Том 3 № 6 Part 3 (2025): Центральноазиатский журнал академических исследований

						Показать Том 3 № 6 Part 3 (2025): Центральноазиатский журнал академических исследований
Том 3 № 6 Part 3 (2025): Центральноазиатский журнал академических исследований
Опубликован: 20-06-2025

Центральноазиатский журнал академических исследований - это рецензируемый международный журнал с открытым доступом, в котором публикуются оригинальные исследования и обзорные статьи, относящиеся к различным областям. Основная цель состоит в том, чтобы предложить интеллектуальную платформу международным ученым, и она направлена на продвижение междисциплинарных исследований в прикладных науках. Все рукописи должны быть подготовлены на узбекском, казахском, таджикском, английском или русском языках и пройти тщательный процесс рецензирования.

Статьи

5-9 14 1

NUROBOD TUMANIDAGI ETNOTOPONIMLAR DERIVATSIYASI

Charos Kamolova

Maqolada Nurobod tumanidagi ba’zi etnotoponimlarning hosil qilinishi uchun asos bo‘lgan etnonim va ularning yasalish usullari bayon qilingan

10-15 15 3

YERGA OID HUQUQIY MUNOSABATLARDAN KELIB CHIQADIGAN FUQAROLIK ISHLARINING TAALLUQLILIGI VA SUDLOVGA TEGISHLILIGI MASALALARI YUZASIDAN MILLIY VA XORIJIY TAHLIL

Dilshoda Tursunaliyeva

Yerga oid huquqiy munosabatlardan kelib chiqadigan fuqarolik ishlarining taalluqliligi va sudlovga tegishliligi masalalari yer huquqi va fuqarolik protsessual huquqining tutashgan muhim sohasi hisoblanadi. Ushbu maqolada yerga oid nizolarning mazmuni, ularning sud yurisdiktsiyasiga mansubligi, fuqarolik sudlarida ko‘rib chiqilish tartibi, shuningdek, nizolarning ixtisoslashtirilgan va umumyurisdiksiya sudlari o‘rtasida taqsimlanish mezonlari o‘rganiladi. Milliy qonunchilik asosida mavjud amaliyot tahlil qilinib, xorijiy davlatlar — xususan, Germaniya, Fransiya va AQSH tajribasi bilan qiyosiy-huquqiy tahlil olib boriladi. Mamlakatimizda yerga oid fuqarolik ishlarini ko‘rib chiqishdagi protsessual xususiyatlarni takomillashtirish zarurati texnologik taraqqiyot, aholining huquqiy ongining oshishi va mulk huquqining mustahkamlanishi bilan bevosita bog‘liqdir. Shuningdek, maqolada yerga oid nizolarning huquqiy tabiati, ularni aniqlash va huquqiy baholash mezonlari, sudlovga tegishliligini belgilashdagi muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha takliflar ilgari suriladi.

16-19 18 4

OʻZBEK TILIDA TARIXIY SOʻZLARNING LUGʻAT TARKIBIDAGI VA ZAMONAVIY TILDAGI OʻRNI

Umida Oqmirzayeva

Ushbu maqolada o‘zbek tilida tarixiy va arxaik so‘zlarning til qatlamidagi  hamda zamonaviy til tizimidagi o‘rni haqida so‘z boradi. Ularga badiiy asarlardan misollar keltirilib, tahlil qilingan.

20-23 14 3

RAQAMLI YASHIL IQTISODIYOT: INNOVATSION TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA SANOAT EKOTIZIMINI SHAKLLANTIRISH

Intizar Qalbaeva

Mazkur maqolada raqamli yashil iqtisodiyot kontseptsiyasi hamda innovatsion texnologiyalar asosida sanoat ekotizimini shakllantirish masalalari keng yoritilgan. Xususan, sun’iy intellekt, Internet narsalar (IoT), katta ma’lumotlar (Big Data), 3D bosib chiqarish va blokcheyn kabi ilg‘or texnologiyalarning ekologik barqaror ishlab chiqarish jarayonlaridagi roli ilmiy-amaliy nuqtai nazardan tahlil qilingan. Shuningdek, raqamli yashil iqtisodiyotni shakllantirishda uchraydigan texnologik, institutsional, moliyaviy va ijtimoiy muammolar ko‘rib chiqilib, ularni hal qilish bo‘yicha aniq taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. O‘zbekiston misolida mavjud tendensiyalar va istiqbollar alohida tahlil etilgan.

