ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
30
MUSTAQIL O`RGANUVCHI O`QUVCHILARNING TILNI
O`ZLASHTIRISHINI YANADA YAXSHILASH UCHUN TURLI XIL
O`QITISH USULLARINI QO`LLASH
Yaxyoyeva Sevaraxon Xayotjon qizi
Farg`ona Politexnika Instituti assistent o’qituvchisi
Mirzaraximov Shukurullo Zokirjon o'g'li
Farg`ona Politexnika Instituti Klt fakulteti talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.12590728
Annotatsiya
: Ushbu maqola uchta turli xil ijodiy ta'lim va o'qitish
usullarining mustaqil o'quvchilarga erishish mumkin bo'lgan ta'sirini
o'rganishga qaratilgan. Maqolada mustaqil o`rganuvchi o'quvchilarda o'z
bilimlariga nisbatan mas'uliyat hissi muhimliligi va mustaqil ta'lim jarayonida
metodlarning ustunlik darajasi aniq bo'ladi.
Kalit so'zlar
: o'quvchining avtonomiyasi, strategiyaga asoslangan ta'lim,
ta'lim yutuqlari
Mustaqil ta'lim jarayonida ma'lumotlarni turli usullar bilan o`rganish
intellektual jarayon bo'lib, u boshqa ko'nikmalarni egallashning ajralmas qismi
hisoblanib, ta'limning rivojlanishida muhim rol o'ynaydi. Turli usullar
yordamida mustaqil o'quvchilar o'rganish va ijodkorlik jarayonlarida
qulayliklarga duch kelishadi. Foydali o'qitish usullari va tizimli o'rganish
strategiyalari mustaqil o`rganuvchi o'quvchilarni faol til o'zlashtirish bilan
ta`minlaydi.
Mustaqil ta'limda metodlarning o`rni:
Ta'lim sharoitida an'anaviy
deduktiv usul, ya'ni grammatik qoidalar va vazifalarga e'tibor qaratuvchi
o'qituvchiga yo'naltirilgan usul hali ham amalda qo`llanib kelinmoqda, ammo
mustaqil ta'lim ham mashhur va foydali yondashuv sifatida o`qituvchilar
tomonidan darslarda keng foydalanilmoqda. Ammo bu mustaqil ravishda
o'rganishda o'qituvchilarga ehtiyoj yo'q degani emas, aksincha, ta'lim
yutuqlari o'qituvchi va talaba munosabatlarining integratsiyasi orqali amalga
oshirilishi kerak. Shunday ekan, o‘quvchilarning ta’lim- tarbiyaviy
rivojlanishini oshirishda o‘qitishning ijodiy usullaridan amaliy foydalanish
samarasini tushuntirish o‘qituvchilar tomonidan qo‘yilayotgan muhim
talabdir.
Aqliy hujum metodi
Ta'lim sohasida ko'plab o'rganish usullari mavjud, ammo eng mashhur
ta'lim metodi bu aqliy hujumdir. Sternberg va Uilyam (1996) ta'kidlashicha,
mustaqil ta'lim jarayonida tasavvur qilish va ixtiro qilishga o`zimizni undash
orqali biz yanada ijodiy fikrlay boshlaymiz. Aqliy hujum jarayonida o‘quvchilar
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
31
o‘z fikrlarini mustaqil ravishda ifoda etishlari mumkin. Aqliy hujumda
qatnashish, muayyan muammo haqida fikr yuritish va o‘z mulohazalarimizni
boshqa birovga yetkazish bizni mustaqil fikrlashga va o‘z ustimizda ishlashga
yo‘naltirishi mumkin. Bu shuni anglatadiki, o'quvchilarning birgalikdagi o'quv
jarayonini o'rnatishi va bir-biridan o'rganish asosiga qurilgan guruh
vazifalarini tashkillash , ayniqsa sinfda mustaqil o'quvchilar uchun
dunyoqarash doirasini kengaytirishi mumkin.
