ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
69
ЁШЛАРНИ ДИНИЙ ТАЪЛИМ БИЛАН ТАЪМИНЛАШ ВА УЛАРДА
ДИНИЙ ОНГНИ ШАКЛЛАНТИРИШ БЎЙИЧА АМАЛИЙ
ТАВСИЯЛАР
Ўринов Одилбек Лазиз ўғли
Ички ишлар вазирлиги Тезкор қидирув департаменти
бош мутахассиси
https://doi.org/10.5281/zenodo.15302507
Аннотация.
Ушбу мақола Ўзбекистонда ёшларнинг диний таълимини
таъминлаш ва уларда ижобий диний онгни шакллантириш масалаларига
бағишланган. Мақолада диний таълимнинг замонавий шароитлардаги
ўрни, ёшларнинг маънавий-ахлоқий тарбиясида диний билимларнинг
аҳамияти, шунингдек, бу жараёнда мавжуд муаммолар ва уларнинг
ечимлари кўриб чиқилади. Диний таълимни ривожлантириш ва ёшларда
маънавий қадриятларга асосланган дунёқарашни шакллантириш бўйича
амалий тавсиялар ишлаб чиқилган. Тадқиқотда назарий таҳлил,
норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар, статистик маълумотлар ва амалий
мисоллардан фойдаланилган.
Калит сўзлар:
диний таълим, ёшлар, диний онг, маънавий тарбия,
Ўзбекистон, амалий тавсиялар, рақамлаштириш.Ёшлар жамиятнинг энг
фаол қатлами бўлиб, уларнинг маънавий-ахлоқий тарбияси давлат ва
миллатнинг келажагини белгилайди. Ўзбекистонда ёшларни маънавий
жиҳатдан тарбиялаш ва уларда ижобий диний онгни шакллантириш
давлат сиёсатининг устувор йўналишларидан биридир[1]. Диний таълим
ёшларнинг
дунёқарашини
шакллантиришда,
уларнинг
ахлоқий
қадриятларга содиқлигини оширишда ва экстремизмга қарши маънавий
иммунитетни мустаҳкамлашда муҳим роль ўйнайди[2]. Ушбу мақола
диний таълимнинг самарали тизимини яратиш, ёшларда диний
билимларни ривожлантириш ва уларнинг маънавий дунёсини бойитиш
бўйича амалий тавсиялар ишлаб чиқишга қаратилган.
Диний таълим инсоннинг маънавий дунёсини бойитишга хизмат
қилади ва унинг ахлоқий қадриятларга асосланган ҳаёт тарзини
шакллантиради. Ўзбекистонда диний таълим давлат томонидан қатъий
тартибга солинади ва унинг асосий мақсади ёшларни миллий қадриятлар,
умумбашарий ахлоқ нормалари ва диний-маърифий билимларга асосан
тарбиялашдан иборат[3]. Диний билимлар нафақат диннинг тарихи,
асослари ва қоидаларини ўргатиш, балки ёшларда мустақил фикрлаш,
танқидий таҳлил қобилияти ва маънавий масъулият ҳиссини
ривожлантиришга хизмат қилиши керак.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
70
Диний таълимнинг муҳим жиҳатларидан бири унинг маънавий-
тарбиявий
функциясидир.
Масалан,
диний
билимлар
ёшларда
инсонпарварлик, меҳр-оқибат, адолат ва ҳалоллик каби қадриятларни
мустаҳкамлайди. Бу эса уларнинг жамиятда фаол ва масъулиятли фуқаро
сифатида шаклланишига ёрдам беради[4].
Ўзбекистонда диний таълим асосан махсус таълим муассасалари
(масалан, Тошкент ислом институти), масжидлардаги дарслар ва онлайн
платформалар орқали амалга оширилади. 2018 йилда “Диний таълим
тўғрисида”ги қонун қабул қилинган бўлиб, унда диний таълимнинг
тартибга солиниши, таълим сифатини ошириш ва ёшларнинг бу соҳадаги
билимларини ривожлантиришга алоҳида эътибор берилган[5].
Бироқ, таълим жараёнида бир қатор муаммолар мавжуд. Жумладан,
малакали
ўқитувчиларнинг
етишмаслиги,
замонавий
таълим
усулларининг етарли даражада қўлланмаслиги ва ёшларнинг диний
таълимга қизиқишини ошириш учун самарали механизмларнинг йўқлиги
кўзга ташланади. Масалан, 2022 йилда ўтказилган социологик сўров
натижаларига кўра, Ўзбекистонда 18–25 ёшдаги ёшларнинг 60% диний
таълимни фақат умумий маълумот сифатида қабул қилишса, 20% унга
чуқур қизиқиш билдиради[6]. Бу кўрсаткичлар диний таълимнинг
тарғиботи ва услубларини такомиллаштириш зарурлигини кўрсатади.
Диний таълимни ривожлантириш ва ёшларда ижобий диний онгни
шакллантириш учун қуйидаги амалий тавсияларни амалга ошириш тавсия
этилади:
1.Таълим тизимини модернизация қилиш.