24-27 17 5

KORRUPSIYANI BARTARAF ETISH YO‘LLARI

X.N. Agaliyeva

O‘zbekiston Respublikasida “Korrupsiyaga qarshi kurash” bo‘yicha olib borilayotgan islohotlar hamda amalda jamiyatni korrupsiyadan xoli etish yo‘llari va ularning sistematik tarzda amalga oshirilishini ta’minlash davlatimiz tomonidan beliglangan me’yoriy hujjatlardagi holatlar aynan ta’lim muassasalarini faoliyatiga ta’sirini kamaytirish yo‘llari va belgilangan me’yoriy hujjatlar asosida tatbiq etish.

28-32 20 10

QUMSULTON KO‘LINING GIDROGIOLOGIYASI VA GIDROXIMIYASI

Xosiyat Sanoyeva

Ushbu maqolada Qumsulton ko’lining gidrobiologiyasi va  gidroximiyasi qanday ekanligi va tarkib qanday moddalardan tuzilganligi to’g’risiga ma’lumotlar ifodalangan.

33-35 22 1

APPROACHES AND METHODS FOR ENHANCING PROFESSIONAL COMPETENCIES OF STUDENTS IN HIGHER EDUCATION INSTITUTIONS

Munisa Saidova

This article explores the approaches, methods, and modern pedagogical technologies used in higher education institutions to develop and enhance students’ professional competencies. It emphasizes the importance of integrating theoretical knowledge with practical experience, using interactive teaching methods, applying innovative technologies, and fostering teamwork and leadership skills. The article highlights how professional competencies—such as knowledge, skills, problem-solving abilities, and creativity—are essential for students’ career success. Moreover, it discusses the role of internships, curriculum development, and teacher training in building a competent and competitive workforce suited to modern challenges.

36-37 14 0

BOSHLANG ‘ICH SINFDA KITOBXONLIK FAOLIYATIGA ZAMONAVIY YONDASHUV.

Xonzoda Qalandarova

Maqolada ta’lim jarayonida interaktiv metodlar, innovatsion texnalogiyalar, pedagogik  va axborot texnalogiyalar, ya’ni o‘quv jarayonida qo‘llashga bo‘lgan qiziqish; e’tibor kundan- kunga kuchayishi va bunday bo‘lishining sabablari berilgan. Zamonaviy texnalogiyalarni o‘quvchilarning o ‘zlari bilimlariga tayangan holda topishi, mustaqil o ‘rganib tahlil qilishlariga, hatto xulosalarni ham o ‘zlari  keltirib chiqarishlariga o‘rgatish va kitobxonlik faoliyatini yanada oshirish.

38-41 15 1

NAQSHBANDIYA TARIQATINING O’N BIR QOIDASI VA UNI TALABALAR KASBIY KOMPETENTLIGINI TAKOMILLASHTIRISHGA QO’LLASH

Maxbuba Xalmuxamedova

Maqolada Naqshbandiya Tariqatining O’n Bir Qoidasi Va Uni Talabalar Kasbiy Kompetentligini Takomillashtirishga Qo’llash Masalalari О‘Z Aksini Topgan.

42-44 13 3

KASBGA OID SO‘ZLARNING LINGVISTIK XUSUSIYATLARI

Muhayyo Xolmatova, Ismigul Maʼmurjonova

Lingvistik ma’lumotlar bazasi obyekt va ularning munosabatlari to’g’risida boshlang’ich, oraliq va yakuniy ma’lumotlarni saqlash va ulardan samarali foydalanishga xizmat qiladigan maxsus ma’lumotlar tuzilishidir. Lingvistik baza tuzilma bo’lib, uning uchun samarali optimallashtirish algoritmi mavjud bo’lib, ma’lumot qo’shish, o’zgartirish va qidirish muammolarini hal qilishni osonlashtiradi.

45-48 19 6

BASKETBOLCHI QIZLARNING RUHIY TAYYORGARLIGINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI

Muslimaxon Muhammadiyeva

Mazkur maqolada basketbolchi qizlarning sport faoliyatida yuqori natijalarga erishishida ruhiy tayyorgarlikning o‘rni va ahamiyati ilmiy asosda yoritilgan. Ruhiy tayyorgarlikning asosiy tarkibiy qismlari – motivatsiya, stressni boshqarish, o‘ziga ishonch, jamoaviy ruh va diqqatni jamlash kabi omillar tahlil qilingan. Basketbolchi qizlar bilan olib boriladigan psixologik mashg‘ulotlar, treninglar va zamonaviy metodlar orqali musobaqaga tayyorgarlik darajasini oshirish yo‘llari ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, psixologik tayyorgarlik sportchilarning emotsional barqarorligi, strategik fikrlashi va jamoaviy faoliyatda samarali ishtirok etishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatishi asoslab berilgan

