Page 59
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 6, Part 3 Iyun 2025
www.in-academy.uz
NODIRA OFOQ IJODIDA MUMTOZ SHE’RIYAT
AN’ANALARI
Kamolova Mahliyo Iskandar qizi
Navoiy davlat universiteti tayanch doktoranti
kamolovamahliyo96gmail.com +998 50 718 91 96
https://doi.org/10.5281/zenodo.15721673
ARTICLE INFO
ABSTRACT
Qabul qilindi: 10-Iyun 2025 yil
Ma’qullandi: 15-Iyun 2025 yil
Nashr qilindi: 23-Iyun 2025 yil
Ushbu maqolada zamonaviy o‘zbek shoirasi Nodira Ofoq
ijodining mumtoz adabiyot an’analari bilan uzviy
bog‘liqligi yoritilgan. Shoiraning g‘azal va ruboiylarida
aruz vazni, tasavvufiy timsollar, klassik obrazlar — “gul-
bulbul”, “oy-quyosh” kabi vositalar zamonaviy ruhda
talqin etilishi ko‘rsatib o‘tiladi. Nodira Ofoqning poetik
uslubi Navoiy, Mashrab, So‘fi Olloyor singari mumtoz
shoirlar
merosini
zamon
talablari
bilan
uyg‘unlashtirishga qaratilgani maqolada tahlil qilingan.
Ayniqsa, she’rlardagi falsafiy ohang, ramziy ifodalar,
ruhiy kechinmalar va ayolona sezgirlik shoiraning o‘ziga
xos adabiy maktabini shakllantirganini ko‘rsatadi.
KEYWORDS
Nodira Ofoq, mumtoz adabiyot,
g‘azal, aruz vazni, tasavvuf,
poetik
timsollar,
falsafiy
mushohada,
zamonaviy
she’riyat, ramz, ruboiy, klassik
an’ana, ayolona sezgi.
O‘zbek mumtoz adabiyoti asrlar davomida o‘ziga xos estetik mezonlar, poetik shakllar
va falsafiy mazmunlar orqali shakllanib, bugungi adabiyot uchun mustahkam asos yaratgan.
Xususan, g‘azalchilik an’anasi, aruz vazni, tasavvufiy timsollar, axloqiy-falsafiy g‘oyalar
bugungi zamonaviy shoirlar ijodida turli shakllarda o‘z aksini topmoqda. Shunday
ijodkorlardan biri — Nodira Ofoq bo‘lib, u mumtoz she’riyatning badiiy vositalari va
mazmuniy qatlamlarini zamonaviy ruhda talqin etib, adabiyotimizda o‘ziga xos uslub
yaratgan.
Asosiy qism
Nodira Ofoqning she’riyati, avvalo, o‘zbek mumtoz adabiyotiga hurmat bilan
yondashish, undan ilhomlanish va uni bugungi kun ruhi bilan uyg‘unlashtirish asosida
shakllangan. Shoiraning g‘azallarida aruz vaznining tabiiy va ohangdor qo‘llanishi, radif va
qofiyalarning betakror uyg‘unligi yaqqol ko‘zga tashlanadi. Uning g‘azallaridan birida quyidagi
misralar orqali mumtoz ruh va tasavvufiy mazmun uyg‘unlashadi:
Ko‘nglimda parvardim ishq, hijronda toblandim,
G‘urbatda o‘zlikni topdim, yo‘lda yo‘q bo‘ldim.
Bu baytda ishq — tasavvufdagi ma’rifat kaliti sifatida talqin etilgan. Shoira bu orqali
Navoiy, So‘fi Olloyor, Mashrab kabi mutasavvif shoirlarning g‘oyalariga zamonaviy ruhda
murojaat qiladi.
Bundan tashqari, u klassik she’riyatda keng qo‘llaniladigan “gul-bulbul”, “oy-quyosh”,
“daryo-sahro” kabi timsollarni o‘ziga xos tarzda talqin etadi:
Sen — gulsan, men — bulbul, ammo zamon o‘zgardi,
Page 60
CENTRAL ASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH
Volume 3, Issue 6, Part 3 Iyun 2025
www.in-academy.uz
Endi gul jim, bulbul esa dardini yozmoqda.
Ushbu baytda klassik gul-bulbul timsoli yangi tarixiy-ijtimoiy sharoitda qayta o‘qiladi.
Gul — sevgi obyekti, bulbul — oshiq sifatida emas, balki shoir sifatida talqin etilib, she’r
san’atining o‘zi dard va iztirob ifodachisiga aylantiriladi.
Nodira Ofoq ruboiylarida esa Bobur va Umar Xayyomga xos falsafiy ohang seziladi.
Shoira inson hayotining ma’nosizligi, vaqt o‘tkinchiligi haqida shunday yozadi:
Bir umr o‘tdi go‘zal so‘zlar izlab,
Yuragimda turgan sado sezlab.
Hayot — bu nafaslar o‘rtasidagi
Bir savol, javobi yo‘q hech bir kitob.
Bu misralarda mavjudlik, haqiqat va izlanish falsafasi jamlangan. Shoira bu borada
klassik falsafiy ruboiylar ruhini zamonaviy anglash tarzida davom ettiradi.
Badiiy tasvir vositalari nuqtai nazaridan ham Nodira Ofoq klassik an’analarni davom
ettiradi. Majoz, ramz va ishoralarning poetik kuchi uning she’rlarida chuqur ma’no beradi:
Ko‘zlaringda bir daryo, toshqin iztirob bilan,
Men cho‘kdim sukunating to‘lqinida beado.
Ko‘z — iztirob ramzi, sukunat — so‘zsiz dard timsoli sifatida klassik obrazlar doirasida,
lekin zamonaviy tuyg‘ular bilan ifoda etilgan.
Xulosa
Nodira Ofoq ijodida mumtoz o‘zbek adabiyotining eng yuksak an’analari davom ettiriladi.
Uning she’rlari zamonaviy ruhiy kechinmalar, falsafiy mushohadalar va ayolona sezgirlik bilan
boyitilgan bo‘lib, mumtoz adabiyot bilan zamonaviylik o‘rtasidagi kuchli ko‘prik vazifasini
bajaradi. Shoiraning badiiy uslubi, tasvir vositalari va poetik qarashlari uni zamonaviy
adabiyotimizning yetuk vakillaridan biriga aylantirgan.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Alisher Navoiy. Xazoyin ul-maoniy. — Toshkent: G'.G'ulom nomidagi NMIU, 2019.
2. Qo‘chqor Norqobil. Mumtoz adabiyot nazariyasi. — Toshkent: O‘zbekiston, 2016.
3. Nodira Ofoq. Muhabbatning ko‘zlari. — Toshkent: Yozuvchi, 2022.
4. Xudoyberdi To‘xtaboyev. Zamonaviy she’riyatda an’ana va yangilik. — Toshkent: Fan, 2021.
5. Karim Bahriddin. Tasavvuf va she’riyat. — Toshkent: Sharq, 2017.
