ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
48
IMMUNITET TIZIMI VA UNI MUSTAHKAMLASH USULLARI
Kungradbaeva Nasiba Salamatovna
Qoraqalpog'iston Tibbiyot Instituti Davolash
ishi ta’lim yo‘nalishi 1-bosqich talabasi
https://doi.org/10.5281/zenodo.15208592
Rеzyume.
Maqolada organizmning turli kasalliklar va infektsiyalarga
qarshi kurashishda immunitetning o’rni, immun tizimi bu himoyani amalga
oshiradigan tanani kasalliklardan saqlaydigan muhim organlar va mexanizmlar
majmui ekanligi haqida aytiladi.
Резюме.
"В статье говорится о роли иммунной системы в борьбе
организма с различными заболеваниями и инфекциями. Указывается, что
иммунная система — это важный комплекс органов и механизмов,
которые защищают организм от болезней."
Summary.
"The article discusses the role of the immune system in the
div's fight against various diseases and infections. It emphasizes that the
immune system is a crucial collection of organs and mechanisms that protect the
div from illnesses."
Tayanch so’zlar:
immunitet, organizm, dorilar, tabiiy immunitet, sun'iy
immunitet,
Ключевые слова:
иммунитет, организм, лекарства, естественный
иммунитет, искусственный иммунитет
Key words:
immunity, organism, medicines, natural immunity, artificial
immunity
Immunitet- bu organizmning turli kasalliklar va infektsiyalarga qarshi
kurashish qobiliyati. U asosan, organizmni tashqi zararli omillar, masalan,
bakteriyalar, viruslar, qo'ziqorinlar, parazitlar va boshqa patogenlardan himoya
qilishga xizmat qiladi. Immun tizimi bu himoyani amalga oshiradigan va tanani
kasalliklardan saqlaydigan muhim organlar va mexanizmlar majmuidir.
Immunitet ikkita asosiy turga bo'linadi: tabiiy (kelib chiqishi bo'yicha) va sun'iy
(o'rganilgan) immunitet
.
Tabiiy immunitet odam organizmida tug'ilgandan
boshlab mavjud bo'lib, u insonning tug'ma himoyasini ta'minlaydi. Tabiiy
immunitet ikki asosiy yo'l bilan faoliyat yuritadi: O'z-o'zini himoya qilish: Bu -
birinchi darajali himoya mexanizmlari, masalan, teri, shilliq qavatlar va kislorod
bilan to'ldirilgan muhitlarning zararli bakteriyalardan himoya qilish
qobiliyatidir. Bu immunitet turida, kasallik keltirib chiqaruvchi patogenlar
o'zlarining kirib kelishiga imkon topganidan keyin, organizm immun tizimi
orqali bu patogenlarga qarshi kurashadi. Sun'iy immunitet odamlar tomonidan
kasalliklarni davolash va oldini olish maqsadida ishlab chiqilgan metodlar orqali
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
49
shakllantiriladi. Buning eng mashhur ko'rinishi emlashdir. Emlash orqali, tanaga
zaiflashtirilgan yoki to'liq zararsizlantirilgan patogenlar kiritiladi va bu
organizmda o'ziga xos himoya hujayralari va antikorlar ishlab chiqarilishini
rag'batlantiradi. Inson organizmi doimiy ravishda turli tashqi xavf-xatarlarga,
jumladan mikroblar, viruslar va boshqa zararli omillarga duch keladi. Bu
xavflardan himoya qiluvchi asosiy tizimlardan biri bu- immunitet tizimidir.
Ayniqsa, bugungi kunda ekologik muhit, noto‘g‘ri ovqatlanish va stress
immunitet kuchsizlanishining asosiy omillaridan biri sifatida ko‘rilmoqda. Shu
bois, bu tizimni mustahkamlash har bir inson uchun dolzarb masaladir.