49-52 16 2

THE USE OF MODERN INNOVATIVE TECHNOLOGIES IN TEACHING SPECIALIZED SUBJECTS

This article discusses the importance of modern innovative technologies in teaching specialized subjects, their role in increasing the efficiency of education, and their contribution to developing practical skills. The advantages and opportunities of preparing students in line with modern requirements through the use of innovative approaches are analyzed. Additionally, practical suggestions are proposed to make this process more effective.

53-55 16 14

BADIIY ASARLARNI QIYOSLASH METODI ASOSIDA O‘RGANISH NAZARIYASI VA AMALIYOTI

Barno Homidova

Ushbu maqolada badiiy asarlarni qiyoslash metodi asosida o‘rganishning nazariy va amaliy asoslari yoritiladi. Qiyosiy tahlil usuli orqali o‘quvchilarning adabiy-estetik qarashlarini shakllantirish, mustaqil fikrlash va tahlil qilish ko‘nikmalarini rivojlantirish imkoniyatlari ko‘rib chiqiladi. Maqolada adabiy matnlarni qiyoslash orqali ikki yoki undan ortiq asar o‘rtasidagi mavzu, g‘oya, obrazlar tizimi va badiiy vositalarning o‘ziga xosliklarini ochib berish yo‘llari tahlil qilinadi. Shuningdek, bu metodning dars jarayonida qanday qo‘llanishi, o‘quvchilar faoliyatiga qanday ta’sir ko‘rsatishi haqidagi amaliy fikrlar ham bayon etiladi. Qiyosiy metodning adabiy ta’limdagi ahamiyati, zamonaviy yondashuvlar bilan uyg‘unligi va metodik imkoniyatlari asoslab beriladi

56-58 14 2

TRANSENDENTALIST ADABIYOTIDA TA'LIM MASALASI.

Gulruh Xolmurodova, Feruza Atamurodova

Ushbu maqola Transendentalist adabiyotda ta’limning o‘rni va ahamiyatini tahlil qiladi. Asosiy e’tibor Ralph Waldo Emerson va Henry David Thoreau kabi yetakchi vakillarning asarlarida ifodalangan ta’lim g‘oyalariga qaratilgan. Transendentalizmda ta’lim individualizm, o‘ziga ishonch, ruhiy rivojlanish va an’anaviy ta’lim tizimlarini rad etib, tajriba va intuitiv bilimlarni afzal ko‘rishga asoslanadi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, transsendentalist fikrlar XIX asr Amerika adabiyotida taraqqiyparvar va axloqiy asoslangan ta’lim modelini shakllantirgan.

59-60 13 2

NODIRA OFOQ IJODIDA MUMTOZ SHE’RIYAT AN’ANALARI

Mahliyo Kamolova

Ushbu maqolada zamonaviy o‘zbek shoirasi Nodira Ofoq ijodining mumtoz adabiyot an’analari bilan uzviy bog‘liqligi yoritilgan. Shoiraning g‘azal va ruboiylarida aruz vazni, tasavvufiy timsollar, klassik obrazlar — “gul-bulbul”, “oy-quyosh” kabi vositalar zamonaviy ruhda talqin etilishi ko‘rsatib o‘tiladi. Nodira Ofoqning poetik uslubi Navoiy, Mashrab, So‘fi Olloyor singari mumtoz shoirlar merosini zamon talablari bilan uyg‘unlashtirishga qaratilgani maqolada tahlil qilingan. Ayniqsa, she’rlardagi falsafiy ohang, ramziy ifodalar, ruhiy kechinmalar va ayolona sezgirlik shoiraning o‘ziga xos adabiy maktabini shakllantirganini ko‘rsatadi.

61-63 10 5

DEKART GNOSEOLIYASINING O’ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Ch.A. Azimova

Maqolada Rene Dekartning gnoseologik qarashlari tahlil qilinadi. Unda Dekartning shubha metodi, “Cogito, ergo sum” prinsipining gnoseologik ahamiyati va ratsionalizmga asoslangan bilim nazariyasi yoritiladi. Muallif Dekartning subyekt va obyekt o‘rtasidagi bilim munosabatiga oid qarashlarini hamda uning zamonaviy epistemologiyaga ta’sirini tahlil etadi. Maqola gnoseologiya va metodologiya o‘rtasidagi bog‘liqlikni ochib beradi.

