CHET TILLARNI O‘QITISHNING INNOVATSION USULLARI VA FILOLOGIK TADQIQOTLARDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

143

CHET TILLARNI O‘QITISHNING INNOVATSION USULLARI VA

FILOLOGIK TADQIQOTLARDA ZAMONAVIY YONDASHUVLAR

Islomova Fotima

Nizomiy nomidagi O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti Boshlang'ich ta'lim

fakulteti Boshlang'ich ta'lim yo'nalishi 2-kurs talabasi

Islomova Zuhra

Nizomiy nomidagi O‘zbekiston milliy pedagogika universiteti Boshlang'ich ta'lim

fakulteti Boshlang'ich ta'lim yo'nalishi 2-kurs talabasi

https://doi.org/10.5281/zenodo.15385579

Annotatsiya:

Mazkur maqolada chet tillarni o‘qitish, tarjimonshunoslik va filologik

tadqiqotlar sohalarida innovatsion yondashuvlarning roli va ahamiyati tahlil
etilgan. Chet tillarini o‘rgatishda konstruktivistik model, mobil ta’lim, invers
o‘qitish kabi ilg‘or metodlar orqali o‘quvchilarda mustaqil fikrlash, muloqot va
real hayotda tilni qo‘llash ko‘nikmalari rivojlantirilishi yoritilgan.
Tarjimonshunoslikda sun’iy intellekt texnologiyalari bilan insoniy sezgirlik va
madaniy anglash uyg‘unlashuvi, tarjima kompetensiyasi modelining shakllanishi
muhim o‘rin egallaydi. Maqolada ilgari surilgan g‘oyalar global
kommunikatsiyaga tayyor kadrlar yetishtirishda zamonaviy yondashuvlarning
zarurligini asoslaydi.

Kalit so‘zlar:

chet tillarni o‘qitish, innovatsion usullar, zamonaviy

yondashuvlar, filologik tadqiqotlar, raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt,
interaktiv metodlar, tarjima kompetensiyasi, kompyuter lingvistikasi,
madaniyatlararo kommunikatsiya.

Аннотация:

В данной статье рассматривается роль и значение инновационных

подходов в преподавании иностранных языков, переводоведении и
филологических исследованиях. Освещаются современные методы
обучения, такие как конструктивистская модель, мобильное обучение и
перевёрнутый класс, способствующие развитию у учащихся навыков
самостоятельного мышления, общения и применения языка в реальных
условиях. В переводоведении акцент сделан на синергию искусственного
интеллекта с человеческой интуицией и культурной компетентностью, а
также на формирование новой модели переводческой компетенции.
Представленные идеи подчёркивают важность внедрения инновационных
подходов в подготовке специалистов, способных к глобальной
коммуникации.

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

144

Ключевые слова:

обучение иностранным языкам, инновационные

методы, современные подходы, филологические исследования, цифровые
технологии, искусственный интеллект, интерактивные методики,
переводческая компетенция, компьютерная лингвистика, межкультурная
коммуникация.

Annotation:

This article explores the role and significance of innovative approaches in

foreign language teaching, translation studies, and philological research. It
highlights the application of advanced methods such as the constructivist
learning model, mobile learning, and flipped classroom techniques to foster
learners' independent thinking, communication, and real-life language use skills.
In the field of translation studies, the integration of artificial intelligence with
human sensitivity and cultural awareness, as well as the emergence of a new
translation competence model, are emphasized. The arguments presented
support the necessity of modern approaches in preparing competitive
specialists capable of engaging in global communication.

Keywords:

foreign language teaching, innovative methods, modern

approaches, philological research, digital technologies, artificial intelligence,
interactive techniques, translation competence, computational linguistics,
intercultural communication.

Bugungi globallashuv davrida chet tillarini o‘rganish va o‘rgatish nafaqat

ta’lim tizimining, balki jamiyat taraqqiyotining ham muhim yo‘nalishiga
aylangan. Til – bu nafaqat muloqot vositasi, balki millatlararo tushunish,
madaniy almashinuv va ilmiy taraqqiyotning asosiy kalitidir. Shu bois, chet
tillarini o‘qitish jarayonida an’anaviy yondashuvlar bilan bir qatorda,
innovatsion metodlar va zamonaviy texnologiyalardan foydalanish muhim
ahamiyat kasb etadi. Xususan, boshlang‘ich ta’lim bosqichidan boshlab til
o‘rganishga bo‘lgan qiziqishni shakllantirish va uni samarali usullar orqali
rivojlantirish bugungi kundagi dolzarb masalalardan biridir. Ushbu maqolada
chet tillarini o‘rgatishda innovatsion yondashuvlar, tarjimonshunoslik
sohasidagi yangi izlanishlar va filologik tadqiqotlarda qo‘llanilayotgan
zamonaviy metodlar tahlil qilinadi.