Immunitet tizimi nima? Immunitet-bu organizmning kasallik chaqiruvchi
omillarga qarshi tabiiy himoya mexanizmi bo‘lib, u ichki va tashqi dushmanlarga
qarshi kurashadi. Immun tizimi limfa tugunlari, taloq, suyak iligi, oq qon
hujayralari (leykotsitlar), shuningdek, antitanachalar va sitokinlar kabi himoya
molekulalaridan tashkil topgan.Immunitetning turlari:Tabiiy (irodiy) immunitet
-tug‘ma himoya tizimi, bolalikdan mavjud.Orttirilgan (aktiv) immunitet -
vaksinalar yoki kasallikdan so‘ng rivojlanadi. Passiv immunitet- boshqa
organizmdan olingan antitanalar orqali (masalan, onadan bolaga).Immunitetni
zaiflashtiruvchi omillarga: noto‘g‘ri va nosog‘lom ovqatlanish, uyqusizlik va
haddan tashqari charchash, stress va psixologik bosim, surunkali kasalliklar va
ekologik ifloslanish holatlari kiradi. To‘g‘ri ovqatlanish, sabzavot, meva, oqsil,
omega-3
kislotalarga
boy
mahsulotlar
iste’moli
immun
tizimni
mustahkamlaydi.Yetarli uyqu va dam olish, har kecha 7–8 soat sifatli uyqu
organizm tiklanishida muhim rol o‘ynaydi. Jismoniy faollik, muntazam sport
bilan shug‘ullanish qon aylanishini yaxshilab, immun hujayralarini faollashtiradi.
Immunitetni kuchaytirish uchun quyidagi tavsiyalarni amal qilish mumkin:
Sog'lom ovqatlanish: Vitamin C, D, sink, va boshqa mikroelementlar immunitetni
kuchaytirishda muhim rol o'ynaydi. Giyohvand moddalar va chekishdan
saqlanish, sigaret chekish va alkogol iste'moli immun tizimini zaiflashtiradi.
Emlash kasalliklarga qarshi kurashishda muhim vosita hisoblanadi. Vitaminalar
va mikroelementlar, immun tizimi ba'zan ichki va tashqi omillar ta'sirida
zaiflashishi mumkin. Bu holat, organizmni turli kasalliklar va infektsiyalarni
yuqtirishga moyil qiladi.
Immunitetning asosiy vazifasi – organizmga kirgan patogenlarni tanib,
ularni yo'q qilish yoki zaiflashtirishdir. Immun tizimi bu vazifani bir necha
usulda bajaradi: immun tizimi kasallik keltirib chiqaradigan agentlarni
aniqlaganidan so'ng, unga qarshi maxsus oqsillar — antikorlar ishlab chiqaradi.
Bu antikorlar patogenlarni o'ziga xos tarzda tanib, ularga hujum qiladi. Bu
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
50
jarayonda maxsus hujayralar (fagotsitlar) patogenlarni yutib, ularni yo'q qiladi.
T-limfotsitlar
infektsiyalangan
hujayralarni
aniqlaydi,
ular
nafaqat
infektsiyalarni engishga, balki onkologik kasalliklar bilan ham kurashishga
yordam beradi. Kasallik keltirib chiqaruvchi hujayralar va zararli patogenlar
organizmdan tabiiy tarzda chiqariladi. Ayniqsa, vitamin C, D, rux (Zn) va temir
(Fe) immunitet uchun zarur. Stressdan saqlanish, meditatsiya, musiqa, kitob
o‘qish kabi dam beruvchi mashg‘ulotlar asab tizimini barqaror qiladi.
Immunitetni qo‘llab-quvvatlovchi muhim vositalardan biri -emlash va
profilaktik tekshiruvlar. Immunitet — bu organizmning qalqoni, uni
mustahkamlash hayot sifatini oshirish va kasalliklarning oldini olishda eng
samarali choradir. Talabalar sifatida biz bu borada ongli bo‘lishimiz, sog‘lom
turmush tarzini tanlashimiz zarur. Chunki kuchli immunitet – bu sog‘lom kelajak
garovidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Karimov N., Abdullayev R. Inson fiziologiyasi va immunologiyasi. –
Toshkent: Ilm Ziyo, 2020.
2.
Rasulov Z.A., Nurmatova S.H. Immunologiya asoslari: O‘quv qo‘llanma. –
Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2022.
3.
World Health Organization (WHO). Strengthening the immune system:
Guidelines and recommendations. Geneva, 2020.