64-66 14 5

IJTIMOIY-GUMANITAR FANLARNI O‘QITISHDA INDIVIDUAL TA’LIM TRAYEKTORIYALARINING IJTIMOIY-FALSAFIY ASOSLARI

Orzigul Fattoyeva

Maqolada ijtimoiy-gumanitar fanlarni o‘qitishda individual ta’lim trayektoriyalarining ijtimoiy-falsafiy mohiyati tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’limda shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvning ahamiyati, uning ijtimoiy ong shakllanishiga ta’siri, madaniy va ijtimoiy kontekstdagi o‘rni falsafiy jihatdan yoritiladi. Shuningdek, individual trayektoriyalarni shakllantirishda ijtimoiy qadriyatlar, axloqiy tamoyillar va zamonaviy texnologik muhitning o‘zaro bog‘liqligiga e’tibor qaratiladi.

67-71 19 4

QUMSULTON KO‘LINING GIDROGIOLOGIYASI VA GIDROXIMIYASI

Xosiyat Sanoyeva

Ushbu maqolada Qumsulton ko’lining gidrobiologiyasi va  gidroximiyasi qanday ekanligi va tarkib qanday moddalardan tuzilganligi to’g’risiga ma’lumotlar ifodalangan.

72-75 36 5

A CORPUS-BASED STUDY OF RECENT NEOLOGISMS IN UZBEK AND ENGLISH DIGITAL DISCOURSE

Aziza Ruzmuratova

This study uses a digital corpus to explore how new words arise and spread in contemporary Uzbek and English online. Data from social media and forums (2020–2025) show that English neologisms often use blending, acronyms, and brand-based verbs, while Uzbek speakers heavily borrow English terms but adapt them with local suffixes. Corpus evidence reveals frequent hybrid verbs and new slang showing how digital talk blends global trends with local grammar. Findings inform lexicography, language policy, and comparative neology.

76-81 20 6

РОЛЬ ГРАЖДАНСКОГО ОБЩЕСТВА В НОВОМ УЗБЕКИСТАНЕ

Гульнара Кочкорова

В статье рассматривается роль и значение гражданского общества в условиях масштабных реформ, проводимых в рамках построения Нового Узбекистана. Проанализированы основные формы и институты гражданского общества, включая негосударственные некоммерческие организации, инициативные группы, профессиональные объединения и общественные советы. Особое внимание уделено участию граждан в процессах управления, контроле за деятельностью государственных органов, а также развитию правового сознания и общественного диалога. Отдельный раздел посвящён современным тенденциям, таким как цифровизация, молодёжные инициативы и международное сотрудничество. Автор делает вывод о возрастающем значении гражданской активности как одного из ключевых факторов устойчивого демократического развития страны.

82-84 16 31

PECULIARITIES IN MEANING OF ANTHROPONYMS

Madina Baymirzaeva

This article is devoted to the description of significant peculiarities in meaning of anthroponyms. Anthroponyms of any language have their own peculiarities, however, in cultural-historic process the anthroponyms of different linguistic culture influenced each other. Anthroponyms have some peculiarities in their meaning, which are connected with linguistic, cultural and social factors. What is more, anthroponyms are connected with individual’s skills, his culture, history and his religion.

85-87 14 3

GEGRAFIYA DARSLARIDA MUAMMOLI MAVZULARDA ROLLI O’YINLARNI QO`LLASH.

Saida Ollaberganova

Geografiya darslarida  o’quvchilarning dars mavzusini yaxshi tushunishiga va o’rganilayotgan obyekt, jarayon yoki voqea xodisa haqida tasavvurning shakllanishiga shu bilan birga dars sifatining oshishida geografik o’yinlardan foydalanish orqali o’quvchilarga muammoli darslarni to’laroq tushuntirishda , o’quvchilarni fikrlab muammoga yechim topishda yordam beruvchi samarali o’yinlardan  biri rolli o’yinlar  hisoblanadi.

88-96 14 6

SHOMON CHORLOVLARINING JANR TABIATI XUSUSIDA

Utkir Aralov

Mazkur maqolada o‘zbek shomon marosim folklorida faol ijro etiluvchi shomon chorlovi janrining o‘ziga xos xususiyatlari borasida mulohaza yuritiladi. Shomon chorlovlarining shomonning mifologik homiylarini yordamga chaqirishi, mifologik homiylarning kimlar ekanligi, ularni ifodalash usullari, shomon chorlovlarining ijro o‘rni va ijro uslubi borasida tadqiqot olib borilgan. Muallif tadqiqot so‘ngida shomon chorlovlarining spesifikasi borasida o‘zining yakuniy nazariy xulosalarini keltigan.