1. Chet tillarini o‘qitishda innovatsion usullarning shakllanishi va

evolyutsiyas

i

Chet tillarini o‘qitish bo‘yicha ilgari qo‘llanilgan grammatika-o‘qitish modeli

hozirgi global talablar fonida o‘z ahamiyatini yo‘qotmoqda. XXI asr ta’limi
shaxsga yo‘naltirilgan, interaktiv, axborotga asoslangan va texnologik jihatdan

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

145

boy bo‘lishi kerak. Shu bois, innovatsion usullar pedagogik jarayonni takrorlash
va yodlash asosidan chiqib, o‘quvchining mustaqil fikrlashi, ijodkorligi va til
orqali dunyoni anglash ko‘nikmasini shakllantirishga xizmat qilmoqda.

Innovatsion yondashuvlar orasida quyidagilar alohida ajralib turadi:

Konstruktivistik o‘quv modeli –

bu yondashuvga ko‘ra, bilimlar

o‘qituvchidan o‘quvchiga tayyor holatda berilmaydi, balki o‘quvchi tomonidan
o‘z tajribasi asosida quriladi. Chet tillarini o‘rganishda bu yondashuv loyihalar
tuzish, real vaziyatlarda til ishlatish, turli resurslardan mustaqil foydalanishni
nazarda tutadi.

Mobil ta’lim (M-learning)

– smartfonlar, planshetlar va boshqa mobil

qurilmalar orqali ta’lim olish imkonini beradi. Ingliz tili so‘z boyligini oshirish
uchun maxsus mobil ilovalar, QR kodlar, audiokitoblar, podkastlar orqali
mustaqil ta’lim platformalari paydo bo‘lmoqda.

Invers o‘qitish (Flipped Classroom)

– darsda o‘qituvchi asosiy materialni

tushuntirmaydi, balki o‘quvchilar uyda video, maqola yoki topshiriqlar orqali
o‘rganib keladi va dars jarayonida muhokama, tahlil, mashq bajarish orqali faol
ishtirok etadi.

Bu usullar o‘quvchini “iste’molchi” emas, balki faol ishtirokchi sifatida

shakllantirishga xizmat qiladi.

2. Tarjimonshunoslikda texnologik va madaniy kompetensiyaning

uyg‘unlashuvi

Tarjimonshunoslik bugun nafaqat lingvistik muvofiqlikni, balki

madaniyatlararo kommunikatsiya murakkabligini ham o‘z ichiga oladi.
Innovatsion yondashuvlar bu sohada tarjimaning ko‘p qatlamli xarakterini tahlil
qilishga imkon yaratmoqda. Jumladan:

Semantik aniqlikdan madaniy moslikka o‘tish

– tarjima nafaqat so‘zma-so‘z

aytish, balki asl matnning konnotatsiyasini, ijtimoiy anglanishini ham o‘zida aks
ettirishi kerak. Masalan, humor, kinoya, metaforalar tarjimasi o‘ta murakkab
madaniy tahlilni talab etadi.

Tarjimada sun’iy intellekt va inson omilining sinergiyasi

– avtomatik tarjima

tizimlari (AI Translation Tools) tezkor va katta hajmdagi matnlar ustida
ishlashda qulay, biroq nuanslarni his qilish, diskursiv o‘zgarishlarga moslashish
faqat inson tarjimoni tomonidan bajarilishi mumkin. Innovatsion yondashuvda
ushbu ikki omil uyg‘un holda qo‘llaniladi.

Tarjima kompetensiyasi modeli –

hozirda tarjimonlardan nafaqat til bilimi,

balki texnologik savodxonlik, etik javobgarlik va ijtimoiy kontekstni tushunish

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

146

kutiladi. Bu yangi model “transformativ tarjimon” konsepsiyasini ilgari suradi –
tarjimon faqat axborot uzatuvchi emas, balki mazmun va kontekst yaratuvchidir.

3. Filologik tadqiqotlarda zamonaviy metodlar: tahlildan tushunchaga

Filologik tadqiqotlar til va adabiyotni o‘rganishda nafaqat matnga, balki

uning ortidagi ideologik, tarixiy va madaniy qatlamlarga chuqur kirib borishni
talab qilmoqda. Innovatsion yondashuvlar quyidagi yo‘nalishlarda o‘z aksini
topmoqda:

Kompyuter lingvistikasi

– so‘z va gap birliklarini statistik tahlil qilish, korpus

tuzish, leksik-semantik maydonlarni avtomatik ajratish orqali katta hajmdagi
matnlarni o‘rganish mumkin. Bu metodlar yordamida yozuvchi yoki muallif
tiliga xos stilistik xususiyatlar aniqlanadi.