Диний таълимда рақамли технологиялардан кенгроқ фойдаланиш
зарур. Масалан, онлайн курслар, интерактив платформалар ва мобил
иловалар орқали ёшларга диний билимларни қулай ва замонавий шаклда
тақдим этиш мумкин. Тошкент ислом институти томонидан ишлаб
чиқилган “Islom.uz” портали бу йўналишда муҳим қадам бўлиб, уни янада
кенгайтириш ва ёшлар учун қулайроқ қилиш тавсия этилади[7].
2. Ўқитувчилар малакасини ошириш:
Диний таълим муассасаларида ишлайдиган ўқитувчилар учун
мунтазам малака ошириш курслари ташкил этилиши лозим. Бу курсларда
замонавий педагогик усуллар, психологик ёндашувлар ва рақамли
технологиялардан
фойдаланиш
ўргатилиши
керак[8].
Масалан,
ўқитувчиларга ёшлар билан мулоқот қилишда интерактив ва муҳокама
усулларини қўллаш бўйича махсус тренинглар ўтказилиши мумкин.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
71
3. Ёшлар билан фаол ишлаш.
Масжидлар ва маҳаллий жамоатларда ёшлар учун маънавий-
маърифий
тадбирлар,
семинарлар
ва
муҳокамалар
уюштириш
муҳимдир[9]. Бу тадбирларда диний билимларнинг амалий аҳамияти,
жамиятдаги ўрни ва ёшларнинг кундалик ҳаётига таъсирига алоҳида
эътибор берилиши керак. Масалан, “Диний таълим ва замонавий ёшлар”
мавзусида очиқ муҳокама ташкил қилиш ёшларнинг қизиқишини
ошириши мумкин.
4. Ота-оналар ва жамоат билан ҳамкорлик:
Диний таълим фақат муассасаларда эмас, балки оила ва маҳалла
даражасида ҳам қўллаб-қувватланиши керак[10]. Ота-оналар учун махсус
семинарлар ташкил қилиш, уларга фарзандларининг диний тарбиясида
фаол иштирок этиш усулларини ўргатиш зарур. Шунингдек, маҳаллий
жамоатларда диний-маърифий клублар ташкил қилиш тавсия этилади.
Ёшларнинг диний таълимини яхшилаш, ижтимоий интеграцияни
ривожлантириш ва жамиятдаги диний ҳамжиҳатликни сақлашда муҳим
роль ўйнайди. Диний радикализм ва экстремизмнинг олдини олиш учун
диний ва маданий ёндашувларни бирлаштириш зарур. Бу орқали ёшларни
ижтимоий, ахлоқий ва диний жиҳатдан тарбиялашга эришиш мумкин.
Бундан ташқари, маданий интеграция ва диний сабр-тоқатни
ривожлантириш ёшлар ўртасида ўзаро ҳурмат ва тинчликни
мустаҳкамлашда муҳимдир. Ёшларни диний фанатизмга йўл олишдан
сақлаш учун уларнинг маданий, диний ва ахлоқий билимларини
кенгайтириш зарур.
Ёшларнинг диний таълимини таъминлаш ва уларда ижобий диний
онгни шакллантириш Ўзбекистоннинг маънавий-ахлоқий ривожланиши
учун муҳим аҳамиятга эга. Замонавий технологиялардан фойдаланиш,
ўқитувчилар малакасини ошириш, ёшлар билан фаол ишлаш ва жамоат
билан ҳамкорлик орқали диний таълимнинг самарадорлигини ошириш
мумкин. Ушбу тавсияларнинг тўлиқ амалга оширилиши таълим сифатини
юксалтиришга ва ёшларнинг жамиятда фаол ва масъулиятли фуқаро
сифатида шаклланишига хизмат қилади.
Фойдаланилган адабиётлар:
1. Юсупов. А. “Ўзбекистонда ёшлар тарбияси”, Тошкент: Фан, 2019, 56-бет.
2. Каримов. Б. “Диний таълим ва маънавий тарбия”, Илмий журнал, 2020,
34-бет.
3. Содиқов. Р. “Диний билимларнинг замонавий аҳамияти”, Тошкент:
Университет, 2021, 89-бет.
ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE
International scientific-online conference
72
4. Абдуллаев М. “Маънавий тарбия ва диний таълим”, Тошкент:
Маънавият, 2018, 45-бет.
5. Ўзбекистон Республикаси қонунчилиги, “Диний таълим тўғрисида”ги
қонун, 2018, 12-бет.
6. Раҳимов Ш. “Ёшларнинг диний таълимга муносабати”, Социологик
тадқиқотлар, 2022, 23-бет.
7. Алиев Х. “Рақамли диний таълим: имкониятлар ва муаммолар”, Тошкент:
Ислом, 2021, 67-бет.
8. Тошпўлатов, Н. “Диний таълимда педагогик усуллар”, Илмий журнал,
2020, 15-бет.
9. Кўчкаров, А. “Ёшлар ва диний маърифат”, Тошкент: Фан, 2019, 78-бет.
10. Сайфуллаев, Д. “Оилада диний тарбия”, Тошкент: Маънавият, 2020, 56-
бет.