97-101 18 10

БИОМЕТРИЧЕСКИЕ ПОКАЗАТЕЛИ РОСТА И РАЗВИТИЯ РАСТЕНИЯ КУКУРУЗЫ.

П. Жуманова

Данная статья предоставляет общую информацию о кукурузе, ее устойчивости к засолению и температуре, ключевые слова: Солеустойчивые растения, коэффициент транспирации, воздушные корни, корневые отпрыски, пестицид, метелка, початок, предшественник, сумма температур.

102-107 20 2

РОЛЬ КОЛЛАГЕНА IV ТИПА В ФИЗИОЛОГИИ И ПАТОЛОГИИ БЕРЕМЕННОСТИ: ОТ БАЗАЛЬНЫХ МЕМБРАН К КЛИНИЧЕСКИМ ИСХОДАМ

Венера Курбаниязова

Коллаген IV типа (ColIV) — структурная основа базальных мембран плаценты, плодных оболочек и почечного фильтра, критичная для физиологии беременности. Нарушения его метаболизма и аутоиммунные реакции к α-цепям ассоциированы с преэклампсией, HELLP-синдромом, ПРПО и anti-GBM болезнью. Маркеры деградации ColIV и аутоантитела обладают диагностическим потенциалом в акушерстве.

108-113 20 4

ОЦЕНКА СОСТОЯТЕЛЬНОСТИ РУБЦА НА МАТКЕ У БЕРЕМЕННЫХ В ТРЕТЬЕМ ТРИМЕСТРЕ

Венера Курбаниязова

Состоятельность рубца на матке после кесарева сечения (КС) является критическим фактором для выбора тактики родоразрешения и профилактики разрыва матки. Традиционная оценка включает анамнез и УЗИ, однако поиск дополнительных объективных маркеров, таких как коллаген IV типа (ColIV), ключевой компонент базальных мембран при регенерации тканей, представляется актуальным. Цель - оценить диагностическую ценность комбинированного использования субъективных данных, ультразвуковых параметров и уровня ColIV в сыворотке крови для определения состоятельности рубца на матке у беременных в сроке 36-38 недель. В проспективное наблюдательное исследование включено 103 беременные в сроке 36-38 недель с одним рубцом на матке после КС в анамнезе. Группа 1 (n=66): состоятельный рубец. Группа 2 (n=37): несостоятельный рубец (истончение миометрия ≤2 мм, крупная ниша).

114-116 19 5

MOLIYAVIY HISOBOTNING XALQARO STANDARTLARI: BARTER MUOMALALARI HISOBINING AYRIM MUAMMOLARI

Muxitdin Mamatxonov, Qudratjon Abdusamatov

O‘zbekiston Respublikasi hududida barter muammolari cheklab qo‘yilganligi sababli aktivlarning bir-biriga almashtirish imkoniyati mavjud emas. Barter muomalalari qo‘llanilsa barcha korxonalarda moliyaviy holatining yaxshilanishiga, debitorlik qarzlarining kamayishiga, ombordagi zaxiralarning ortib ketmasligiga va tegishli ravishda  daromadlarning yaxshilanishiga erishilgan bo‘lar edi. Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarida barter muomalalaridan keng foydalanilishi shu sohadagi muammolarning bartaraf etilganligidan dalolat beradi. Demak, O‘zbekiston Respublikasi moliyaviy hisobotning xalqaro standartlariga o‘tar ekan, barter muomalalaridagi cheklovlarga barham berilishi maqsadga muvofiq bo‘ladi.

126-132 20 4

GENDERED MENTAL LEXICON IN COGNITIVE SEMANTICS AND ASSOCIATIVE RESPONSE PATTERNS

Botir Tojiboyev

This paper investigates how gender influences the structure and dynamics of the mental lexicon, focusing on differences in associative semantic responses between male and female language users. Drawing from cognitive semantics, psycholinguistics, and gender studies, the study explores whether conceptual associations to the same lexical stimuli diverge systematically by gender, and what such divergences reveal about underlying mental representation. The research is grounded in theories of prototype semantics, frame theory, and connectionist models of lexical access, which posit that lexical meaning emerges through culturally and cognitively mediated networks of association.

