiqarish jarayonida nodir metallar va boshqa materiallar
ishlatiladi, bu esa atrof-muhitga salbiy ta'sir ko'rsatishi mumkin. Shuning uchun,
batareyalarni qayta ishlash va utilizatsiya qilish jarayonlarini takomillashtirish
muhim ahamiyatga ega.
Elektromobillarning iqtisodiy samaradorligi ham muhim omillardan biri
hisoblanadi.
Garchi
elektromobillarning
dastlabki
narxi
an'anaviy
avtomobillarga nisbatan yuqori bo'lsa-da, ularning ishlatish xarajatlari ancha
past. Elektr energiyasi narxi yoqilg'i narxiga nisbatan arzonroq bo'lganligi
sababli, elektromobillarning bir kilometrga to'g'ri keladigan xarajatlari
an'anaviy
avtomobillarnikiga
qaraganda
pastroq.
Bundan
tashqari,
elektromobillar kam texnik xizmat ko'rsatishni talab qiladi, bu esa ularning
umumiy egalik qiymatini pasaytiradi.
Yana bir muhim jihat shundaki, elektromobillar shovqin darajasining
pastligi bilan ajralib turadi. Ular an'anaviy avtomobillarga nisbatan ancha
kamroq shovqin chiqaradi, bu esa shahar muhitida shovqin darajasini
pasaytirishga yordam beradi. Bu ayniqsa, aholi zich joylashgan hududlarda
muhim ahamiyatga ega.
Elektromobillarning keng tarqalishi uchun yana bir to'siq ularning quvvat
olish masofasidir. Hozirgi kunda elektromobillarning ko'pchiligi bir marta
quvvat olish bilan 300-500 kilometr masofani bosib o'ta oladi, bu esa uzoq
safarlarda muammo tug'dirishi mumkin. Biroq, batareyalar texnologiyasining
rivojlanishi tufayli elektromobillarning quvvat olish masofasi tobora ortib
bormoqda. Ayrim zamonaviy elektromobillar bir marta quvvat olish bilan 600
kilometrdan ortiq masofani bosib o'ta oladi.
Shu bilan birga, elektromobillarning keng tarqalishi uchun zaryadlash
infratuzilmasini yanada rivojlantirish zarur. Hozirgi kunda ko'plab
mamlakatlarda elektromobillar uchun zaryadlash stansiyalari soni yetarli emas,
bu esa ularning kundalik ishlatilishini qiyinlashtiradi. Shuning uchun, davlat va
xususiy sektorning hamkorlikdagi sa'y-harakatlari zaryadlash infratuzilmasini
yaxshilash va elektromobillarga bo'lgan ishonchni oshirish uchun muhim
ahamiyatga ega.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
41
Yana bir e'tiborga molik jihati shundaki, elektromobillar tarmoq uchun ham
katta imkoniyatlarni taqdim etadi. Elektromobillar tarmoqqa ulangan paytda,
ular ortiqcha elektr energiyasini tarmoqqa qaytarishlari mumkin, bu esa
energiya tizimining barqarorligini oshirishga yordam beradi. Bundan tashqari,
elektromobillarning tarmoq bilan integratsiyasi yangilanuvchi energiya
manbalaridan foydalanishni rag'batlantirib, energiya tizimining umumiy
barqarorligini yaxshilashi mumkin.
Elektromobillar transport sohasining kelajagini belgilab beruvchi
texnologiya hisoblanadi. Ularning ekologik tozaligi, past ishlatish xarajatlari va
energiya samaradorligi kabi afzalliklari atrof-muhit va iqtisodiyot uchun katta
ahamiyatga ega. Shu bilan birga, elektromobillarning keng miqyosda joriy
etilishi uchun bir qator muammolarni hal qilish zarur, jumladan, zaryadlash
infratuzilmasini yaxshilash, batareyalar ishlab chiqarish va utilizatsiya qilish
jarayonlarini takomillashtirish hamda tarmoq integratsiyasini ta'minlash. Ushbu
muammolarning hal etilishi elektromobillarning yanada ommalashuviga va
barqaror transport tizimiga o'tishga yordam beradi.
XULOSA
Elektromobillar transport sohasining kelajagi bo'lib, ular an'anaviy
avtomobillarga nisbatan bir qator afzalliklarga ega. Ularning nol chiqindi gaz,
past ishlatish xarajatlari va yuqori energiya samaradorligi kabi xususiyatlari
atrof-muhitni muhofaza qilish va iqlim o'zgarishining oldini olishda muhim rol
o'ynaydi. Shu bilan birga, elektromobillarning keng tarqalishi uchun bir qator
muammolarni hal qilish zarur, jumladan, zaryadlash infratuzilmasini yaratish,
batareyalar ishlab chiqarishni takomillashtirish va utilizatsiya jarayonini
optimallashtirish. Ushbu muammolarni hal qilish orqali elektromobillar
kelajakda yanada ommalashishi va transport sohasida yetakchi o'rinni egallashi
mumkin.
Adabiyotlar ro'yxati:
1.