Intertekstual tahlil –

matnlararo bog‘liqlikni aniqlash, ma’no almashinuvi,

iqtibos va ishoralar orqali yangi ma’nolar paydo bo‘lishini tahlil qilish orqali
filologik tadqiqotning chuqur qatlamlari ochiladi.

Kritik diskurs tahlili (CDA)

– bu usul orqali matnlar orqali jamiyatdagi kuch

munosabatlari, gender tengsizligi, siyosiy mafkura va boshqa ijtimoiy omillar
qanday ifodalanishi o‘rganiladi. Chet tillaridagi adabiy yoki publitsistik matnlar
bu metod orqali yangi burchakdan tahlil qilinmoqda.

Xulosa

Chet tillarni o‘qitish, tarjimonshunoslik va filologik tadqiqotlar sohalarida

innovatsion yondashuvlarning joriy etilishi zamonaviy ta’limning muhim
talablaridan biridir. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, til o‘rgatishdagi konstruktivistik
yondashuv, raqamli texnologiyalar va interaktiv metodlar o‘quvchilarda
mustaqil fikrlash, muloqotga kirishish va tilni real hayotda qo‘llash
kompetensiyalarini rivojlantiradi. Tarjimonshunoslik sohasida esa sun’iy
intellekt imkoniyatlari bilan insoniy sezgirlik va madaniy anglash birgalikda olib
borilayotgani samarali tarjima jarayonini ta’minlashda muhim omil bo‘lib xizmat
qilmoqda. Tarjimon endilikda axborotni uzatuvchidan ko‘ra, mazmun yaratuvchi
shaxs sifatida namoyon bo‘lmoqda. Filologik tadqiqotlarda esa kompyuter
lingvistikasi, intertekstual tahlil va kritik diskurs tahlili kabi ilg‘or metodlar
yordamida matnlar chuqur tahlil qilinib, lingvistik va madaniy kontekstlar
o‘rtasidagi murakkab munosabatlar ochib berilmoqda.

Yuqoridagi mulohazalardan kelib chiqib aytish mumkinki, til, tarjima va

filologiyaga oid tadqiqotlar va ta’lim jarayonlariga innovatsion yondashuvlar
joriy etilishi, bu sohalarning raqobatbardosh va zamonaviy holatda
rivojlanishiga xizmat qilmoqda. Bunday yondashuvlar, ayniqsa, yosh avlodni
global kommunikatsiyaga tayyorlashda beqiyos ahamiyat kasb etadi.

ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE

International scientific-online conference

147

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. Abduraxmonova M.X., Umurzakova A.U. Chet tilini o‘qitishda innovatsion
yondashuvlar va jahon tajribasi // Til va adabiyot taʼlimi: innovatsiyalar,
muammolar va istiqbollar. – Toshkent: UzSWLU, 2024. – B. 182–185.
2. Jurayev E.T. Chet tilini o‘qitishda jahon tajribasiga asoslangan innovatsion
yondashuvlar // Til va adabiyot taʼlimi: innovatsiyalar, muammolar va
istiqbollar. – Toshkent: UzSWLU, 2024. – B. 204–208.
3. Sabirjonova D. Chet tillarni o‘qitishda innovatsion metodlar // Modern
education and scientific research, 2024. – №6(1). – B. 45–47. –
https://zenodo.org/record/13860146
4. Mo‘minov B.B. Sun’iy intellekt. – Toshkent: SmartTUIT, 2023. – 120 b. – ISBN
978-9943-8537-2-1. – https://smarttuit.uz/uz/book/1000
5. Xo‘jaqulov T.A., Malikova N.T. Sun’iy intellekt. – Toshkent: SmartTUIT, 2022. –
135 b. – https://smarttuit.uz/uz/book/58
6. Jo‘raqulova R.T., Zubaydova N. Chet tillarini o‘qitishning zamonaviy usullari //
Yosh olimlar – ilm-fan taraqqiyoti yo‘lida. – 2024. – №3(5). – B. 75–79. –
https://in-academy.uz/index.php/yo/article/view/38380
7. Toshpulatova F. Xorijiy tillarni o‘qitishning innovatsion yondashuvlar // Fan
va innovatsiyalar elektron jurnali. – 2024. – №2(9). – B. 122–126. – https://in-
academy.uz/index.php/ejar/article/view/35578