117-125 17 4

SEMANTIC OPPOSITION AND LEXICAL MEANING: EPISTEMOLOGICAL REFLECTIONS ON LANGUAGE AND KNOWLEDGE

Dildora Abdullaeva

Semantic opposition is more than a lexical device; it is a fundamental epistemological strategy by which human beings differentiate, categorize, and structure knowledge. This paper explores how oppositional structures in language—such as binary antonyms (true/false, light/dark), scalar contrasts (hot/cold), and conceptual reversals (buy/sell)—function as cognitive tools for learning and conceptualizing the world. Drawing on the philosophical foundations of contrast in Western thought, particularly the ontological dualisms articulated by Plato and formalized in modern structural linguistics by Ferdinand de Saussure, the study demonstrates that linguistic meaning arises not from isolated reference but from systematic difference.

133-136 17 6

QASHQADARYO VILOYATIDA SANOAT MAHSULOTLARINI TIKTOK, INSTAGRAM VA BOSHQA IJTIMOIY TARMOQLAR ORQALI TARG‘IB QILISH IMKONIYATLARI

Gʻulomjon Sharipov

Ushbu maqolada Qashqadaryo viloyatida sanoat mahsulotlarini zamonaviy ijtimoiy tarmoqlar – xususan TikTok, Instagram, Facebook va YouTube orqali targ‘ib qilish imkoniyatlari o‘rganiladi. Raqamli marketingning jadal rivojlanishi fonida, aynan ijtimoiy tarmoqlar orqali mahalliy mahsulotlarni ommalashtirish, brendni tanitish va yangi mijozlar auditoriyasiga chiqish bo‘yicha tendensiyalar tahlil qilinadi. Tadqiqot davomida Qashqadaryo viloyatidagi bir nechta yirik va o‘rta korxonalarning raqamli faoliyati o‘rganilib, ularning TikTok va Instagram kabi platformalarda samarali ishlash holati tahlil qilinadi. Shuningdek, algoritm asosida ishlaydigan ijtimoiy tarmoqlarda kontent strategiyasi, auditoriya bilan muloqot va mahsulot vizual taqdimotining samarali usullari ko‘rib chiqiladi. Maqolada raqamli transformatsiya sharoitida ijtimoiy tarmoqlardan to‘g‘ri foydalanish orqali sanoat mahsulotlari eksportini rag‘batlantirish imkoniyatlari bo‘yicha tavsiyalar ham berilgan.

137-142 15 3

1960-1980-ШИ ЖЫЛЛАРЫ ҚАРАҚАЛПАҚСТАНДА ҒАЛАБАЛЫҚ СПОРТ ШӨЛКЕМЛЕРИНИӉ ЖАҒДАЙЫ

Өтебай Кеӊесбаев

Мақалада ХХәсирдиӊ 60-80-ши жыллары Қарақалпақстанда спорт ҳәм дене тәрбиясы менен шуғылланыў исин ғалабаластырыўға қаратылған ис-илажлардыӊ нәтийжелери ҳәм жәмийетлик шөлкемлердиӊ роли хаққында сөз етиледи

143-147 16 4

РАЗВИТИЕ БАЗОВОГО УРОВНЯ СОЦИОКУЛЬТУРНОЙ КОМПЕТЕНЦИИ ПО РУССКОМУ ЯЗЫКУ У УЧАЩИХСЯ СРЕДНИХ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ ШКОЛ УЗБЕКИСТАНА

Умидахон Мухитдинова

В данной статье рассматривается проблема формирования базового уровня социокультурной компетенции у учащихся средних общеобразовательных школ Узбекистана при обучении русскому языку. Исследование включает теоретический анализ понятия социокультурной компетенции, а также изучение современных методических подходов с целью апробации эффективных приёмов обучения. В результате были выявлены методики, способствующие развитию социокультурных умений и повышению мотивации к изучению русского языка. Работа подтверждает необходимость интеграции культурного компонента в образовательный процесс в условиях многоязычной среды.