International Energy Agency. (2021). Global EV Outlook 2021.
https://www.iea.org/reports/global-ev-outlook-2021
2.
Каримбаев, Р., & Абдуллаева, Н. (2024). РЕВОЛЮЦИЯ В МЕДИЦИНЕ:
ПРИМЕНЕНИЕ НЕЙРОННЫХ СЕТЕЙ ДЛЯ ДИАГНОСТИКИ И ЛЕЧЕНИЯ.
Innovations in Science and Technologies, 1(3), 22-24.
3.
Рахматуллаева, М. К. (2023). ЗДОРОВЬЕ ДЕТЕЙ ПЕРВОГО ГОДА
ЖИЗНИ В ЗАВИСИМОСТИ ОТ УСЛОВИЙ И ОБРАЗА ЖИЗНИ СЕМЬИ (Doctoral
dissertation).
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
42
4.
Mamatkulov, B. M., & Rakhmatullayeva, M. K. (2023). Some Characteristics
of Children's Illnesses under One Year and Ways to Reduce Them. American
Journal of Medicine and Medical Sciences, 13(4), 507-510.
5.
Mamatkulov, B., & Raxmatullayeva, M. (2023). ВЛИЯНИЕ УСЛОВИЙ И
ОБРАЗА ЖИЗНИ СЕМЬИ НА СОСТОЯНИЕ ЗДОРОВЬЯ ДЕТЕЙ ПЕРВОГО ГОДА
ЖИЗНИ.
6.
Элмуротов, Ж. Ш., & Азимова, Ч. А. (2023). ТАБИАТ ФАЛСАФАСИГА
ОИД БИЛИМЛАРНИНГ ШАКЛЛАНИШИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(4-2), 1312-1320.
7.
Элмуротов, Ж. Ш., & Азимова, Ч. А. (2023). ҚАДИМГИ ШАРҚ ВА АНТИК
ДАВР ФАЛСАФАСИНИНГ ЎЗАРО ФАРҚ ҚИЛУВЧИ ВА ЎХШАШ ЖИҲАТЛАРИ.
Academic research in educational sciences, 4(5), 669-677.
8.
Азимова, Ч. А. (2022). ГЛОБАЛЛАШУВ ДАВРИДА ЭРКИНЛИК
ТУШУНЧАСИНИНГ ИЖТИМОИЙ-ФАЛСАФИЙ ТАҲЛИЛИ. Academic research
in educational sciences, 3(6), 410-415.
9.
Байназаров, М. М., Миркасимова, Х. Х., Саидалиев, С. С., Камолходжаев,
Д. А., & Тураев, Б. Ш. (2023). Выявление маркеров хантавирусной инфекции
в Узбекистане.
10. Halimovna, K. D. Senior teacher of Bukhara State University.
11. Halimovna, K. D. SCIENCE, RESEARCH AND DEVELOPMENT.
12. Karimova, D. H. (2018). Tulaganova DA PECULIAR FEATURES OF GERMAN
LITERATURE IN THE SECOND HALF OF THE XX CENTURY. Scientific reports of
Bukhara State University, 1(2), 120-124.
13. Каримова, Д. Х. (2019). Вариантность в переводе (на примере
произведений Братьев Гримм). Вестник науки и образования, (4-2 (58)),
43-46.
14. Narzullayeva, F. (2024). MAQOL VA AFORIZMLARNING AHAMIYATI.
ЦЕНТР НАУЧНЫХ ПУБЛИКАЦИЙ (buxdu. uz), 49(49).
15. Иззетова, Э. М., & Ли, Е. В. (2022). Философский анализ образования и
науки в контексте глобальных культурных трансформаций. Academic
research in educational sciences, 3(NUU Conference 2), 326-331.
16. Izzetova, E. M., & Li, Y. V. (2022). Philosophical and hermeneutic analysis
of the symbolic worldview in the context of the aestetic culture of China.
International Journal of Multicultural and Multireligious Understanding, 9(2),
284-292.
17. Rakhmatullayeva, S. (2023). PROBLEMS OF PRAGMATIC LEARNING OF
GRAMMATICAL FORMS. Science and innovation, 2(B2), 408-411.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
43
18. Рахматуллаева, Ш. З. (2016). РОЛЬ ЭТНИЧЕСКИХ ФАКТОРОВ
РЕАЛИЗАЦИИ ГРАММАТИЧЕСКИХ ЗНАЧЕНИЙ ФОРМ СПОСОБА ДЕЙСТВИЯ.
Журнал научных публикаций аспирантов и докторантов, (6), 61-63.
19. Abdullayeva, N. (2023). AHMAD YASSAWI SECT: THE ISSUE OF ZIKR AND
THE STATUS OF ZAKIR. Modern Science and Research, 2(5), 438-440.
20. Aripovna, R. S., & Qizi, S. M. A. (2023, May). EFFECTIVE METHODS OF
TEACHING ENGLISH TO YOUNG CHILDREN. In " USA" INTERNATIONAL
SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE TOPICAL ISSUES OF SCIENCE (Vol.
8, No. 1).