Ochiq savollardan foydalanish metodi
Ikkinchi ijodiy o'qitish metodi ochiq savollardan foydalanishdir. Ochiq
savollar o'quvchilarni mustaqil bo'lishga undaydi. Qanday? Chunki ular bitta,
aniq javobni talab etmaydi. Aniqroq qilib aytadigan bo'lsak, ochiq savollar
o'quvchilardan qoidalariga e'tibor bermasdan, g'oyalarni erkin ifoda
etishlarini talab qiladi. Bir vaqtning o'zida yopiq savollar o'quvchilarga aniq,
to'g'ri javob berishi mumkin bo`lsa, ochiq savollar mustaqil ta'lim g'oyasini
targ'ib qilishi mumkin. T a'lim sharoitida ochiq savollardan foydalanish
talabalarga yo`naltirilgan metoddir va u mustaqil fikrlash vositasidir. C hunki
ko'p xilma-xil g'oyalar bizning oldingi bilimlarimiz va idroklarimizdan
,g'oyalarimizdan paydo bo`ladi.
Sinfda mustaqil o`rganuvchi o'quvchilar bilan mustahkam aloqalarni
o'rnatish uchun o'qituvchilar bir vaqtning o'zida ushbu texnikadan
foydalanishlari mumkin. Yopiq savollarni ham, ochiq savollarni bir-biri bilan
qiyoslaydigan bo`lsak ,yopiq savol ko'pincha o'quvchilardan faqat "ha" yoki
"yo'q" javoblarni talab etadi, ammo ochiq savollar har doim o'quvchilarni
mustaqil fikrlash orqali yangi g`oyalar bilan javob berishga majbur qiladi.
Xulosa
Ushbu tadqiqotda talabalarga cheksiz g`oyalar yaratish imkoniyatini
beradigan ta`lim metodlari muhokama qilindi. Yuqorida muhokama qilingan
o'qitish metodlari shuni ko'rsatadiki, o'ziga xos metodlar mustaqil o`rganish
jarayonida til o'rganish
qobiliyatlari va strategiyalardan foydalanishni rivojlantirish va o'quvchilarda
mustaqillik tuyg'usini yaratish va ularni o'rganishga qiziqtirishning foydali usuli
hisoblanadi. Bundan tashqari, ushbu o'qitish usullari, qolaversa boshqa
qo'llaniladigan usullar va strategiyalar ta'lim yutuqlarini oshirishning tizimli
usuli sifatida qo'llaniladi.
Adabiyotlar ro`yxati:
1.
Leyla Seydinejod va Zohreh Nafissi, (2018). "Mustaqil o'quvchilarning
sintaktik murakkabligini oshirish, ijodiy fikrlash qobiliyatlari orqali insholar"
Ingliz tilini o'rgatish, jild. 12, No 2, 145-167.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
32
2.
Laylo Aryanjam va Mojgan Rashtchi (2023). "Strategiyaning hissasi -O'qish
yutuqlari bo'yicha ko'rsatmalar: avtonomiya istiqboli" TEL, jild. 17 No 1, 171-
1999
3.
Mashrabovna, U. M & kizi, Y. S. K. (2022) “Avtonom oʻquvchi boʻlish uchun
muhim xususiyatlar”, Orange texnologiyasi boʻyicha xalqaro jurnal, jild: 4-
son:12, 23-26.
4.
W.R.Meyer (2022) Mustaqil ta'lim: adabiyotlarni o'rganish va yangi loyiha
"Baholash va tadqiqot bo'limi, LSN.
5.
5.Albanese, M.A. va Mitchell, S. "Muammoga asoslangan ta'lim: uning
natijalari va amalga oshirish masalalari bo'yicha adabiyotlarni ko'rib chiqish",
(1993), Akademik tibbiyot, jild. 68,, 52-81