148-153 40 8

KOMPANIYANING IQTISODIY SALOHIYATINI STRATEGIK TAHLIL QILISH USULLARI

Mahbuba Murodova

Mazkur maqolada kompaniyaning iqtisodiy salohiyatini strategik tahlil qilish usullari tahlil qilingan. Iqtisodiy salohiyat kompaniyaning barqaror rivojlanishi, raqobatbardoshligini oshirish va bozor sharoitlariga moslashish imkoniyatlarini aniqlashda muhim rol o‘ynaydi. Maqolada strategik tahlil jarayonida qo‘llaniladigan zamonaviy usullar va yondashuvlar, ularning amaliy ahamiyati hamda ustunliklari o‘rganilgan. Tadqiqot davomida kompaniyaning iqtisodiy salohiyatini tahlil qilish uchun SWOT, PESTEL, Porterning beshta kuchi modeli kabi strategik tahlil vositalaridan foydalanish samaradorligi baholangan. Shuningdek, kompaniyaning moliyaviy va operatsion ko‘rsatkichlarini o‘rganish, raqamlashtirish imkoniyatlarini keng joriy qilish va xalqaro tajribani qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqilgan. Ushbu tadqiqot natijalari kompaniyalar uchun strategik rejalashtirish jarayonini optimallashtirish, investitsion qarorlarni samarali qabul qilish hamda iqtisodiy samaradorlikni oshirishda amaliy ko‘mak sifatida foydalanilishi mumkin.

154-165 16 2

XALQCHIL IPO’LARI ORQALI QIMMATLI QOGʻOZLAR BOZORINI RIVOJLANTIRISh ISTIQBOLLARI

Bahodir Xudoyberdiyev , Dilshoda Napasova

Ushbu ilmiy ishda xalqchil IPO (birlamchi ommaviy taklif) orqali qimmatli qogʻozlar bozorini rivojlantirish istiqbollari oʻrganiladi. Tadqiqotda xalqchil IPO’larning mohiyati, ularning iqtisodiy samaradorligi hamda aholining moliyaviy faolligini oshirishdagi roli tahlil qilinadi. Shuningdek, rivojlangan va rivojlanayotgan davlatlar tajribasi asosida Oʻzbekistonda xalqchil IPO’larni keng joriy etish orqali investitsion muhitni yaxshilash, korxonalarni xususiylashtirishni jadallashtirish va kapital bozorini chuqurlashtirish imkoniyatlari koʻrib chiqiladi. Ishda statistika, huquqiy me’yorlar va amaliy misollar asosida xalqchil IPO’larning milliy iqtisodiyotga ijobiy ta’siri asoslab beriladi. Tadqiqot natijalari asosida qimmatli qogʻozlar bozorini rivojlantirishga oid amaliy tavsiyalar ishlab chiqilgan.

166-168 15 1

ДЕТСКАЯ ЛИТЕРАТУРА КАК СРЕДСТВО НАРОДНОГО ВОСПИТАНИЯ В КОНЦЕПЦИИ В.Г. БЕЛИНСКОГО

Мухлиса Турсунова

Данная статья посвящена анализу взглядов В.Г. Белинского на детскую литературу как важнейший инструмент нравственного и эстетического воспитания. Подчёркивается актуальность педагогических и литературных принципов Белинского в современном контексте.

169-173 14 3

SILINDRIK QUVURLARDA REOLOGIK MURAKKAB SUYUQLIKLARNING NOSTATSIONAR OQIMI.

Shohista Sharipova, Beksulton Yakubov, Komila Rustamova, Sarvinoz Tajiboyeva, Xolida Xalmuratova

ushbu maqolamizda biz silindrik quvurdagi reologik murakkab suyuqlikga Nyuton suyuqligini qo‘shish natijasida hosil bo‘lgan aralashmaning nostatsionar holatidan statsionar holatiga o‘tish jarayoni tadqiq qilinganmiz. Bunda biz analitik usuldan foydalanganmiz. Suyulikning bunday oqimini tadqiq qilishning afzalliki shundaki, u suyuqliklarning harakatini yanada kengroq o’rganish imkonini beradi. Olingan natijalar orasida fizik hodisaning holatini ochishda katta ahamiyatga ega bo’lgan yangi natijalarni qayd etish lozim. Natijalarning grafiklari Matlab matematik dasturi yordamida tuzildi. Olingan ba’zi natijalarning fizik xususiyatlarini yaxshiroq tushunish uchun ularning grafik tasvirlari ko’rsatilgan. Ushbu natijalar silindrik quvurlarda reologik murakkab suyuqliklarning nostatsionar oqimini yanada rivojlantirish uchun samarali

174-175 14 4

CHET TILLARINI O‘QITISH METODIKASIDA INNOVATSION YONDASHUVLAR VA AXBOROT TEXNOLOGIYALARINI QO‘LLASH MASALALARI

Risolat Xolmamatova

Ushbu maqolada zamonaviy chet tillarini o‘qitish jarayonida innovatsion pedagogik texnologiyalar va axborot-kommunikatsiya vositalarining o‘rni hamda ahamiyati tahlil qilinadi. Asosiy e’tibor o‘quvchilarning mustaqil fikrlash qobiliyatini rivojlantirish, o‘rganilayotgan tilga bo‘lgan motivatsiyani oshirish va til muhitini sun’iy tarzda yaratish kabi omillarga qaratilgan. Maqolada muvaffaqiyatli xorijiy tajribalar va mahalliy amaliyotlar asosida taklif etilgan metodlar va platformalar tahlil qilinadi.

176-179 24 1

ВИРТУАЛЬНАЯ РЕАЛЬНОСТЬ (VR) В МЕДИЦИНЕ: СОВРЕМЕННЫЕ ВОЗМОЖНОСТИ И ПЕРСПЕКТИВЫ РАЗВИТИЯ

Г.Д. Кочкорова , Д.Б. Ирматова

Статья посвящена всестороннему рассмотрению применения технологий виртуальной реальности (VR) в медицине. Рассматриваются основные направления использования VR — обучение медицинских специалистов, хирургическое планирование, терапия и реабилитация, психотерапевтические методики. Анализируются преимущества и ограничения внедрения VR-технологий, а также перспективы развития, включая интеграцию с искусственным интеллектом и телемедициной. Материал предназначен для специалистов в области медицины и информационных технологий, а также для широкого круга заинтересованных читателей

180-184 13 5

ТОМЧИЛАТИБ СУҒОРИШДА ОЗИҚЛАНТИРИШ ТАРТИБИНИНГ ҒЎЗАНИНГ ЎСИБ-РИВОЖЛАНИШИ ВА ҲОСИЛДОРЛИГИГА ТАЪСИРИ

Анвар Жўраев , Маруф Кудратов

Мақолада Бухоро вилоятининг қадимдан суғориладиган ўтлоқи аллювиал тупроқлар шароитида ғўзанинг Бухоро-8 навини томчилатиб суғоришда озиқлантириш тартибларини ғўзанинг ўсиб-ривожланижи ва ҳосилдорлигига таъсири ўрганилган бўлиб, энг мақбул кўрсатгич ғўзани суғоришлардан олдинги тупроқ намлиги ЧДНСга нисбатан 75-80-65 % да суғорилиб, N-200; Р205-150; К20-100 меъёрда озиқлантирилган вариантда кузатилганлиги тўғрисида батавсил ёритиб берилган.

185-188 19 7

TOSHKENT SHAHRINING ASOSIY EKOLOGIK MUAMMOLARI VA TUPROQ RESURSLARI HOLATINI BAHOLASH

Islombek G‘ulomov

Ushbu maqola orqali Ekologik barqarorlikni baholash jarayonida muhim omillari, ekologik ta’sir kuchlarini aniq tasniflash va ularning tabiiy muhitga ko‘rsatadigan murakkab ta’sirlarini baholash ko‘rsatilgan. Tabiiy (abiotik), biologik (biotik) va antropogen omillar o‘zaro bog‘langan holda ekotizim holatiga ta’sir qilishi, ayniqsa, shahar muhitida inson faoliyatidan kelib chiqadigan antropogen omillar ustuvorlik kasb etadi va ekologik muvozanatga kuchli bosim o‘tkazadi. Mazkur ma’lumotlar asosida keltirilgan omillar va ularning ta’sir ko‘rsatkichlarini tizimli o‘rganish, ularni fazoviy-statistik yondashuvlar orqali modellashtirish keyingi boblarda ekologik monitoring va baholash metodologiyasining negizini tashkil etadi.

189-192 18 1

СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ В КАРАКАЛПАКСТАНЕ

Ш.А. Арзуова , А. Жолдасова

В статье рассматриваются особенности формирования и развития цифровой экономики в Республике Каракалпакстан. Подчёркивается значение цифровизации как ключевого фактора повышения эффективности государственного управления, улучшения делового климата и ускорения социально-экономического роста региона. Анализируются основные направления цифровой трансформации в сферах образования, здравоохранения, электронной коммерции и государственного управления. Также рассматриваются проблемы и вызовы, связанные с недостаточным уровнем цифровой инфраструктуры, цифрового неравенства и нехватки квалифицированных кадров. В завершении предложены рекомендации по дальнейшему развитию цифровой экономики в регионе на основе международного опыта и национальных стратегий.